Column

Het verlies van de coalitie is eigenlijk een succes

Lex Oomkes. Beeld Maartje Geels

De voor de coalitie slechte uitslag van de statenverkiezingen van afgelopen maart was uiteindelijk een geluk bij een ongeluk geworden voor het kabinet, voor Mark Rutte en voor Wouter Koolmees in het bijzonder. 

Het maakt niet uit wie er gewonnen had en wie verloren, maar ga even uit van het onwaarschijnlijke geval dat de coalitie na die verkiezingen had mogen rekenen op een meerderheid in de Eerste Kamer. Een hervorming van de pensioenen en alles rond de oudedagsvoorzieningen zou in dat geval verder weg zijn geweest dan ooit. In de politiek zou er geen noodzaak zijn geweest compromissen te sluiten en de vakbeweging zou de confrontatie gezocht hebben.

Nu was de uitslag een droomuitslag. Althans als de stelling wordt aangenomen dat er, linksom of rechtsom, een akkoord moest komen over de pensioenen en de AOW. Het kabinet-Rutte heeft uiteindelijk voor een meerderheid in de Eerste Kamer maar één van de linkse partijen nodig. Forum voor Democratie kan beleefd genegeerd worden (het had iets grotesk om vorige week Thierry Baudet in een jasje van de FNV op hoge toon te horen eisen dat er iets diende te gebeuren aan de gestage verhoging van de AOW-leeftijd) en de SP staat, waar ze kennelijk graag staat: meters buitenspel.

Zetels, maar geen macht

Zo wint, ondanks tekenen van het tegendeel in maart, uiteindelijk door die verkiezingen de bereidheid tot het sluiten van compromissen. De compromisbereidheid wint het van de lange-klappen-gauw-thuis-polarisatie-politiek, die het in Den Haag de laatste jaren zo goed doet. Je afzetten tegen het establishment, het politiek kartel, of hoe je de gevestigde Haagse politiek ook smalend wilt noemen, levert zetels op. Maar daarmee nog niet de macht het beleid ook naar je hand te zetten. Daarvoor is het establishment te taai. Zeker als ook de vakbeweging eieren voor haar geld kiest en de uitslag van de statenverkiezingen vertaalt als een opdracht zaken te doen met een centrum-rechts kabinet.

De kansen op een akkoord over de oudedagsvoorzieningen stegen de laatste weken snel. Dat mag worden gezien als het accepteren van een voldongen feit door zowel de vakbeweging als een deel van de politiek. De verkiezingsuitslag was een signaal dat confrontatiepolitiek uiteindelijk niet oplevert wat er door velen van verwacht wordt.

Klassenstrijd

Een groot deel van de kiezers en een paar partijen op zowel de rechter- als de linkervleugel van de vaderlandse politiek heeft dat echter (nog) niet door. Ron Meyer, om een voorbeeld te noemen, mag opgestapt zijn, zijn woorden klinken nog door. Linkse samenwerking zag hij niet zitten en verandering was alleen mogelijk door het establishment weer de oorlog te verklaren.

De pensioenproblematiek is echter zo’n typisch voorbeeld dat zich niet met de simpelste vormen van klassenstrijd laat oplossen. Verantwoordelijkheden lopen in die wereld door elkaar. Werkgevers en werknemers zijn zelf verantwoordelijk voor de pensioenen, alhoewel de overheid dan weer wel de randvoorwaarden stelt voor het opbouwen van een aanvullend pensioen. De politiek is vervolgens weer verantwoordelijk voor de AOW en andere vormen van sociale zekerheid, maar het is maar de vraag of kleine ondernemers zich willen laten verplichten om zich voor vormen van sociale zekerheid als een oudedagsvoorziening of arbeidsongeschiktheid te verzekeren.

Met een mogelijk akkoord over de oudedagsvoorzieningen is de overlegeconomie nog niet terug van weggeweest. Daarvoor is die problematiek met al die door elkaar lopende verantwoordelijkheden te uniek. Dat het wel tot een compromis moest komen is echt een geluk bij een ongeluk.

Lex Oomkes is  politiek commentator bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden