Het voorrecht om onze eigen opvolgers te mogen ontwerpen VPRO-documentaire geeft accuraat beeldvan onderzoek naar kunstmatig leven

Artificial Life, zondag van 21.17-00.18, Ned. 3.

De nietsontziende wedstrijd die het leven in Sims' computer is, heeft gezorgd voor een bonte verzameling slangachtige, krabachtige en op helemaal niks lijkende bouwsels die een oplossing vertegenwoordigen van het probleem dat Sims hun ouders en voorouders opgaf: Zwem. Kruip. Spring omhoog. Pak de bal.

Het duurt even voor je aan die beestjes toe bent, maar het is het wachten waard. Al is het wachten wel lang. De documentaire die Piet Hoenderdos voor de VPRO maakte over het onderzoek naar kunstmatig leven, in de computer of in de vorm van robots, slaat geen coryfee over. En allemaal, van Chris Langton en Doyne Farmer in Santa Fe tot Luc Steels in Brussel, krijgen ze wel erg uitgebreid de gelegenheid te vertellen wat volgens hen artificial life is en waar het voor zou kunnen dienen. Met als gevolg dat datgene wat ze maakten er in sommige gevallen heel bekaaid afkomt.

Neem Thomas Ray. Bioloog, ongeduldig door de trage voortgang van de evolutie in het echt, besluit een computerprogramma te bouwen dat programmaatjes laat concurreren om geheugenruimte. Voorwaarden voor een interessante wereld: efficiënte, maar niet perfecte voortplanting, zodat er mutaties optreden; schaarste aan hulpbronnen, zodat er concurrentie is; de Dood, om die concurrentie serieus te maken.

Het eerste is het moeilijkste: een programma dat zichzelf kopieert is als een machine die een kopie van zichzelf bouwt, inclusief de werktekeningen om weer nieuwe kopieën te maken. Dat dit zou kunnen werd lang op logische gronden betwijfeld, totdat John von Neuman de theoretische mogelijkheid aantoonde. Ray maakte een programma dat het kon. In zijn eigen woorden: “Sindsdien ben ik alleen maar aan het toekijken.” En wat later: “Het leeft nog niet echt, maar er zijn al dingen bij waarover ik me schuldig voel als ik de computer uitzet.”

Hoe Tierra, de wereld waarin Rays computerprogrammaatjes leven, nu precies werkt wordt in een ontzettend leuk tekenfilmpje uitgelegd. Maar als Tierra zelf van start gaat, en op het scherm horizontale lijnen korter en langer worden - het evolueren van de programmaatjes, die zichzelf beurtelings in minder bytes coderen of juist extra vaardigheden opdoen - wordt een beetje vergeten te vertellen wat je daar ziet. En dat terwijl Tierra in feite een stuk krachtiger is dan de blokkenbeestjes van Karl Sims. Spontaan ontstaat daar, als je een kwartiertje wacht, een gedragspatroon dat ook het DNA-leven in vele vormen vertoont en dat de evolutie van het leven beslissend heeft beïnvloed: parasitisme.

Het leuke aan de onderzoekers van kunstmatig leven is, dat ze een bekend vooroordeel over wetenschappers tegelijk bevestigen en weerleggen. Het zijn reductionisten: ze zoeken de verklaring voor de schoonheid en complexiteit van het leven in simpele natuurwetten, bouwen het na uit simpele onderdelen. En ze zijn holisten, want ze zijn bereid die onderdelen vanaf het begin los te laten, geloven heilig in het scheppende vermogen van - ja van wat? “Logica heeft niets te maken met leven”, zegt Luc Steels, bouwer van robotautootjes die hongeren naar stroom.

Hoenderdos geeft, in meer tijd dan misschien nodig was geweest als hij wat minder menselijke hoofden had laten spreken, een accuraat en compleet beeld van dit bijzondere onderzoeksterrein. En eigenlijk moet ik over die lengte ook niet zeuren als ik Chris Langton hoor zeggen dat duizend jaar op de tijdschaal waarop het leven op aarde zich ontwikkelt helemaal niets is: “Dus leven we nu op de grens tussen twee tijdperken, het tijdperk van onze levensvorm is ten einde.” Voor wie dat erg vindt heeft Doyne Farmer deze troost: “Wij krijgen vermoedelijk als eerste soort het voorrecht onze eigen opvolgers te ontwerpen. Die zijn misschien mooier, slimmer, en denken meer op wereldschaal. Al zal dat bij nader inzien wel niet. De grote morele vragen worden door die nieuwe levensvormen vast ook niet opgelost.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden