Update

Het was een ‘goed gesprek’, ligt het pensioenakkoord voor het grijpen?

Minister Koolmees en premier Rutte spraken maandag met GroenLinks en PvdA. Die partijen zijn nodig om een nieuw pensioenstelsel, als het akkoord er eenmaal ligt, door de Eerste Kamer te loodsen. Beeld Werry Crone

Na zes uur pensioenoverleg zeiden premier Mark Rutte en minister Wouter Koolmees (sociale zaken) een ‘goed gesprek’ te hebben gehad. Het kabinet polste maandag GroenLinks en PvdA, vandaag overleggen de partijen in eigen kring. Een pensioenakkoord ligt voor het grijpen. 

‘Alle moeilijke onderwerpen zijn aan bod gekomen’, zei Koolmees na afloop. Zoals de verhoging van de AOW-leeftijd en de zware beroepen. Verder wilde hij geen details geven. Afgelopen weken heeft de minister met alle hoofdrolspelers gesproken. ‘Ik ben een optimistisch mens’, aldus Koolmees. Naar verwachting worden de gesprekken dinsdagavond vervolgd. 

Het kabinet is dicht bij een pensioenakkoord. Minister Koolmees en premier Rutte onderhandelden maandagavond tot diep in de nacht met de vakbonden en de werkgeversorganisaties. Eerder op de dag werd gesproken met oppositiepartijen GroenLinks en PvdA, die nodig zijn om een nieuw pensioenstelsel, als het akkoord er eenmaal ligt, door de Eerste Kamer te loodsen.

De spanning liep op bij het gesprek van premier Rutte en minister Koolmees met de vakbonden en werkgevers. Het woord ‘bevriezen’ is maandagavond aan de onderhandelingstafel vaak gevallen. Nu kunnen oudere werknemers stoppen met werken als zij 66 jaar en vier maanden zijn. De vakbonden willen die AOW-leeftijd bevriezen voor een aantal jaren. Het kabinet wilde tot nu toe zover niet gaan en de AOW-leeftijd slechts langzamer later stijgen.

Stijging minder snel

Minister Koolmees deed vorige week wel een belangrijke andere toezegging. Nu is de afspraak dat de AOW-leeftijd stijgt naar 67 in 2021. Daarna stijgt hij 12 maanden als de gemiddelde levensverwachting een jaar hoger wordt. Koolmees is bereid deze formule te versoepelen waardoor de stijging minder snel gaat. De vakbonden willen een stijging van de AOW-leeftijd van niet meer dan 6 maanden als de levensverwachting een jaar langer wordt. De vraag van maandagavond was hoever het kabinet wil gaan: iedere maand dat de AOW-leeftijd naar voren gaat, kost de staatskas een miljard euro per jaar.

Ook het stoppen met werken voor mensen met zware beroepen is een lastig thema. Vakbonden en oppositie willen dat werknemers in sommige sectoren vijf jaar voor het bereiken van de AOW-leeftijd kunnen stoppen met werken. Het kabinet vreest dat daarmee vervroegde uittreding, de vut, terugkeert.

Ondertussen gaat de tijd dringen. Deze week moet er een akkoord liggen, is de algemene verwachting aan het Binnenhof. In november mislukten de onderhandelingen tussen kabinet en vakbonden. Nu moet het snel om de nieuwe afspraken nog voor 1 juli aan de Tweede Kamer voor te leggen. De maatregelen moeten namelijk per 1 januari ingaan om de kans op korting van de pensioenen volgend jaar te vermijden of in ieder geval te verkleinen. Na deze week resten dus nog drie weken en dat is voor Haagse begrippen heel kort dag. Dinsdagavond is er een vergadering van de FNV-achterban, het ledenparlement. Officieel om bij te praten over pensioenen, maar alle onderhandelaars hopen dat er dan al een akkoord ligt.

De linkse oppositie in de Tweede Kamer verwacht dat het kabinet stap voor stap meer toegeeft aan de eisen van de vakbonden en de linkse oppositie. “We proeven ruimte bij het kabinet”, zei GroenLinks-leider Jesse Klaver vanmiddag na het gesprek met Rutte en Koolmees. PvdA-leider Lodewijk Asscher voegde daar aan toe: “Als ze ons vragen om te praten, verwacht je dat het kabinet beweegt. Dat is ook gebeurd, maar het is nog niet genoeg. Ik snap dat ze de draai niet in één keer kunnen maken.”

Opmerkelijk is de afwezigheid van de SP, toch een partij met net als GroenLinks en PvdA veel kiezers onder vakbondsleden. De SP stelt veel hogere eisen dan de vakbeweging en daarom wordt een compromis onmogelijk. Ook al wordt de AOW-leeftijd tijdelijk bevroren op 66 jaar, een stijging op langere termijn is voor de SP onbespreekbaar. Ook al heeft het kabinet aangeboden dat de stijging minder snel zal zijn dan nu het geval is.

Minister Koolmees, vanmiddag. Beeld Werry Crone

Gekort wordt er, nieuw stelsel of niet

Zelfs een nieuw pensioenstelsel gaat veel van de dreigende kortingen op uitkeringen niet van de baan krijgen. Dat kan alleen als de rekenrente wordt aangepast.

Gek is het niet dat voorzitters van de grote pensioenfondsen smeken om een doorbraak in de gesprekken over een nieuw pensioenstelsel. Er liggen namelijk minder strikte spaarregels op de onderhandeltafel, waardoor zij flexibeler kunnen omgaan met de uitkeringen aan hun miljoenen deelnemers. Toch lijken de soepeler regels van het bijna-akkoord niet genoeg om kortingsellende te voorkomen.

Na maanden van radiostilte praat verantwoordelijk minister Koolmees nu weer officieel verder met vakbonden en werkgevers over de inrichting van een nieuw pensioenstelsel. Er zit haast achter een akkoord vanwege wetgeving over een aanpalend thema, de stijgende AOW-leeftijd. Daardoor komt een eventuele doorbraak in de onderhandelingen over het aanvullend pensioen ook snel dichtbij.

Buffer

Fondsen willen graag naar een nieuw stelsel omdat ze daarin minder geld achter de hand hoeven te houden voor tijden van economische rampspoed. Momenteel moeten ze bij wet de uitkeringen korten als hun geldbuffer een paar jaar op rij te klein is. Het minimum vereist vermogen is 5 cent extra voor elke euro die ze later moeten uitkeren. Dat steekt. Want als die eis vervalt, kunnen fondsen met een buffer tussen de 0 en 5 procent hun uitkeringen verhógen in plaats van korten. Onder meer twee grote metaalfondsen, het overheidsfonds en dat voor de zorg zitten (ruim) onder die 5 procent-buffer.

Jammer alleen dat de wereldeconomie de boel verstiert. Want er moet überhaupt wel een buffer zijn om te verdelen. De hoogte daarvan hangt onder meer af van het rendement dat fondsen mogen verwachten op de kapitaalmarkt. Zij investeren namelijk onder meer in aandelen en staatsleningen. De winst die dat over dertig of veertig jaar oplevert mag nu al meegenomen worden. De fondsen mogen niet zelf bepalen hoeveel winst ze verwachten. Daar gaat De Nederlandsche Bank (DNB) over, die dat vastlegt in de zogeheten rekenrente.

Rekenrente gedaald

Maar die rekenrente is historisch laag. Dat heeft veel oorzaken, maar een belangrijke is het beleid van centrale banken in Europa en Amerika waardoor lenen goedkoop werd. Nodig om de economie te stimuleren na de crisis. Nog altijd werkt dat door in de rente op staatsleningen, terwijl pensioenfondsen daar nu juist veel geld in hebben zitten. In mei daalde de rekenrente opnieuw, werd maandag bekend. En fondsen kampen ook nog met tegenvallende beursresultaten. Ondertussen hebben sommige van de grote fondsen al amper buffers meer over, en zij dreigen nu in de min te raken. Die fondsen zouden ook in het nieuwe, soepelere stelsel de uitkeringen moeten korten.

De enige mogelijkheid om die kortingen te voorkomen lijkt het ophogen van de rekenrente. Dat kan door er vanuit te gaan dat de aandelen en obligaties meer gaan opleveren. Maar tot frustratie van de vakbeweging willen minister Koolmees en DNB daar niet aan. Die laatste vreest dat er dan te weinig geld over blijft voor volgende generaties, mocht de economie de komende decennia lelijker uitpakken dan voorspeld.

Koolmees heeft oud-minister Jeroen Dijsselbloem gevraagd te kijken of het langetermijngedeelte van de rekenrente anders moet worden berekend. Dat advies wordt begin juni verwacht. Het is echter onwaarschijnlijk dat Dijsselbloem de rekenrente rigoureus anders wil aanvliegen dan nu het geval is.

Lees ook:

Minister voert druk op vakbonden op voor pensioenakkoord (mei 2019)

Minister Koolmees belooft dat de AOW-leeftijd, ook op langere termijn, minder snel stijgt. Hij hoopt zo de vakbonden te verleiden een pensioenakkoord te tekenen.

Het stranden van het overleg over het pensioenstelsel is een enorme domper voor het kabinet (november 2018)

Het overleg over een nieuw pensioenstelsel mislukte in november vorig jaar. Het kabinet wist toen geen akkoord te bereiken met de werkgevers en de vakbonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden