Coronacrisis

Het virus discrimineert niet, maar de maatregelen ertegen wel, merken de Roma

Een Slowaakse militair neemt een coronatest af in een van de Roma-gemeenschappen in het oosten van het land. Beeld AFP

Het coronavirus discrimineert niet; iedereen kan besmet raken. Maar de maatregelen om het virus te bestrijden kunnen wel discriminerend zijn, ondervinden Roma-gemeenschappen in Europa.

Militairen werden eerder deze maand naar het oosten van Slowakije gestuurd om de Roma-bevolking te testen op het coronavirus. Vijf Roma-buurten werden onder quarantaine geplaatst. De angst dat het virus zich onder deze groep verspreidt is groot. En niet alleen in Slowakije maar ook in andere delen van Centraal- en Oost-Europa waar de meeste van de 10 tot 12 miljoen Roma wonen.

De omstandigheden waarin veel Roma leven maken maatregelen tegen het virus lastig. Zo heeft een derde van hen geen kraan in huis, waardoor regelmatig handen wassen moeilijk is. En in sommige gemeenschappen leven de mensen in geïmproviseerde onderkomens wel erg dicht op elkaar. 

Toen in Slowakije bleek dat 1500 mensen van verschillende plekken waren teruggekeerd naar hun Roma-gemeenschap nam de regering maatregelen en stuurde militairen naar het oosten. Daar werd heel verschillend op gereageerd, zegt Jonathan Lee van het European Roma Rights Center in Brussel. “Extreem-rechtse politici klaagden dat de regering gratis testen aan Roma gaf en niet aan de rest van de bevolking. Mensenrechtenactivisten onderstreepten de ongelijke behandeling, omdat hele buurten alleen vanwege de etniciteit van de bewoners onder quarantaine werden geplaatst. Die quarantaine is inmiddels na publieke druk opgeheven.”

Onbevooroordeeld te werk gaan

Hoe regeringen het beste zouden kunnen reageren? Ze moeten in elk geval onbevooroordeeld te werk gaan, stelt Lee. “Roma moeten net als iedereen toegang hebben tot bijvoorbeeld betrouwbare informatie en water.” Hij vindt het bemoedigend dat Hongarije waterbedrijven en gemeenten heeft geïnstrueerd om te voorzien in onbeperkte toegang tot water. “In dat land hebben nu alle waterbedrijven op een of andere manier toegezegd daar aan mee te zullen werken. Sommige hebben bijvoorbeeld beloofd watertanks te sturen naar de armste buurten. Dat is de ideale respons op een crisis als deze; we zullen wel controleren of het ook echt gebeurt.”

Verder zou het volgens Lee goed zijn als Roma in de landen waar ze wonen ook bij de crisisteams worden betrokken die de maatregelen bedenken, zodat er rekening wordt gehouden met de meest gemarginaliseerde gemeenschappen. Bijvoorbeeld als het gaat om de sluiting van scholen.  Onderwijs op afstand is voor Roma-kinderen lastig omdat ze vaak niet de beschikking hebben over een computer of internet en soms zelfs geen elektriciteit hebben. “Met het sluiten van de scholen valt voor veel kinderen bovendien ook de lunch weg – voor sommigen de enige warme maaltijd.” 

En de economische steunprogramma’s die landen nu vanwege de coronacrisis in het leven roepen, zijn voor Roma vaak slecht toegankelijk. Veel van hen werken namelijk in de informele sector die meestal uitgesloten is van de regelingen.

Mensenrechten komen verder in het gedrang

De mensenrechten van Roma kunnen door maatregelen die Europese landen hebben genomen nog verder in het gedrang komen, stelt de secretaris-generaal van de Raad van Europa Marija Pejcinovic Buric in een verklaring. Ze maakt zich zorgen over uitlatingen van sommige politici die Roma de schuld geven van de verspreiding van het virus. Ook vreest ze dat hen de toegang tot bijvoorbeeld gezondheidszorg wordt belemmerd.

Lee heeft al wat voorbeelden uit de praktijk gehoord. “Een hoogzwangere vrouw uit een van de armste Roma-gemeenschappen in Noord-Macedonië die zich met pijn bij een kliniek meldde, werd tot drie keer toe naar huis gestuurd. Toen ze uiteindelijk na een paar dagen naar een noodhospitaal in Skopje werd gestuurd – een rit van twee uur in een ambulance – moest ze bij aankomst een coronatest doen omdat ze koorts had. Ze hebben haar toen zeven uur buiten laten wachten tot de uitslag er was voordat ze werd geopereerd. Ze bleek een abces te hebben. Haar baby was inmiddels overleden. Ook zijzelf overleefde het niet.”

De Noord-Macedonische gezondheidsinspectie heeft inmiddels een onderzoek ingesteld naar de zaak. “Ik weet dat je de ene medische situatie niet zomaar met de andere kan vergelijken. Maar op hetzelfde moment dat deze Roma-vrouw bij de kliniek aanklopte, deed een zwangere niet-Romavrouw dat ook met soortgelijke complicaties. Zij werd meteen geholpen en overleefde het wel.”

Volgens Lee worden binnen de gezondheidszorg in Noord-Macedonië Roma sowieso al gediscrimineerd; de pandemie heeft de situatie verslechterd. “En dat is wat je nu op verschillende plekken in Europa ziet; discriminatie en mensenrechtenschendingen nemen toe onder druk van deze crisis.”

Lees ook: 

Verdeeldheid bedreigt de belangenbehartiging van Roma en Sinti

Landelijke belangenbehartiging voor Roma en Sinti kan iets doen aan de werkloosheid, de gezondheidsproblemen en de discriminatie waar beide gemeenschappen onder lijden. Maar hoe die eruit moet zien en wie erin mogen zitten? Daarover is geen overeenstemming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden