Het Wad biedt volop zout

Frisia Zout kan zijn zout voortaan uit het Wad winnen, in plaats van uit de Friese grond. De provincie juicht, maar de Waddenvereniging heeft haar twijfels.

Opzouten nu, weg van het Friese land. Dat is de niet mis te verstane boodschap die gedeputeerde Sjoerd Galema meegeeft aan het bedrijf Frisia Zout.

De dochter van de Duitse mijngigant K+S uit Kassel, die sinds vijftien jaar zout wint in noordwest-Friesland moet zijn zout voortaan maar van onder het Wad halen. De milieu-effect rapportage (MER), die vorige week naar buiten kwam, wijst uit dat zoiets kan zonder schade voor het kwetsbare Waddenmilieu.

Galema noemt het MER-rapport ’een geschenk’. „Er is in 2007 een coalitie-akkoord gesloten waarin al staat dat op termijn de zoutwinning moet worden verplaatst van het land naar zee. Nu tot mijn vreugde blijkt dat het inderdaad kan zonder schade voor het kwetsbare Wad moet het ook maar gebeuren.”

Galema en zijn medepolitici in Friesland voelen al tijden de hete adem van de Friese bevolking in hun nek. Zoutwinning op het land veroorzaakt bodemdaling, vernatting van het land en verzilting van het grondwater. Boerderijen en andere woningen in de regio rond Harlingen en Franeker vertonen bovendien steeds grotere scheuren.

Over schadevergoeding wordt lang gesteggeld, omdat niet altijd een-op-een is aan te tonen dat de zoutwinning de schuldige is. Geen wonder dat de betrokken bevolking steen en been klaagt bij hun gekozen bestuurders.

In regionale media lieten sommige politici al doorschemeren dat de zoutwinning op het land onmiddellijk zou moeten stoppen. Maar dat gaat Galema te ver. Als voorzitter van het Bestuurlijk overleg gas- en zoutwinning Friesland vertegenwoordigt hij ook de vier betrokken gemeenten en het Friese waterschap.

„Ik blijf realist. Zoutwinning is niet in een handomdraai van het land naar het Wad te verplaatsen, maar de richting is duidelijk. Die koers moet Frisia nu zo snel mogelijk inzetten.”

En wat is zo snel mogelijk? „Binnen twee jaar moet winning van onder het Wad te realiseren zijn.”

Directeur Durk van Tuinen van Frisia steigert bij het idee dat zijn productie voortaan geheel vanaf het Wad moet worden gerealiseerd. En dan ook nog zo snel als mogelijk. „Het is een experiment, want we gaan boren vanaf het land, zodat er geen torens op het Wad komen te staan. Dat betekent schuin boren en dat is voor zout echt uniek. Het is complexer dan gas. Gas komt vanzelf naar boven, zout wordt met zoetwater onder hoge druk naar boven gehaald. Dat willen we goed monitoren en dan waar nodig aanpassingen verrichten. Ook willen we de zandafzetting op de bodem en het gedrag van vissen en vogels in de gaten houden. Ik wil daarom eerst vijf jaar ervaring opdoen voordat wordt gekozen voor een permanente oplossing. Een put op het land blijft dus nodig als zekerheid dat Frisia zout kan blijven winnen.”

Volgens Van Tuinen wijst de milieu-effect rapportage weliswaar uit dat winning van onder het Wad de meest milieuvriendelijke oplossing is, maar het voorkeursalternatief van Frisia doet daar niet veel voor onder. „Wij willen uiteindelijk twee derde van onze productie van onder het Wad weghalen en een derde van het vasteland. Dat geeft ons de meeste bedrijfseconomische zekerheid. Voor die landproductie gaan we een nieuwe put maken die duurzaam kan worden ingepast in het landschap, zo laat de MER zien.’’

Gedeputeerde Galema begrijpt dat Frisia een bedrijfseconomische zekerheid wil inbouwen. „Die terugvaloptie kan echter ook op zee worden gerealiseerd door daar een tweede put te boren. Ik kan het niet verkopen dat Frisia nog decennia lang doorgaat met zoutwinning op het land met alle gevolgen van dien. Juridisch kunnen ze nog een poos vooruit, maar het verzet onder de bevolking groeit. Daarom ben ik zeer verheugd met dit alternatief.”

Boren naar zout op het Wad, kan dat zo maar in een kwetsbaar en daarom beschermd natuurgebied? Al eerder werd boren naar gas op het Wad mogelijk. Directeur Hidde van Kersen van de Waddenvereniging heeft nog zijn twijfels. „De MER laat zien dat het kan, maar ik vraag me af of de aannames die zijn ingebouwd ook echt kloppen. Ik laat daarom onze eigen deskundigen ernaar kijken. De MER-procedure geeft ons daarvoor zes weken de tijd.”

Volgens Van Kersen is de druk van de politiek om de zoutproductie zo snel mogelijk naar het Wad te verhuizen erg groot. „Frisia voelt dat ook en heeft daarom met grote belangstelling gekeken naar wat er is gebeurd bij de gasboringen van de NAM. Daar is enkele jaren terug de voorwaarde gesteld: geen torens op het Wad en boren met de hand aan de kraan. Dat wil zeggen dat je gas wint in een tempo dat de Waddenzee aankan. De bodem daalt dan wel, maar zo traag dat de Waddenzee die daling door zandsuppletie weer zelf corrigeert. Als dat met zout ook kan, zien wij geen bezwaar.”

Han Lindeboom, hoogleraar mariene ecologie aan de Wageningen universiteit bevestigt dat de Waddenzee een zeer dynamisch gebied is met vele zandverplaatsingen. „Bodemdalingen kunnen daarom lange tijd worden bijgehouden. Dat zien we al een eeuw. Ik ben zelf betrokken bij het monitoren van de gasboringen in de Waddenzee door de NAM. Tot nu toe zijn er geen directe effecten waargenomen. Als ook het zout wordt gewonnen volgens dat hand-aan-de-kraan-principe zie ik geen verschil tussen gas en zout.”

Hoewel? Lindeboom denkt nog even na en diept dan een jeugdherinnering op. „Ik kom uit Borne bij Hengelo waar al van oudsher zout wordt gewonnen. Daar wilde de bodem nog wel eens plotseling een stukje verzakken. Zoutwinning laat namelijk holtes in gesteente achter en bij elkaar opgeteld kunnen die holtes het soms begeven. Gas zit in grote bellen. Winning daarvan geeft een geleidelijker bodemdaling.”

Frisia en Friesland zijn beide al bezig hun zaak bij de politiek in Den Haag te bepleiten.

Galema c.s. bewerkt verwante Tweede Kamerleden. Daarnaast hebben ze in een brief aan Economische Zaken laten weten dat zij ’scherp achter de keuze voor het Wad staan’.

Frisia-directeur Van Tuinen zet onder meer de winterse herinnering in, aan spekgladde wegen en het schrijnend gebrek aan wegenzout om dat te bestrijden.

„Ik heb het in officiële stukken niet genoemd als argument, maar in de toelichting zal ik het ongevraagd zeker noemen. Er is toch een openbaar belang mee gemoeid.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden