Het ware verhaal van de brug over de rivier de Kwai

'The Bridge on the River Kwai' wedijvert met 'The Longest Day' om het etiket bekendste oorlogsfilm. De film over de aanleg van een spoorlijn door de jungle van Thailand en Burma, die onder regie van David Lean totstandkwam won zes Oscars.

Sir Alec Guinness speelde er een glansrol in als een getergde Britse officier die collaboreerde met de Japanners om het moreel van zijn krijgsgevangenen hoog te houden. Die werden ingezet om als onderdeel van de 415 km lange spoorlijn een brug te bouwen over de Kwai.

De wereld leefde - achteraf - via de film, die in 1958 uitkwam, mee met het dramatische gebeuren in Azië. Men was erdoor geroerd. De werkers aan de brug zelf waren verbijsterd over de manier waarop hun steun en toeverlaat, luitenant-kolonel Philip Toosey, in de film naar voren kwam. De rol van handlanger van de vijand die hem was toebedeeld, was het laatste dat op hun commandant van toepassing was.

De krijgsgevangenen waren voor Toosey letterlijk en figuurlijk door het vuur gegaan omdat hij hetzelfde voor hen deed. Toosey was hun held. Toen het er tijdens de bruggenbouw op aankwam verder te bouwen of bij een weigering massaal te worden neergeschoten, zette Toosey al zijn vaardigheden in. Hij begreep de psyche van een Japanner. Uiteindelijk lieten bij de bouw van de brug slechts negen mannen het leven, een minimaal aantal in vergelijking met de 16 000 slachtoffers bij de aanleg van 'de spoorlijn door de hel'.

Een film heeft om te slagen een stevig verhaal nodig en dat kan 'The Bridge on the River Kwai' niet worden ontzegd. Dat de waarheid ernstig geweld werd aangedaan werd onder tafel geveegd. Commandant Toosey hield zijn mond hoewel er bij hem van allerlei kanten op werd aangedrongen met zijn versie op het gebeuren naar buiten te komen. Toen hij in 1975 overleed, bleek hij toch te hebben gesproken. In de beslotenheid van zijn huis had hij zijn verhaal opgenomen. De documentaire die de Avro vanavond uitzendt is daarop gebaseerd.

We horen Toosey vertellen over de spoorweg waarvan de aanleg in mei 1942 begon. Op 25 oktober 1943 reed de eerste trein over de brug die zo'n belangrijke rol in het leven van Toosey speelde.

Het spoorwegproject was door de Japanners bedacht omdat zij zich geen raad wisten met het grote aantal geallieerde krijgsgevangenen dat in hun handen viel.

In de film wordt de brug door sabotage vernield. In werkelijkheid zorgden geallieeerde bommenwerpers ervoor dat de oeververbinding op 20 juni 1945 onklaar werd gemaakt.

De inzet van Toosey imponeerde sergeant Saito, die namens de Japanners toezicht hield bij de bouw van de brug. Beide mannen leerden elkaar waarderen. Het was mede daaraan te danken dat zovelen de bouw overleefden.

Na de oorlog werd sergeant Saito gearresteerd en moest hij zich als oorlogsmisdadiger verantwoorden. De geallieerden maakten korte metten met de Japanse leiders: 260 van hen werden opgehangen, waarvan in de documentaire beelden zijn te zien. Saito kwam er dankzij een pleidooi van commandant Toosey met enige jaren gevangenisstraf af.

In de documentaire wordt de brief getoond die Saito jaren later aan Toosey schreef, waarin hij zijn grote respect betuigt voor een edel mens. Zijn hartenwens was zijn tegenstander uit de oorlogsjaren nog eens persoonlijk te ontmoeten. Daarvan is het niet gekomen. Kort voor zijn dood reisde Saito echter alsnog naar Engeland en bezocht het graf van Toosey.

Na de dood - n 1990 - van Saito onthulde zijn weduwe het laatste geheim rond het gebeuren bij de rivier de Kwai. Haar verhaal verklaart waarom Toosey en Saito officieel tegenover elkaar stonden, maar elkaar als mens zo nabij kwamen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden