Column

Het ware tsundoku-boek is met alle aandacht blij

Beeld Trouw

Tot voor kort had ik nog nooit van het woord 'tsundoku' gehoord. Het is een perfecte beschrijving van de noodtoestand in mijn huis. 

Ontleend aan het Japans, duidt het op de opeenhoping van ongelezen boeken in kasten, op tafels, naast de leesfauteuil en zelfs in het kleinste kamertje, waar ze wanhopig wachten op de lezer die onder de druk van zijn behoeften zijn eigen lectuur vergat.

Meestal blijft het dan bij wat verstrooid bladeren, maar het ware tsundoku-boek is met iedere aandacht blij. Het heeft er lang genoeg naar moeten haken. Toegezonden, geschonken bij een verjaardag of jubileum, aangekocht in een optimistische bui of in het ergste geval uitgeleend door een vriend die de hoop op teruggave heeft opgegeven: geduldig vergaart het stof of torst het gewicht van lotgenoten hoger op de stapel.

Het tsundoku-boek dat helemaal aan het zicht onttrokken is geraakt, bewoont een hel waarin iedere hoop verloren lijkt. Ooit was 'de hel' een speciale afdeling in de Franse Bibliothèque nationale, waar boeken werden bewaard die de censuur niet hadden doorstaan. Uitgeleend werden ze nooit: een speciale variant van het tsundoku-bestaan. Want uit het geheugen verdwenen ze daardoor allerminst. Anderhalve eeuw lang leidde het werk van Markies de Sade zo een even ongelezen als legendarisch leven. Seks is het laatste wat een mens vergeet, in drukwerk misschien nog wel meer dan in het echt.

Meestal heeft tsundoku een banalere oorzaak. De ware lezer lijdt aan een tomeloze boulimie. Zijn nieuwsgierigheid wil altijd meer en zijn grootste angst geldt het moment waarop hij ontdekt al zijn lectuur te hebben verbruikt: het ogenblik waarop het wc-boek aast. Daarom laat hij overal in huis zijn stapels aangroeien, zoals een alcoholist zijn geheime drankvoorraad. Ooit hoorde ik een Engelse literatuurcriticus klagen over de bergen ongelezen recensie-exemplaren die rondom hem zijn gemoed bezwaarden. Het klonk mij in de oren als een beschrijving van de hemel: het boekenalternatief van Sade's hel.

Er zijn lezers met een ascetischer inslag. Ze kopen alleen een boek wanneer ze het laatste (bijna) uit hebben. Sommigen houden er een streng quotum op na: voor ieder nieuw boek moet er één weg. Heimelijk verdenk ik ze van een sektarisch soort veredelingsdrang, die hoopt uit te komen bij een onberispelijke bibliotheek van alleen het allerbeste. Met de nuffigheid van de aristocraat uit een - zou ik zeggen - terecht uitstervend geslacht.

Drukwerk-exces

Mijn boekenliefde is gastvrijer, vulgairder misschien. Ze sluit alles in haar armen zolang het maar een kaft heeft: van oude missalen (getuigen van verdwenen vroomheid) tot prisma-pockets over geluidsapparatuur waarin 'hifi' nog de betoverende klank van het nieuwe heeft. Ze koestert romans van vergeten auteurs als 'De straat der sandalenmakers' van een zekere Nis Petersen of 'Der Fall Maurizius' van Jakob Wassermann in gotische druk.

Ooit heb ik er verstandsverbijsterd een kleine opruiming onder gehouden. Daar heb ik nog altijd spijt van en sindsdien zoek ik op tweedehands websites terug wat toen achteloos de deur uitging.

Als ik gelezen wil krijgen wat zich inmiddels heeft opgetast, zou er geen boek meer in huis mogen komen - en word ik vanzelf de asceet die ik wantrouw. Dan prefereer ik het angstige voorgevoel dat mijn boeken en ik broederlijk delen: nooit het genot te zullen smaken van een paar intieme uren samen onder de leeslamp. Dat is voor beiden de prijs en het risico van het tsundoku-bestaan. De verslaafde heeft het er graag voor over. Een leven zónder drukwerk-exces is hem het leven niet waard.

Lees meer columns van Ger Groot

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden