'Het was een rotstreek, maar we krijgen nu meer bezoekers'

De bezuinigingen op cultuur hebben niet geleid tot kaalslag. De meeste instellingen gaan door, maakte de minister vorige week bekend. Maar hoe redden ze dat? Een korte serie over kunst zonder of met minder subsidie. Vandaag: Museum Boerhaave

Het was natuurlijk een 'rotstreek', zegt directeur Dirk van Delft van Museum Boerhaave in Leiden. "En we hadden op onze rug kunnen gaan liggen met de pootjes omhoog en zielig kunnen gaan doen. Dan was het een sterfhuisconstructie geworden en hadden we het museum moeten sluiten. Dan was het een depot geworden met een mooie, maar onzichtbare collectie."

Maar de 'rotstreek' in 2011 van de toenmalige staatssecretaris Halbe Zijlstra (onderwijs, cultuur en wetenschap) maakte onvermoede krachten los bij de medewerkers van het Rijksmuseum voor de Geschiedenis van de Natuurwetenschappen en van de Geneeskunde. Het museum moest van Zijlstra - tegen eerdere afspraken in - versneld en zelfs met terugwerkende kracht zelf meer geld verdienen, wilde het de rijkssubsidie van 5,1 miljoen euro niet verspelen. Dat betekende dat in een half jaar tijd 700.000 euro binnengehaald moest worden. "Het klinkt als een cliché, maar we hebben van de nood een deugd gemaakt. We zijn keihard aan het werk gegaan en met z'n allen in een snelkookpan gestapt." Met als resultaat dat het museum via allerlei acties een miljoen euro bijeen wist te sprokkelen. Het museum was gered. Maar de directeur signaleert een nog veel belangrijker effect: "Er is hier reuring gekomen. De luiken van het museum zijn opengegaan."

Heel extreem gezegd ging het er voor de ingreep van Zijlstra zo aan toe in Boerhaave, vertelt Van Delft. "Bij toerbeurt maakten de conservatoren een expositie. Heel mooi en verantwoord allemaal, maar het had weinig met de buitenwereld en de actualiteit te maken. We waren een naar binnen gekeerd museum, dat bij een kleine groep wel bekend was, maar niet bij het grote publiek."

Toen Van Delft zeven jaar geleden aantrad als directeur, trok Boerhaave 30.000 bezoekers per jaar. Dat moeten er minstens 64.000 worden, nam hij zich voor, nadat het museum was wakker geschud door Zijlstra. En dat schreef hij ook op in het beleidsplan voor de jaren 2013-2016. De Raad voor Cultuur beoordeelde het plan positief, maar zette vraagtekens bij de haalbaarheid van het aantal bezoekers.

Van Delft: "Al in het eerste jaar zitten we daar 10.000 boven." Bovendien voldoet het museum nu ruimschoots aan de norm van het rijk dat het 17,5 procent van de structurele rijksbijdrage zelf moet verdienen. Van Delft: "Toen ik hier kwam, was dat 3,6 procent. Nu in 2013 zitten we boven de 30 procent." Al die extra bezoekers die ook zorgen voor hogere inkomsten voor museumcafé en -winkel, compenseren ruimschoots de bezuinigingen. Het museum is de afgelopen jaren met 15 procent (765.000 euro) gekort op de rijkssubsidie.

Wat is er veranderd dat er nu veel meer bezoekers komen? En dat bedrijven nu wel bereid zijn het museum te sponsoren? Van Delft: "We deden veel te weinig met onze wereldberoemde collectie. Nu kijken we naar buiten en vragen ons af: wat speelt er in de maatschappij, welke debatten zijn er gaande en hoe kunnen we daar vanuit onze collectie op inspelen met mooie exposities voor een breed publiek. Met Philips hebben we nu een expositie over innovatie gemaakt. In tegenstelling tot vroeger hangen we daar nu ook allerlei activiteiten aan, van lezingen tot evenementen voor kinderen. In maart openen we een watertuin, waar kinderen kunnen ervaren wat er nodig is voor droge voeten en schoon water." Het museum verdient daarnaast ook geld met zaalverhuur voor congressen en boekpresentaties.

Door de extra inkomsten hoefden er geen ontslagen te vallen. "Er gebeurt zoveel meer in het museum dat we alle mensen ook hard nodig hebben." De directeur heeft er alle vertrouwen in dat de stijgende lijn kan worden doorgezet. "Van de BankGiro Loterij kregen we 600.000 euro voor de herinrichting van de vaste presentatie. Een mooie zak geld - en erkenning voor wat we als museum presteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden