Het vervagende zicht van een iconische beeldschepper

If it's a movie, it's got to move!', was een bekende uitspraak van Michael Ballhaus. De Duitse cameraman die nauw samenwerkte met Rainer Werner Fassbinder en Martin Scorsese, groeide in zijn ruim vijftigjarige carrière uit tot een van de meest iconische beeldenscheppers.


Statische films, daar had Ballhaus niets mee. Films zijn geen foto's, wist hij. En ook al waren de camera's in de jaren zestig, toen hij begon, loodzwaar, Ballhaus zorgde ervoor dat ze in beweging kwamen.


In 'The Fabulous Baker Boys' filmde hij Michelle Pfeiffer. Het is het moment waarop ze in een verleidelijke, rode jurk bovenop een zwarte vleugel is geklommen. Pfeiffer zingt 'My Funny Valentine'. De scène zindert van erotiek, niet in de laatste plaats door de camera van Ballhaus die langzaam, in één vloeiende beweging, om de acteurs cirkelt.


De stijl is direct herkenbaar. Het is het 360 graden 'tracking shot' dat Ballhaus ontwikkelde, en voor het eerst toepaste in 1974, in Fassbinders tragikomedie 'Martha'. Ballhaus ontmoette het wonderkind van de Duitse cinema begin jaren zeventig. Fassbinder was gedreven, werkte snel en met weinig middelen, maar had wel specifieke eisen. Het moest er fantastisch uitzien, en daar zorgde Ballhaus voor.


Hij liet de camera dansen in een dozijn films die de twee met elkaar maakten. Hoogtepunten zijn 'Die bitteren Tränen der Petra von Kant' en 'Die Ehe der Maria Braun'; drama's die hij diepte en dynamiek gaf, en waarin hij met licht en schaduw werkte. De Duitse actrice Hanna Schygulla veranderde voor zijn lens in een Hollywood-diva.


Ballhaus had ook wel acteur willen worden. Zijn ouders waren allebei theateracteurs, hij groeide op in het theater. Maar na een bezoek aan de filmset van 'Lola Montès' (1955), geregisseerd door familievriend Max Ophüls, besloot Ballhaus dat hij films wilde maken. Een opleiding tot cameraman was er nog niet, dus deed hij een fotografiestudie en ging hij bij de Duitse televisie aan de slag. Het werk met Fassbinder, bij wie hij de vrijheid had te experimenteren, noemde hij zijn belangrijkste leerschool.


"Fassbinder was bijzonder temperamentvol, daarom was ik in Amerika op alles voorbereid", vertelde Ballhaus in interviews. Werken met een manisch-depressieve Francis Ford Coppola, met wie hij 'Dracula' maakte, noemde hij een makkie. In Hollywood stonden ze voor de Duitse cameraman in de rij: Robert Redford, Mike Nichols, Barry Levinson. Maar met niemand klikte het zo goed als met Martin Scorsese met wie hij zeven films maakte, waaronder 'The Last Temptation of Christ', 'Goodfellas', 'The Departed' en 'The Age of Innocence'. Het zijn moderne klassiekers die deze zomer als onderdeel van het Scorsese-retrospectief in het Eye Filminstituut in Amsterdam opnieuw te zien zullen zijn.


"Het was midden jaren tachtig, mijn carrière zat een beetje in het slop", aldus Scorsese. "Tot ik Michael ontmoette. Hij gaf me een gevoel van opwinding voor het filmvak terug." De eerste film die ze maakten was meteen raak: de zwarte komedie 'After Hours' (1985) werd geprezen om zijn fonkelende nachtfotografie. Scorsese werd op het Filmfestival van Cannes uitgeroepen tot beste regisseur.


Ballhaus, die vorig jaar op het Filmfestival van Berlijn een ere-Gouden Beer kreeg, publiceerde enkele jaren terug zijn autobiografie, 'Bilder im Kopf', waarin hij het verlies van zijn zicht beschreef. Uitgerekend de man die zijn ogen gebruikte als belangrijkste gereedschap leed aan de oogziekte glaucoom, groene staar, waardoor hij langzaam blind werd.


Michael Ballhaus werd geboren op 5 augustus 1935 in Berlijn, de stad waar hij op 12 april 2017 stierf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden