Het voelt als klein verraad

Voor het IKON-radioprogramma ’Brief aan mijn jongere ik’ schrijven prominente Nederlanders een brief aan zichzelf. In Trouw iedere zaterdag hun brief, in het radioprogramma De Andere Wereld op zondagochtend een uitgebreid interview met de auteur.

Hier is een brief aan jou vanuit een toekomst die je gedeeltelijk zelf hebt gemaakt en die gedeeltelijk wordt gevormd door de vele handelingen en de vele kronkelige paden van anderen.

Lieve mij, het spijt me dat je zo lang op een bericht van me hebt moeten wachten, het lijkt erop dat sinds jij jong was en streefde naar onkwetsbaarheid, ik altijd druk bezig ben geweest, en – in ogenschouw nemend dat jij toch wel met me meereisde – nauwelijks de tijd heb genomen je te schrijven. En nu is deze brief niet eens alleen voor jou persoonlijk, maar gaat ze meteen de openbaarheid in, en dat voelt als een klein verraad.

Het is moeilijk voor me je te schrijven, het ’Ik’ dat wij gezamenlijk zijn, vormt immers de gedeelde grond waar we elkaar treffen. Waarom dan nu met je praten als door een glazen wand, zoals je die vaak in gevangenissen ziet, we kunnen elkaar zien, maar niet raken, en ik weet niet aan welke kant van het glas de vrije wereld zich uitstrekt.

Laten we aannemen dat ik in staat ben enkele zinnigheden naar je terug te smokkelen, als wapens verborgen in een brood, in de hak van mijn schoen, mijn eigen binnenste, het verleden in, waar jij nog wacht achter die wand, gedreven door ervaringshonger, en verlangend om te ontsnappen.

Zie je, er zijn dingen die ik heb ontdekt, en al behoren die tot de waarheden die ons gezamenlijk bestaan vormen en níet, wil ik benadrukken, noodzakelijk tot de waarheden van anderen en al zullen ze niets veranderen aan de keuzes die jij nog zal gaan maken, impulsief of aangeblazen door een nieuwsgierigheid waarvan je nog denkt dat het vooral een lamp is, het kalmeert me je erover te vertellen en mezelf ervan te verzekeren dat ik ze niet eerder verteld had kunnen hebben omdat ze eerst doorleefd moesten worden.

Ik heb ruwweg twee zaken die me van belang lijken. Een betreft je nieuwsgierigheid, die je drijvende kracht is en dat voor een groot deel zal blijven, de tweede betreft het nonchalante beheer, de wankele economie van je gevoelsleven (liefde, misère, verlangen, spijt, tederheid, walging, angst, gulzigheid en machteloosheid).

Deze twee verschijnselen vormen je kracht en je zwakheid. Als kind werd je tussen ze heen en weer geslingerd, daarbij kwam de overweldigende weelde van zintuiglijke indrukken, als jonge vrouw weet je je geen raad met je gulzigheid naar de wereld. Je vorming heeft zich voltrokken langs rafelranden, de rafelige randen van andermans bestaan, en Manon, dat zal zo blijven, mensen schuren en strijken langs elkaar, halen elkaar open en dichten en hechten. Daarin komt geen verandering. Het is dat hechten en schuren en scheuren waarin de schoonheid en de tederheid van het menselijk bestaan zich aan je zal ontvouwen. Maar ook jij zult schuren en scheuren of hechten. Dat weet je nu nog niet. Ik wel.

Spijt? Ja, misschien. Dat je zoveel jaar hebt gespendeerd, bent kwijtgeraakt aan je hongerziekte, de verspilling. Aan de andere kant, leerde je ooit zo gedegen over de essentie van verspilling, verveling, waarin het andere begon te groeien? En hoe kon je beter de verspilling leren herkennen?

Nieuwsgierigheid: er hangt een prijskaartje aan. Wat je ziet verandert je, en je kunt van tevoren niet weten hoe. Geloof me, we zijn niet meer hetzelfde nu onze nieuwsgierigheid ons over de wereld heeft gejaagd, naar landen en steden en bij mensen heeft gebracht. Je identiteit is opengehaald, het vertrouwen in de eeuwigdurende vooruitgang van jouw wereld, het Westen, aangetast, en je bent, nu en dan, vrij regelmatig, de rat in de mens tegengekomen, de rat in jezelf. Je hebt gezien, gevoeld, geproefd, geroken en gewogen hoe kwetsbaar en zwaar het mensenlichaam is – en dat wat vernietigbaar is, op veel plekken ook vernietigd wordt. Je hebt afscheid genomen van je ouders, van vrienden. Je hebt gevolgen van geweld gezien. Om het te begrijpen, dacht je, maar dat is niet genoeg, kan ik je vertellen. Begrip is mooi, maar je bouwt er geen wereld mee. Er vloeit geen druppel bloed mee terug in een open wond. Je zal de zwaktes van het denken leren kennen. Door de gaten in de taal donderen op een harde, fysieke ondergrond.

En steeds is ook dat eerste, vroege gebleven: zintuiglijke pracht, overdonderende vormenrijkdom, weelde. En de vormende kracht van mensen die al niet meer leven, maar die blijven dwalen en rondsluipen in je bestaan.

Ik wil je ook complimenteren, voor je keuze in vrienden, goede vrienden, voor de boeken die je zult gaan lezen, de kolkende liefdes aan wie je trouw zal blijven. Toen dacht je dat zeker niet, maar de mensen in je leven zal je niet vergeten, ook al probeer je nu nog te leven alsof er geen anderen zijn die kunnen ingrijpen in jouw bestaan, of in wiens bestaan jij in kan grijpen. Je vergist je.

Tot slot, je bent geen meester over je eigen herinneringen. Als ik je nu zou vertellen wat we allemaal hebben onthouden en wat we zijn kwijtgeraakt, welke beelden ons nog steeds volgen, najagen Hoe ik bezig ben daar wat van vast te leggen.

Het hele schrijven van een brief aan mijn jongere zelf komt me ineens als belachelijk en arbitrair voor. Ik heb andere mensen aan wie ik wil schrijven, waar meer haast bij is. Misschien moet dat er maar aan toegevoegd worden. In een noot. Het zijn toch de voetnoten die vaak het belangrijkst zijn.

Manon Uphoff: Begrip is mooi, maar je bouwt er geen wereld mee. (FOTO IKON)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden