Het verzet in Soedan verloopt via Whatsapp

Aanhangers van de oppositiepartij Umma omringen tijdens een van de protestbijeenkomsten hun leider Sadiq al-Mahdi (tweede van rechts). Beeld AFP

In Soedan eisen de oppositiepartij Umma en de ondergrondse arbeidersbeweging SPA het vertrek van de dertig jaar zittende president Bashir.

WhatsApp speelt een grote rol bij het organiseren van de al weken aanhoudende protesten in Soedan, ondanks de noodtoestand. Gisteren lagen straten en gebouwen in Khartoem er verlaten bij door een grote staking om de dertig jaar zittende dictator Omar al-Bashir tot aftreden te dwingen.

Hier en daar was er een sit-in van artsen of een demonstratie van werknemers van bijvoorbeeld een verzekeringsmaatschappij. Bij winkels en restaurants bleven de rolluiken gesloten. Op markten werden de kraampjes niet opgebouwd en doeken met groente en fruit niet uitgespreid. De normaal gesproken drukke en chaotische hoofdstad leek een spookstad. De bewoners bleven thuis. 

De ondergrondse vakbond Sudanese Professionals Association (SPA) organiseerde de staking. De communicatie loopt via whatsapp-groepen waarbij buurten of werknemers in bepaalde branches zijn aangesloten. Whats­App is gecodeerd en niet te kraken voor het Soedanese regime. De kranten, radio en televisie staan wel onder censuur sinds drie weken geleden de noodtoestand door president Bashir is uitgeroepen.

“De staking wordt gesteund door de vakorganisaties van advocaten, artsen en journalisten en steeds meer ­beroepsgroepen hebben zich bij de oproep van de SPA aangesloten”, zegt Mohammed Amin vanuit Khartoem. Hij is correspondent voor het Amerikaanse persagentschap Bloomberg in Soedan en daarom relatief veilig. Maar ook hij is begin januari dit jaar gear­resteerd bij een demonstratie en zat toen zes uur vast. Amin maakt deel uit van het Sudanese Journalists’ Network dat zich heeft aangesloten bij de SPA.

Foto's van de staking in Khartoum op Twitter verspreidt via de hashtag: #sudanUprising. Lege straten en gesloten winkels en restaurants. Beeld RV

Ongrijpbaar

Schaduwvakbond SPA is een paar maanden geleden ontstaan en steeds groter geworden en organiseert het verzet tegen president Bashir. De woordvoerders van het begin waren snel gearresteerd en zitten in het gevang. Sindsdien zijn de leiders van SPA voor de buitenwereld onbekend en onzichtbaar. SPA heeft zich ontwikkeld tot de grote ongrijpbare tegenstander van Bashir, zijn National Congress Party (NCP) en het leger.

“Het is een beweging van onderop zonder bekende leiders”, zegt Murithi Mutiga van International Crisis Group, een pressiegroep die onderzoek doet naar conflicten. Mutiga houdt zich bezig met het conflict in Soedan. Militairen en veiligheidsdiensten die sinds het uitroepen van de noodtoestand het bestuur en de topfuncties in het land hebben overgenomen, hebben weinig greep op de SPA.

Vreedzame overdracht

De SPA werkt samen met de oppositiepartijen, die in het parlement de minderheid vormen. Samen hebben ze de Declaratie voor Vrijheid en ­Verandering opgesteld, die een vreedzame overdracht van de macht tot doel heeft en economische en constitutionele hervormingen nastreeft in het bankroete land. De leider van de oppositiepartij Umma (NUP), Sadiq al-Mahdi, heeft de president afgelopen weekeinde uitdrukkelijk opgeroepen af te treden en tot een vreedzame overdracht van de macht te komen.

Toch is er ook veel wantrouwen jegens de NUP omdat die partij jarenlang het corrupte regiem van Bashir politiek heeft gesteund. Pas onlangs heeft Sadiq al-Mahdi de zijde van de SPA gekozen. 

De regerende partij van Bashir, de NCP, wil nu praten met de oppositie, waaronder de NUP en arbeidersbeweging SPA, maar die weigeren daar op in te gaan. De tijd van praten met Bashir is voor hen voorbij. Bloomberg-journalist Amin signaleert ook spanningen in de NCP, die in alles naar het pijpen moet dansen van Bashir.

Ook Mutiga van pressiegroep ICG ziet dat de lagere echelons van de regeringspartij en ambtenaren de protesten steunen. Eenzelfde scheidslijn is er ook in het leger. “Gewone soldaten aarzelen om te schieten op de demonstranten. Zij en hun families ervaren de economische problemen in het land aan den lijve. De generaals steunen doorgaans Bashir. Hoewel er ook verdeeldheid is tussen de diverse facties in de top.”

Er zouden vooral spanningen zijn tussen islamitisch generaals en generaals die onafhankelijker van religie en politiek willen opereren.

De tot illegaal verklaarde demonstraties gaan ondanks de noodtoestand door. “Actievoerders wissen steeds het onderlinge berichtenverkeer in WhatsApp. Bij arrestaties kunnen die berichten dan niet tegen ze gebruikt worden”, legt Mohammed Amin uit.

Noodrechtbanken

Demonstranten die worden gearresteerd, komen meteen voor de rechter. Sinds een week zijn er al een kleine duizend mensen door noodrechtbanken veroordeeld tot straffen variërend van boetes tot een aantal jaar cel. “Dit soort snelrecht druist in tegen het principe van een eerlijke procesgang”, zegt Abdelrahman al-Gasim over de telefoon. Hij is de voorzitter van de Darfur Bar Association, een mensenrechtenorganisatie van Soedanese advocaten. “Vreedzame demonstranten krijgen heel zware straffen. Enkel en alleen omdat ze protesteren tegen de president.”

Bashir probeert zo de protesten de kop in te drukken, maar zonder ­succes. De demonstraties en stakingen zijn sinds de noodtoestand is ­uitgeroepen alleen maar frequenter geworden.

Lees ook:

President Soedan vervangt regering voor militairen.

President Al-Bashir van Soedan heeft de noodtoestand uitgeroepen en alle civiele bestuurders vervangen door militairen. Maar de demonstraties en roep om zijn aftreden gaan onverminderd door.

De Soedanese president vraagt zijn buren om hulp, nu de bevolking blijft protesteren.

De regering in Soedan bedelt om geld en politieke steun van Arabische landen om de volksopstand het hoofd te bieden. ‘Zelfs in de koloniale tijd duurde het verzet nooit zo lang.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden