Het voorstel van Adelmund gaat nergens over

Een afwijkende godsdienst of levensovertuiging mag geen reden meer zijn om ouders uit het schoolbestuur of medezeggenschapsraad te weren. Staatssecretaris Adelmund (onderwijs) wil alle ouders, ook al hebben ze een afwijkende levenbeschouwing, dezelfde rechten en plichten geven op een bijzondere school.

Een kind toelaten, maar de ouder afwijzen omdat de geloofsovertuiging niet overeenkomt met de grondslag van de school. In orthodox christelijke hoek komt dit wel voor. Bij protestants christelijke en katholieke scholen die zijn 'verwaterd' omdat ze leerlingen toelieten die van huis uit niets met de identiteit van de school op hebben, waarschijnlijk nooit. Ook al staat bij driekwart van de bijzondere basisscholen in het reglement van de medezeggenschapsraad, dat ouders zich alleen kandidaat kunnen stellen als zij verklaren de grondslag en de doelstellingen van de school te respecteren.

Toch wil Adelmund af van dit soort bepalingen. In haar visie laat een school bij het toelaten van het kind ook de ouders toe. En dus moeten ouders, ongeacht hun levensbeschouwing toegang hebben tot het schoolbestuur en de medezeggenschapsraad, als kiesgerechtigde en als verkiesbaar potentieel lid. Het maakt haar niet uit of de school bestuurd wordt door een vereniging of een stichting.

CDA-kamerlid Clémence Ross kan zich vinden in het voorstel van Adelmund, maar het hoeft voor haar niet per se bij wet geregeld te worden. Samen met CDA-collega Van de Camp pleitte zij twee jaar geleden al voor meer invloed van ouders op school. Zij denkt dat het voorstel van Adelmund wel kan leiden tot een scherpere selectie aan de schoolpoort. ,,School en ouders moeten voordat de leerling wordt toegelaten kleur bekennen. Het moet een bewuste keuze zijn, je krijgt toch acht jaar met elkaar te maken. De school moet duidelijk maken waar zij qua identiteit en pedagogische klimaat voor staat. Ouders moeten er niet na vier jaar achter komen dat dochter geen hoofddoekje mag dragen. Ouders moeten aangeven de grondslag van de school te zullen respecteren. Heeft het schoolbestuur de indruk dat de ouders er anders over denken, dan mag het zeggen: misschien moet u het bij een andere school proberen.'

Adelmund kondigt in haar voorstel ook aan dat nagegaan zal worden of scholen hun toelatingsbeleid gaan aanscherpen. Ross: ,,Het kan natuurlijk niet zo zijn dat bijzondere scholen geen leerlingen mogen weigeren. Het schoolbestuur blijft het bevoegd gezag en bewaakt ook de eigenheid van de school.'

Adelmund wil ouders meer ruimte geven om de grondslag van de school te veranderen, het zogeheten kleurverschieten. Dit zou mogelijk zijn als de meerderheid van de leerlingenpopulatie bijvoorbeeld uit islamitische kinderen bestaat. Ross acht de kans niet erg groot dat ouders de identiteit van een school willen veranderen. Maar ze plaatst wel een kanttekening bij dit voornemen van de staatssecretaris. ,,Ouders kunnen zich niet alleen als consument opstellen. Ze hebben ook een verantwoordelijkheid jegens het personeel. De grondslag veranderen kan wat ons betreft alleen in samenspraak met docenten en leerlingen.'

Kars Veling, toekomstig lijsttrekker van de ChristenUnie, moet van het hart dat hij de discussie nogal theoretisch vindt. ,,Ouders hebben weinig belangstelling voor de medezeggenschapsraad of het schoolbestuur.' Maar het zou kunnen, denkt Veling, dat sommige scholen met een verwaterde identiteit strenger zullen worden in hun toelatingsbeleid als Adelmund haar zin krijgt. Bijvoorbeeld omdat ze de ouders vrezen die uit zijn op het 'van kleur verschieten' van de school.

In het geval van scholen die er niet over peinzen te marchanderen met hun identiteit ligt dat anders. Hier is de vraag of deze ouders in de medezeggenschapsraad of het bestuur mogen domweg niet aan de orde. Adelmunds voorstel verandert daar helemaal niets aan: ,,Scholen zijn vrij leerlingen - en daarmee dus ook hun ouders - te weigeren.'

Zelf doet Veling dat ook. Hij is rector van het vrijgemaakt gereformeerde Greijdanus College in Zwolle. Ouders die hun kind alleen aanmelden op het Greijdanus omdat ze hebben gehoord dat het zo'n goede school is, komen er niet in. ,,Die identiteit is ons bestaansrecht. Dat leggen wij ouders dan uit.'

Maar wat nu als ouders niet vrijgemaakt zijn, maar gereformeerd of Nederlands hervormd, en wél instemmen met de grondslag? Dan zijn hun kinderen welkom en mogen ze ook aanschuiven in de medezeggenschapsraad, maar niet in het schoolbestuur. Want de leden van het schoolbestuur worden gekozen door de schoolvereniging, die dertig jaar geleden in het leven werd geroepen om het Greijdanus te stichten. En als je niet vrijgemaakt bent kun je daarvan geen lid worden. Maar dat gaat veranderen. ,,Wat ons betreft zijn deze ouders ook welkom in schoolvereniging en schoolbestuur. Alleen willen we dat als gereformeerde scholen tegelijk doen.'

Veling denkt dat de vrijgemaakten 'het probleem' sneller uit de wereld hebben geholpen dan Adelmund. Want Adelmund moet eerst een juridische hobbel nemen, en dat gaat tijd kosten. ,,De overheid wil zich hoe dan ook mengen in het toelatingsbeleid van een bijzondere school, een privaatrechtelijke organisatie. Dat kun je oplossen door een extra deugdelijkheidseis in de wet op te nemen.' Maar staatsrechtelijk is dat niet helemaal zuiver op de graat, aldus Veling. ,,Het resultaat zal er wat verwrongen uitzien.'

Maar nogmaals, zegt Veling: ,,Ouders staan helemaal niet te springen om toe te treden tot een medezeggenschapsraad of schoolbestuur. Als onze schoolvereniging zijn jaarlijkse ledenvergadering heeft komen er dertig, veertig mensen opdagen, terwijl er tweeduizend leden zijn. Ouders zijn niet geïnteresseerd in formele zaken, in vergaderen. Ze komen wel af op inhoud en daarop willen ze ook invloed uitoefenen. Organiseren we bijvoorbeeld iets over de vraag hoe wij culturele en kunstzinnige vorming inhoud geven, dan komen ze wel.'

Gerard van Pinxteren van de katholieke schoolbesturenorganisatie VBKO verwacht dat de maatregel van Adelmund niet één katholieke school - 3000 van de 7500 basisscholen zijn katholiek - in verlegenheid zal brengen. ,,Alle ouders op katholieke scholen onderschrijven de grondslag en zijn dus ook welkom in medezeggenschapsraad en bestuur. Ook islamitische ouders, die vinden het heus voldoende als in de godsdienstles ook de islam aan de orde komt.'

En wat als juist deze ouders, geïnspireerd door Adelmund, zich verenigen om van een katholieke school een islamitsche school te maken? Dat is een erg theoretische kwestie, denkt Van Pinxteren. ,,Zoiets doet zich nooit voor. Als die vader en moeders een islamitische school willen, dan hadden ze daarvoor toch kunnen kiezen?'

Oudervereniging Ouders & Coo is nog veel minder overtuigd van de zinnigheid van Adelmunds voorstel dan Veling en Van Pinxteren. ,,Een dode mus', noemt directeur W. van Katwijk het. ,,Geen enkele ouder heeft gevraagd om het openstellen van de medezeggenschapsraad en schoolbestuur voor alle gezindten, het is een non-issue, dit gaat nergens over. Bovendien mogen scholen nu al geen ouders uit de medezeggenschapsraad weren. Het staat allemaal al in de wet.'

Wie de macht van ouders daadwerkelijk wil versterken geeft hun invloed op de dagelijkse gang van zaken. ,,Dat interesseert ouders namelijk wél.' Van Katwijk heeft Adelmund verscheidene voorstellen gedaan. Laat ouders bijvoorbeeld zitting nemen in een sollicitatiecommissie, laat hen leerkrachten mee-evalueren. Of laat hen beslissen over de besteding van sponsorgeld en ouderbijdragen, want de vraag wat er met dit geld moet gebeuren wordt de medezeggenschapsraad nu vaak niet eens voorgelegd. Van Katwijk: ,,Maar hierin waren ze op het ministerie niet geïnteresseerd. De nota van Adelmund gaat in op discussies die in de jaren zeventig speelden. Een gemiste kans.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden