Het was geen goede vrijdag voor Shell

Een olieveld van Shell aan de Nigeriaanse kust. Rondom de aankoop van één van de olievelden hangt een zweem van corruptie. Beeld REUTERS

Het was vrijdag een slechte dag voor Shell. Het olie- en gasconcern moet voor de rechter verschijnen vanwege gevaarlijke situaties bij de fabriek in Moerdijk én vanwege mogelijke omkoping in Nigeria.

Het Openbaar Ministerie klaagt Shell aan vanwege de grote explosie in de fabriek in Moerdijk in 2014 en het weglekken van de giftige stof ethyleenoxide tussen november 2015 en januari 2016. Daarnaast bereidt het OM ook nog een strafzaak voor omdat Shell betrokken zou zijn geweest bij omkoping toen het bedrijf de exploitatierechten van een olieveld in Nigeria probeerde te verkrijgen.

Op 3 juni 2014 explodeerde een reactor van de fabriek in Moerdijk door een onverwachte reactie tussen stoffen. De reactie veroorzaakte meerdere ontploffingen en er volgde een grote brand. Door de calamiteit raakten twee mensen gewond. De schade liep in de miljoenen. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde na onderzoek dat het bedrijf te weinig oog had voor de risico’s. 

Eind januari 2016 ontdekte Shell Moerdijk een lekkage van het kankerverwekkende ethyleenoxide. Doordat per ongeluk een afsluiter was blijven openstaan was vanaf 21 november 2015 ruim 27 ton van de giftige stof in de lucht terechtgekomen. In dit geval concludeerde de Onderzoeksraad dat het bedrijf fouten maakte bij de inschatting van de veiligheidsrisico’s. Shell liet weten dat het bedrijf de gang van zaken in Moerdijk betreurt en begrijpt dat het OM tot dagvaarding is overgegaan. 

Ruzie om olieveld in Nigeria

De Nigeriaanse zaak draait om de aanschaf van exploitatierechten voor het olieveld OPL-245 voor de Nigeriaanse kust. Een dochterbedrijf van Shell had in 2003 het olieveld toegekend gekregen, maar eind 2006 besloot de Nigeriaanse overheid om het olieveld te gunnen aan een Nigeriaans oliebedrijf. In reactie daarop startte Shell in de lente van 2007 een internationale arbitragezaak om een schadevergoeding te krijgen. 

Uiteindelijk telden Shell en het Italiaanse energieconcern Eni in 2011 omgerekend 1,3 miljard euro neer om het olieveld alsnog te mogen exploiteren. Rond de transactie hangt een zweem van corruptie, omdat de Nigeriaanse regering de opbrengst zou hebben doorgesluisd naar een bedrijf dat eigendom was van een omstreden oud-olieminister. Deze minister zou met het geld steekpenningen hebben betaald aan (ex-)ambtenaren.

Steekpenningen

Wat de vermoedens van omkoping voedt, is dat de overeenkomst met Shell en Eni voor de Nigeriaanse staatskas bijzonder nadelig uitpakte. Zo bleek uit onderzoek van Resources for Development Consultancy dat de fiscale voorwaarden in 2011 een stuk gunstiger waren dan bij de eerdere overeenkomst in 2003: Shell hoeft over de opgepompte olie maar weinig belasting te betalen. Zo zou de overeenkomst uit 2011 Nigeria 4,5 miljard dollar minder opleveren dan de overeenkomst uit 2003.

Er loopt al een Italiaanse strafzaak over de kwestie. Bij het strafonderzoek in Italië was ook het Nederlandse OM betrokken. Shell en Eni hebben altijd ontkend dat er iets verwijtbaars is gebeurd. In september vorig jaar veroordeelde de rechtbank in Milaan twee mannen tot celstraffen van vier jaar voor hun rol als tussenpersonen bij de oliedeal. Ook werd voor tientallen miljoenen euro’s aan tegoeden ingevorderd. Shell houdt vol dat het verkrijgen van het olieveld een volledig legale transactie was met Eni en de regering van Nigeria. Shell heeft nooit iets geweten van de betaling van steekpenningen, aldus een woordvoerder van het oliebedrijf. 

Lees ook: 

Weduwen stellen Shell aansprakelijk voor ophanging van hun mannen 

Na maanden geïsoleerd in de gevangenis te hebben gezeten en te zijn gemarteld, werden de ‘Ogoni-Negen’ in een schijnproces ter dood veroordeeld. Meer dan 23 jaar later zoeken vier weduwen nog steeds gerechtigheid, onder andere met een procedure in Den Haag.

Shell en Italiaanse energiereus Eni ruziën voor de rechter in Milaan

Een jaar geleden stond Shell voor de rechter in Milaan. Wat speelde er precies bij de overname van olieveld OPL 245 in Nigeria?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden