Review

Het ware verhaal over Jezus die lacht aan het kruis

Ze wilden nu eens géén commotie rond hun theaterprogramma. Maar met de vaste thema's van cabaretduo De Bloeiende Maagden (DBM) - religie en seks - valt ophef niet te vermijden. Ditmaal werken DBM het lijdensverhaal van Jezus grondig om. ,,Wij vertellen het wáre verhaal.''

'Liefde kan geen pijn veroorzaken'', zegt Junior/Jezus/J vanuit een perspex bak, ,,dus heeft God de wereld niet gemaakt. Toch?'' In hun nieuwe programma INRI 'rectificeren' De Bloeiende Maagden de Bijbel.

Jezus, Nazarener, Koning der Joden. Het is de vertaling van het spottende opschrift INRI op het kruis van Christus. En van de titel van een foto-expositie van Bettina Rheims (Bijbels Museum, 2002). En van de naam van het zesde theaterprogramma van De Bloeiende Maagden.

DBM-cabaretières Ingrid Wender en Minou Bosua, die in 1994 de publieksprijs op het Leids Cabaretfestival wonnen, kennen de foto van Rheims, een gekruisigde vrouw met lendendoek en doornenkroon. ,,Maar het idee van de voorstelling was er al'', zegt Wender.

Het theateraffiche voor DBM's INRI is duidelijk geïnspireerd op Rheims, met twee verschillen: geen doornenkroon, en de gekruisigde lacht. Want, zegt Bosua, ,,wij bieden een nieuwe kijk op de kruisiging, gestoeld op een nieuwe waarheid''.

Op het eerste gezicht is het toneel vertrouwd: Jezus wordt gedoopt, krijgt discipelen, viert Avondmaal, wordt verraden, sterft. Tussendoor elementen uit de liturgische en kunsthistorische traditie: Gloria, Kyrie, Onze Vader, Pie Jesu, alles aanstekelijk gebracht alsof je in Jesus Christ Superstar zit, en een Pieta - met condoleances en koffie met cake.

Toch is INRI niet zo vertrouwd als het lijkt. Tijdens de voorstelling veranderen attributen van functie. Een doopvont wordt tot de perspex doodskist vanwaaruit Jezus zegt dat liefde geen pijn kan veroorzaken, en dat God de wereld dus niet gemaakt heeft. De tafel waaraan eerst het Laatste Avondmaal plaatsvindt, wordt even later grondig omgebouwd tot het kruis. DMB verbouwen in INRI de hele geschiedenis van Jezus en geven er een andere betekenis aan. Dat Jezus een vrouw is, gespeeld door Wender, is maar een kleinigheid.

Om het kruis van de gepijnigde Jezus heen staan zijn vrienden -gespeeld door studenten van toneelscholen en kleinkunstacedemie. Maar Jezus lacht. Het werkt vervreemdend. Maken DBM het lijden belachelijk? Het is, vinden ze, eerder een eigen perspectief op het lijden.

En zeker een ander dan dat van Mel Gibsons 'The Passion of the Christ', dat geen middel onbenut laat om Jezus' lijden te onderstrepen, als uiterste blijk van zijn liefde. Volgens DBM gaan pijn en liefde niet samen. Zíj benadrukken de zinloosheid van geweld en lijden.

Buiten het theater kregen DBM bekendheid door hun aanschouwelijke bijdragen aan het BNN-programma 'Neuken doe je zo'. Kijkers bleven in het ongewisse: Was het ongegeneerd of gênant? Die vraag stelden de recensenten zich ook, bij de voorstelling 'Lege Maag', met de cabaretières die bij wijze van apotheose geheel ontkleed door de vla glibberden. In 'Lege Maag', zegt Wender, verkenden we de menselijke poging om 'hemel en aarde bij elkaar te brengen' - via seks, want 'een orgasme is een soort mini-Al'. De critici waren verdeeld: was het nou Hoge Kunst of Yab Yum?

Aan de kruisiging ontleenden DMB al eerder inspiratie: in 2000 speelden ze 'Vergeef ze, ze weten niet wat ze doen'. Deze titel joeg geheel volgens verwachting orthodoxe protestanten in de gordijnen, want het is een kruiswoord van Jezus. Politici van 'klein rechts' alarmeerden lokale kerken en probeerden de voorstelling te laten verbieden.

DBM deden voor hun nieuwe programma al maanden geleden een persbericht uitgaan, naar eigen zeggen om dat soort ophef te vermijden. De formulering ervan was voorzichtig gezegd onhandig. Ze kondigden 'weergaloze extase' en 'duizelingwekkende dronkenschap' aan in INRI, een programma als 'een religieuze orgie zonder einde. Dikke neus naar De Dood.'

Het persbericht werkte niet als olie op de golven, maar op het vuur. Edese christelijke politieke partijen spreken al van 'ernstig gekwetste gevoelens van een groot deel van de plaatselijke bevolking'. Die gevoelens zullen niet worden weggenomen door het theateraffiche met de lachende gekruisigde.

We worden, aldus Wender, ,,steeds compromislozer in het zoeken naar liefde''. Daarbij speelt religie een niet te missen rol. ,,Het gaat bij ons altijd om de verhouding tussen God en mens. Niet om die tussen man en vrouw.''

De thema's God en seks en de combinatie van beide leidde tot een opmerkelijke uitnodiging: van de Interkerkelijke omroep Nederland. Iedere zondagmiddag spelen Wender en Bosua nu een sketch in het religieuze middagprogramma 'Ikon Live'.

Het hogere en lagere zijn ook prominent aanwezig in INRI. Dat is een afrekening met het godsbeeld uit 'Vergeef ze'. Bosua: ,,Daarin was God nog de Schepper.''

Wender: ,,In deze voorstelling is God alles, liefde, perfect.'' Zo'n God kan alleen maar een perfecte wereld maken - maar de wereld ís niet volmaakt. ,,Dan kun je drie dingen doen. Zeggen: God is geen liefde. Of: God bestaat niet. Je kunt óók zeggen: deze wereld bestaat niet. Wij kiezen als derde weg die laatste optie. INRI toont dat wíj deze imperfecte wereld in stand willen houden en een God hebben gecreëerd die bevestigt dat het leven lijden is.'' ,,Wij doden de staffende God, de God van het Oude Testament'', zegt Bosua. Zij speelt in het stuk Senior/

God, die aan zijn vertrouwde script van lijden vasthoudt, en daarom zijn zoon vermoordt. Hij is 'de God van de dood', zegt Wender.

Op Goede Vrijdag gaat INRI in première, de dag van Jezus' sterven, van passiespel en Matthüus Passion.

INRI is ook een passiespel, maar met een totaal andere pointe. Want hoe traditioneel het verhaal en de muziek ook schijnen, INRI heeft een andere Jezus als hoofdpersoon. ,,Wij vertellen het wáre verhaal.'' Dat ontlenen DBM aan het apocriefe Thomasevangelie (Wender: ,,Waarom komt dat niet dóór in de kerk?''), aan spirituele meesters, aan eigen ervaringen. Ze weten het zeker: Jezus kan lachen aan het kruis, want de dood bestaat net zomin als het lijden. Wender: ,,We rectificeren de Bijbel''. Bosua: ,,Meestal nemen gelovigen de kruisiging letterlijk en de opstanding figuurlijk. Wij doen dat in INRI precies andersom.'' Sterven doet Jezus niet, echt opstaan wel.

Wender, van huis uit katholiek: ,,De kruisiging is geen boetedoening voor mijn schuld, mijn schuld, mijn enorme schuld, maar een demonstratie dat de dood niet bestaat.'' Dat is een 'bevrijding', want 'we zijn lijdensverslaafd en hangen aan schuld'. ,,Dat merk ik aan mezelf en ik wil er vanaf. Vrij zijn.''

Tijdens de repetities dacht Wender er nog aan om naakt de gekruisigde Jezus te spelen (,,Een gekruisigde met een beha, dat is toch geen gezicht?''), maar daar heeft ze inmiddels van afgezien. Toch zal de voorstelling wel weer wat gedoe opleveren, zegt ze zuchtend. DBM willen niet shockeren. ,,Dan hadden we wel iets ergers verzonnen. We geven een thuisblijfadvies voor mensen die een avondje lekker willen ontspannen en een ontmoeting met de Zoon niet voor mogelijk houden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden