Het verschil tussen ossetong en kromhals

Ze lijken op elkaar, ossetong en kromhals. Ze groeien op dezelfde manier, horen allebei tot de ruwbladigen, wat te voelen is, en hebben allebei kleine blauwe bloemen. In elk geval twintig Trouw-lezers weten nu het verschil. Ze hebben de bloempjes uit de kelk getrokken en zelf kunnen zien dat de kroonbuis van de kromhals een knik vertoont. Maar omdat de planten van beide soorten naast elkaar stonden, zagen ze ook het verschil in bloemkleur: van de kromhals hemelsblauw, van de ossetong diep violetpaars.

We waren in de Kennemerduinen bij Overveen vorige week zaterdag. En we hadden het geluk dat de zon volop scheen na dagen vrijwel ononderbroken regen. Ossetong en kromhals stonden op een onlangs vergraven plek in het waterwingebied. De planten die er na de storing waren komen groeien, vormden haast een miniatuur heemtuintje. Er bloeiden slangekruid, zeepkruid, rode ganzevoet, melganzevoet, smal vlieszaad, zevenblad, koningkaars en een paar klaprozen. Een verrassing was het zeldzame wilde kattekruid, te herkennen aan de geur, die vrijkomt als je het blad kneust en die in de verte herinnert aan munt, maar niet echt lekker is. In de duinen komt deze lichtrode lipbloemige juist op zulke verstoorde plaatsen voor.

Uitgestoven duin

We gingen eerst naar een zoetwaterplas, het Wed. Op de uitgestoven duinhellingen aan de oostkant steken dode bomen hun kale takken als in een hopeloos gebaar geheven armen omhoog boven de blonde helm en het struweel van kruipwilg en liguster. Wat potsierlijk waren de geschubde inktzwammen die dicht opeengedrongen midden in het kale zand waren opgekomen. Wilgeroosje, koninginnekruid, hertshooi, sintjanskruid, fraai en bitterzoet met doorschijnende rode kraalbessen vormt een levende borstwering op de oever van de plas, waarachter we konden kijken naar het waterwild. Grijs met zwarte eenden met een vosbruine kop zijn tafeleenden, de zwart met witte eenden daarachter kuifeenden. De vrouwtjes van beide soorten zijn simpel bruin. De tafeleenden duiken knoppen van waterplanten op. De kuifeenden is het vooral te doen om de driehoeksmosseltjes en andere waterdieren. De vele meerkoeten, die tussen de eenden door zwommen, voeden zich vooral met kokerjuffers.

Witte kwikstaarten vlogen roepend over en een miauwend geluid ver weg attendeerde ons op een buizerd die op de thermiek in wijde kringen omhoog zweefde in het ijle blauw.

In de dichtbeboste duinen van het Koevlak hoef je je niet aan de geasfalteerde paden te houden. Als ganzen achter elkaar gingen we over smalle kronkelpaadjes. Aan de vele prenten was te zien dat ook reeen er een druk gebruik van maken. Mooi donkerrood verkleurde het duinroosje, hier in de Kennemerduinen reikend tot de knie. Er zaten nog wat witte bloemen aan. Ook de dauwbraam met de blauw berijpte vruchten kreeg al aardig wat rode bladeren. Blauw berijpte bessen heeft ook de duinsalomonszegel. Een weelde aan vlezige vruchten hing aan de struiken, die ons af en toe bijna de doorgang beletten: zwarte van wegedoorns, Amerikaanse vogelkers, vlier en liguster, rode van egelantier, hondsroos, asperge, zuurbes en meidoorn, oranje van de duindoorns. De vruchtjes van de kardinaalsmuts rijpen scharlakenrood tussen het karmijnrood verkleurende blad. Paarszwarte drollen met kleine kersepitten erin zijn van vossen die zich tegoed hebben gedaan aan de vruchten van de Amerikaanse vogelkers.

Ondanks de vele regen in de afgelopen maanden zagen veel bomen er zieltogend uit. Van sommige vlieren stonden de ontschorste stammen als verbleekte skeletten in het struweel. Blad zat er haast niet meer aan, wel vaak nog dikke trossen blauwzwarte vruchten als een laatste poging tot uitbundige voortplanting.

Veel berken stonden dood nog rechtop, vaak gesierd met bruine en zilverwitte berkezwammen. We kwamen door een bos van ratelpopulieren. Een zuchtje wind liet de ruitvormige, gehakkelde espebladeren nerveus trillen. We keken naar de afgeplatte bladstelen, waardoor de bladeren zo makkelijk bewegen. Bij de meeste espen was het blad sterk aangetast door haantjes, donker van kleur en vaak al bruin. Veel takken hadden het meeste blad al verloren.

De grote en breed uitgegroeide zwarte populieren hebben het dit jaar beter gedaan. Ze zitten nog vol blad en op jonge opslag zochten we naar populierpijlstaartrupsen, die al vretend alleen de bladstelen hadden overgelaten.

De meeste zomereiken hebben vijf of meer stammen. Ze zijn opgeschoten uit voormalig hakhout, zogenaamd strubbenbos. Er zijn ook korte brede eiken, waarvan het grootste deel van de stam begraven is onder stuivend zand. We zagen dat heel duidelijk op een hoog duin, dat een schitterend uitzicht biedt over de groene bossen en struwelen en het Wed tussen de duintoppen, dat het blauw van de hemel weerspiegelde. Roodborsten tikkerden in het struikgewas, zwarte kraaien zwierven in de verte over het duin, gaaien krijsten beneden in de duinvallei.

Het pad door het Zeeveld is verhard en breder. Je mag er niet af, maar dat is ook niet echt nodig. Het voert langs mooie oude eiken en dennenbos. In de bermen groeit een enorme verscheidenheid aan planten. Agrimonie met gele bloemen aan een ranke stengel, elders met groene vruchtjes met een hakenkrans, wit bloeiend heggedoornzaad als een iel fluitekruid, pastinaak met geelgroene bloemschermen. We roken aan de rijpe vruchtjes van de gewone bereklauw. (Doe dat ook eens, gewoon tussen de duimnagel en de wijsvinger stukknijpen.)

Ongelovig

Een dame keek me ongelovig aan, toen ik wees op de rode aardbeispinazie. Moest ze dat nou serieus nemen? Je zag haar denken: die naam heeft hij ter plekke bedacht. De oorspronkelijk uit Zuid-Europa afkomstige aardbeispinazie lijkt op een kleine rode ganzevoet, met vuurrode, gezwollen bloemdekbladen die na de bloei de vrucht omhullen.

In opener duin bloeiden vlak naast elkaar duinreigersbek, kleverige reigersbek, zachte ooievaarsbek en kleine ooievaarsbek in de berm. Duinkruidkruid, teunisbloem, thrincia die tegenwoordig kleine leeuwetand heet, gele morgenster, vijfvingerkruid, duinviooltje, tijm, peen, vlasleeuwebekje, echt en glad walstro - hoe onthoud ik dat allemaal, verzuchtte een wandelaar. Hoeft ook niet, je kunt het altijd thuis nog ergens nakijken.

Groen met bruine kustsprinkhanen sjirpten op en langs het pad, sprongen voor ons uit. In het dennenbos riepen kuifmezen en een boomkruiper. Sijzen vlogen over met een grappig kraaiend geluidje. Uit de groene dennekronen klonk het hoge roepje van een goudhaantje, de eerste trekker van het seizoen.

Wie deze wandeling zelf eens wil maken, kan er gemakkelijk komen. De trein van Haarlem naar Zandvoort stopt elk half uur in Overveen.

NATUUR DEZE WEEK

De trek naar het zuiden is al in augustus begonnen. Gierzwaluw, wielewaal, koekoek, visdief, zwarte stern, fitis, grasmus, zwartkop en tal van andere zomervogels zijn al lang vertrokken. Jonge zwarte roodstaarten en tapuiten trekken nu veel door. In de nacht hoor je de ijle roep van trekkende zanglijsters. - Op het strand zijn drieteen- en bonte strandlopers te zien, voor de aanrollende golven uit rennend. Steenlopers lijken in winterkleed een beetje op miniatuur scholeksters. - Grote troepen goudplevieren zoeken voedsel op de veenweiden, vaak samen met kieviten, waarop ze in gedrag wat lijken. In de vlucht zijn ze direct te onderscheiden aan hun spitse vleugels.

- Een lezer van deze rubriek zag deze week in Ankeveen nog een paartje waterhoentjes met piepkleine donskuikens. - Als de zon schijnt, sjirpen in het gras nog veel veldsprinkhanen. In deze dagen is het hoge sjirpen van de laatste grote groene sabelsprinkhanen te horen. De vrouwtjes legden hun eieren in de grond, waar in de lente de jonge sprinkhanen uit zullen komen. De oude sprinkhanen sterven al voordat de eerste nachtvorsten de winter aankondigen. - Er vliegen nog steeds vlinders. Op plekken waar de rolklaver bloeit, zie je het icarusblauwtje. Atalanta's en koolwitjes bezoeken de roze tuinsedums. De agaatvlinder is een nachtvlinder, die overdag tegen muren en boomstammen rustend te vinden is. - De slakrups, groen en plat als een pissebed, leeft aan de onderkant van eikebladeren.

- Dikke kruisspinnevrouwtjes tronen midden in hun wagenwielwebben. De spichtige mannetjes gaan omzichtig te werk bij de benadering van de matrones. Menig onvoorzichtig mannetje valt als prooi ten offer van een vrouwtje voordat hij met haar heeft kunnen paren. - In onze voortuin ontplooit de Italiaanse aronskelk al bladeren voor het volgende jaar.

EN VERDER

Morgen dagwandeling in het Swalm-Nettegebied, om 9 uur van de Markt in Hoensbroek; dagwandeling in het Staelduinse Bos te Hoek van Holland, om 9.30 uur in de hal van Rotterdam CS; Heerlijkheid Beek, om 14 uur parkeerplaats Elyzeese Velden tegenover Rijksstraatweg 103 in Beek bij Nijmegen; omgeving Kasteel Erenstein te Kerkrade, om 14 uur bij het kasteel; Zaterdag 2 oktober zwerftocht van vier uur met aandacht voor herfstverschijnselen en paddestoelen, om 8 uur van Dijkstraat hoek Slaperdijk te Veenendaal (denk aan stevig schoeisel en wat eten voor onderweg). - Tot 8 oktober kan men zich opgeven (08895-44122, Mia van den Bos) voor een paddestoelenweekend op het cursuscentrum Ons Erf in Berg en Dal.

In de schitterende bosrijke omgeving zullen natuurliefhebbers op 22, 23 en 24 oktober op ontdekking gaan naar zwammen en schimmels. Een dialezing, een bezoek aan de Nijmeegse Paddestoelentoren en in het veld leren determineren staan op het programma. Afhankelijk van het inkomen bedragen de kosten van de cursus inclusief twee overnachtingen, alle maaltijden en koffie/thee F 120 tot F 220 per persoon. Kinderen tot 14 jaar kunnen aan een apart jeugdprogramma meedoen, wat F 85 kost. - In het Noordbrabants Natuurmuseum, Spoorlaan 434 in Tilburg, is een nieuwe tentoonstelling geopend: 'Kleine beestjes grote gevolgen'. Een vlieg van een halve meter, een duizendpoot op reuzenformaat en veel andere levensechte en sterk vergrote insektemodellen maken een bezoek tot een belevenis. Het gaat niet alleen over onsympathieke dieren, maar ook over bloemenbestuivers, honingverzamelaars en plagenbestrijders. Een hele collectie van in ons land voorkomende insekten en vlinders en kevers uit de tropen is er te zien naast levende hommels. Open van dinsdag tot vrijdag van 10 tot 17, zaterdag en zondag van 13 tot 17 uur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden