Het was de vreemdste verkiezingscampagne in jaren

Partijleiders poseren op de trappen van het provinciehuis in Arnhem, voorafgaand aan het slotdebat ‘Nederland Kiest’. Beeld ANP

Na het sluiten van de stembussen woensdag weet premier Mark Rutte hoeveel soepelheid nodig is om verder te regeren.

Nederland was de afgelopen weken getuige van een van de vreemdste verkiezingscampagnes ooit. Het ging vooral over zaken waar de te kiezen organen – waterschappen, Provinciale Staten en, indirect de Eerste Kamer – in eerste instantie niet over gaan. Bovendien werd de campagne 24 uur opgeschort, na de aanslag in Utrecht.

Politiek leiders uit de Tweede Kamer waren niet uit de media weg te slaan en werden ze niet opgetrommeld, dan draafden de lijsttrekkers uit de Eerste Kamer op. De term lijsttrekkers is op zijn minst vreemd als het om politici gaat die door andere politici uiteindelijk in hun zetel worden gestemd.

Debatten gingen over alles en iedereen. Van pensioenen tot het recht van dit land op het sinterklaasfeest. Tot afgelopen maandag. De schietpartij in Utrecht, waarvan het Openbaar Ministerie dinsdag uiteindelijk kon verklaren dat de aanwijzingen deden vermoeden dat het ging om een aanslag met een terroristisch motief, zorgde ervoor dat de meeste partijen meningsverschillen tijdelijk wensten toe te dekken.

Nederland is hopeloos verdeeld. Bijvoorbeeld over de vraag of er klimaatbeleid moeten worden gevoerd en zo ja, met welke ambities. Juist de diepe meningsverschillen over dat klimaatbeleid vertalen zich in de opiniepeilingen van de afgelopen weken. Zowel GroenLinks als Forum voor Democratie, zo voorspellen de peilingen, zullen vanavond de vlag uit kunnen steken als grote winnaars. GroenLinks, de partij die elk klimaatbeleid van de coalitie eigenlijk niet ver genoeg vindt gaan. En Forum voor Democratie, dat elke euro voor klimaatbeleid een weggegooide euro noemt.

Positie Rutte

De verkiezingen waren volgens de Socialistische Partij een referendum over de politieke toekomst van Mark Rutte. Ook de PVV suggereerde iets dergelijks met de leuze ‘Stem Rutte weg’.

De premier zal wellicht nerveus zijn over de verkiezingen van woensdag, want de peilingen geven niet veel hoop dat zijn coalitie in de Eerste Kamer een meerderheid zal behouden. De premier zal echter niet onmiddellijk nerveus zijn over de vraag of hij na vanavond nog premier is. Rutte is, zo zou je kunnen stellen, niet anders gewend dan dat hij leiding geeft aan een coalitie die geen meerderheid meer blijkt te hebben in de Eerste Kamer. Het afgelopen jaar was wat dat betreft een uitzondering.

Regeren zonder die meerderheid is Rutte toevertrouwd. Een voorproefje van wat er gaat gebeuren gaf de VVD-leider vorige week woensdag nadat uit de becijferingen van de planbureaus bleek dat de lasten voor het klimaatbeleid te zeer bij de burger terecht dreigen te komen en het bedrijfsleven er relatief gemakkelijker vanaf komt. De premier verzette zich lang tegen een heffing op de uitstoot van kooldioxide door bedrijven. Zijn VVD-collega minister Eric Wiebes wilde naar verluidt dat verzet ook na de cijfers van de planbureaus nog volhouden, maar Rutte ging soepel overstag. Daarmee GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver volkomen verrassend.

Rutte toonde zich opnieuw de premier die soepel weet samen te werken. Een eigenschap die hij goed kan gebruiken, wil zijn kabinet overleven. Zijn coalitie bestaat uit partijen met zulke uiteenlopende profielen dat beleid toch al moeizaam tot stand komt. Nu een situatie dreigt waarin vooral partijen ter linkerzijde van de coalitie om steun gevraagd zal moeten worden, komt het verstandshuwelijk dat een coalitie per definitie is extra onder druk te staan.

Lees alles over de Provinciale Statenverkiezingen in ons dossier.

Lees ook: 

De Statenverkiezingen zijn geen referendum over het kabinet-Rutte

De landelijke politiek heeft de Provinciale Statenverkiezingen gekaapt. Maar in de valse voorstelling van zaken dat de kiezer zich die dag uitspreekt over de Haagse coalitie, schuilt een groot gevaar.

Met de aanslag in Utrecht daalt de geur van terrorisme neer over Nederland

De grootschalige reactie op de aanslag in een Utrechtse tram toont hoe gespannen de zenuwen in Nederland zijn, zeker aan de vooravond van verkiezingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden