Het vertrouwen in de Saudiërs neemt af, maar Trump laat ze nog niet vallen

Mensenrechtenactivisten houden een foto van Jamal Khashoggi omhoog tijdens een demonstratie in Istanboel in Turkije.Beeld REUTERS

Minister Hoekstra weet nog niet of hij eind deze maand naar een congres in Saudi-Arabië gaat, anderen hebben zich al teruggetrokken. Trump houdt zich koest.

Als Saudi-Arabië inderdaad niets te maken heeft met de verdwijning van dissident en journalist Jamal Khashoggi, dan kunnen de autoriteiten in Riyadh maar beter snel met bewijs over de brug komen. Zolang dat niet het geval is neemt het vertrouwen in het land zienderogen af, zeker nu er meer en meer details over de zaak worden gelekt.

Khashoggi, afkomstig uit de Saudische elite maar criticus van kroonprins Mohammed bin Salman, verdween vorige week dinsdag nadat hij het Saudische consulaat in Istanbul binnen was gegaan om wat formulieren op te halen. Zijn verloofde bleef buiten vergeefs op hem wachten.

Turkse onderzoekers meldden al snel (anoniem en zonder bewijzen) dat Khashoggi in het consulaat was vermoord. Vandaag kwamen daar berichten bij over audio-opnames waarop de marteling en dood van de 59-jarige Saudiër te horen is. Saudi-Arabië ontkent, en stuurde donderdag een team naar Turkije om de zaak samen met de Turken te onderzoeken.

Terughoudend

Maar dat wil de internationale goegemeente inmiddels niet meer overtuigen. Eind deze maand organiseert Riyadh een congres, ‘Davos in de woestijn’ genoemd, waar de fine fleur van de internationale politiek en het mondiale bedrijfsleven samenkomt. Vandaag trok een reeks internationale mediapartners (CNN, de Financial Times, Bloomberg) zich terug, en zei de baas van Uber niet te gaan. Ook Europese politici staan onder druk om weg te blijven. De Nederlandse minister van financiën Hoekstra twijfelt.

Wie vooralsnog wél gaat is de Amerikaanse minister van financiën Mnuchin, in lijn met de opstelling van het Witte Huis. President Trump heeft tot dusver terughoudend gereageerd op de verdwijning van Khashoggi. Desgevraagd zei hij dat het er ‘niet goed uit ziet’. Maar hij is niet van plan om wapenleveranties aan Saudi-Arabië voorlopig even stil te leggen of sancties tegen het land te overwegen. Trump voegde toe dat Khashoggi geen Amerikaans staatsburger is (de Saudiër leefde het afgelopen jaar in de VS in zelfverkozen ballingschap).

Voor Trump is de kwestie ongelukkig, omdat hij Saudi-Arabië sinds zijn aantreden als president tot beste vriend in het Midden-Oosten heeft gebombardeerd. Hij ging erheen op zijn eerste reis, en sloot er wapendeals ter waarde van 110 miljard dollar. Trumps schoonzoon Jared Kushner bouwde het afgelopen jaar bovendien een persoonlijke band op met kroonprins Mohammed bin Salman. Die speelt een cruciale rol in Trumps ideeën over het Midden-Oosten. Dat ‘MBS’ keihard omgaat met dissidenten, en een bloedige oorlog voert in buurland Jemen, heeft Trump daarvan niet weerhouden. De zaak-Khashoggi vooralsnog ook niet.

Consequenties

Dat kan veranderen als bij Amerikaanse Congresleden de scepsis over de betrouwbaarheid en capaciteiten van de kroonprins gaan overheersen. Nu al vinden ook sommige Republikeinse parlementariërs het lastig dat Amerikaans wapentuig wordt gebruikt om Jemen te bombarderen. In augustus kwamen tientallen kinderen om bij een mislukte aanval.

Verschillende Congresleden, ook aan Republikeinse zijde, hebben expliciet gezegd dat als Saudi-Arabië inderdaad een brute liquidatie op vreemde bodem heeft uitgevoerd, consequenties moeten volgen in de vorm van minder wapenleveranties of zelfs sancties. “Als dit is gebeurd, laat het minachting voor ons zien”, aldus senator Lindsey Graham, die Trumps omarming van Saudi-Arabië tot nu toe steunde.

Amerikaanse wapenproducenten zijn er niet gerust op. Volgens persbureau Reuters hebben zij bij Amerikaanse regeringsfunctionarissen zorg uitgesproken dat het Congres hun lucratieve business met Saudi-Arabië zal dwarsbomen.

Meerdere prinsen ‘verdwenen’

Als Saudi-Arabië inderdaad verantwoordelijk is voor de verdwijning van Jamal Khashoggi, dan is het niet voor het eerst dat de autoriteiten in Riyadh een dissident ‘kwijtmaken’. De afgelopen jaren zijn meerdere in ballingschap levende prinsen verdwenen die zich kritisch toonden jegens het Saudische koningshuis, ook al gebeurde dat - anders dan nu - niet buiten Saudi-Arabië.

Zo zette de in Parijs wonende prins Turki bin Bandar sinds 2012 kritische video’s online. Toen hij in 2015 op bezoek in Marokko was, vroeg Riyadh volgens lokale media om zijn uitlevering en werd hij naar Saudi-Arabië gebracht.

Prins Saud bin Saif trof in 2016 eenzelfde lot. Die zou, aldus een dissidente collega-prins tegen de BBC, onder valse voorwendselen een vliegtuig in zijn gelokt, dat daarop niet naar Milaan maar naar Riyadh vloog.

Van beide prinsen is nooit meer iets vernomen.

Lees ook:

De Saudische journalist Jamal Khashoggi: een insider die zijn stem bleef verheffen

Als er ooit een ultieme Saudische insider was, dan wel Jamal Khashoggi. De 59-jarige Saudiër, die ­afgelopen week verdween in het Saudische consulaat in Istanbul, was jarenlang dé man om naartoe te gaan als je wilde weten hoe de hazen liepen binnen het labyrintische Saudische koningshuis.

Trump mag Saudi-Arabië niet zijn gang laten gaan

Trump is beste vrienden met Saudi-Arabië, maar hopelijk zal het Amerikaanse Congres naar aanleiding van de affaire-Khashoggi eindelijk stappen ondernemen tegen het regime in Riyadh, schreef Trouw onlangs in een commentaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden