Het verlangen naar de vampier

(Trouw)

De Twilight-hype heeft ook in Nederland toegeslagen. Waarom juist nu die fascinatie voor de vampier?

Voor wie opgroeide met de brave romannetjes van Leni Saris (’hij werd bleek onder zijn zonnebruin’) is het even schrikken: de ’Twilight Saga’ van Stephenie Meyer, de onder tienermeisjes razend populaire hyperromantische reeks over de liefde tussen de onzekere tiener Bella Swan en de bloedmooie, vreemde – maar ondanks die vreemde trekjes toch aardig geïntegreerde – vampier Edward Cullen. Zeker als je instapt in het net verschenen vuistdikke vierde deel: ’Morgenrood’.

Na amper tachtig bladzijden is het dan zo ver. Ergens op het tropische eiland Isle Esmé, bij de kust van Zuid-Amerika, krijgt de trillerig verliefde Bella haar huwelijksnacht met haar vampier. Drie dikke boeken lang is hij uit zorg om haar steeds ridderlijk teruggedeinsd, maar nu zijn ze getrouwd en geeft hij toe aan haar (en zijn eigen) smachtende verlangen.

Vrijen met een vampier is niet zonder risico’s en mooi dat dat dan ook maar net goed afloopt. De volgende ochtend wordt Bella verzaligd wakker, zonder zich ook maar iets te herinneren van wat er die nacht is gebeurd, behalve dan dat het geweldig was. Haar lichaam toont de sporen. Gebeten heeft hij niet (zij wil het wel maar hij houdt zich in) maar wild was het wel: ’Er liep een vage schaduw over een van mijn jukbeenderen en mijn lippen waren een beetje gezwollen maar verder was er met mijn gezicht niets aan de hand. De rest van mijn lichaam zat onder de blauw paarse plekken. Ik concentreerde me op de bloeduitstortingen die het moeilijkst te verbergen zouden zijn: die op mijn armen en schouders. Het viel allemaal best mee. Ik kreeg altijd heel snel blauwe plekken.’

Oeps. Meisje toch. Als rolmodel toch wat teleurstellend (tien jaar na de vindingrijke ’Buffy, the vampire slayer’) deze fragiele Bella, die zich vol overgave uitlevert aan een man die haar zomaar kan verpletteren. ’Heus, ik vertrouw je’, fluistert Bella drie boekdelen lang steeds weer opnieuw, als Edward haar smachtende smeekbedes (’change me’) afwijst, uit angst haar te bezeren, of erger nog: haar in een vampier te veranderen. Niet slim!

Toch smullen de tienermeisjes van nu nog het meest van dat over honderden bladzijden uitgesmeerde om elkaar heen draaien. Meyer weet het moment voor de kus (en de seks) tot in den eeuwigheid vast te houden, of nu ja, tot deze wat onthutsende climax in dit vierde deel dus, waar ze de ontmaagding zelf trouwens opnieuw mysterieus houdt, daar vertelster Bella zich er niets van herinnert. In Noord-Amerika hebben ze er al weer een passende nieuwe naam voor verzonnen: ’abstinence porn’: onthoudingsporno. Goed voor wereldwijd 50 miljoen verkochte exemplaren.

De Twilight-hype heeft in Amerika een paar jaar terug al Harry Potter-achtige vormen aangenomen maar dat de Edward Cullen-koorts ook hier toch aardig heeft toegeslagen bleek twee weken terug toen het pas vertaalde ’Morgenrood’ van niets op nummer één belandde in de bestsellerlijsten van de boekhandels. De hype zal deels te danken zijn aan de films met Kristen Stewart en Robert Pattinson die ook hier eerder al in de bioscoop verschenen. ’Deel 3, The ’Twilight Saga: The Eclipse’, staat op de agenda voor komende juni.

En vampier Edward Cullen staat in zijn populariteit niet alleen. De vampier is al enige tijd helemaal terug. Naast Meyers voor de bioscoop verfilmde romans, is ook de kinky (boven de 18!) tv-serie ’True Blood’, gebaseerd op de boeken van Charlaine Harris, aan een opmars bezig. Fox tv is hier net begonnen aan het tweede seizoen. Op maandag zendt Net 5 de tienerserie ’The vampire diaries’ uit. En ook in de artcinema duikt de vampier weer op. In 2009 werd het prachtige, melancholieke Zweedse vampiersprookje ’Let the right one in’ door de kring van Nederlandse filmcritici gekozen tot beste film van het jaar.

Vanwaar juist nu die herleefde fascinatie voor de afstammelingen van Bram Stokers Graaf Dracula?

Nu is het een lange weg van Dracula, die in 1897 het licht zag, naar de moderne vampier. De vampier mag dan eeuwig even oud blijven, dat betekent niet dat hij niet met zijn tijd is meegegaan. In de nieuwe verhalen is hij nog steeds bovenmenselijk sterk en snel (erg leuk hoe Cullen als een aap in een boom klautert) en steenkoud en bleek. Hij houdt niet van de zon, slaapt nooit en voedt zich met bloed, maar aan doodskisten en kerkers doet hij niet meer en ook schrikt hij niet meer van het slaan van een kruis. De vampiers van nu zijn ongelovigen.

Uiterlijk is de vampier er zeer op vooruit gegaan. Vergelijk de afwisselend groen en goudbruin-ogige adonis Edward Cullen (Robert Pattinson) in de Twilight-verfilmingen maar eens met de door Klaus Kinski vertolkte oude kaalkop met konijnentanden die Werner Herzog met doodskist onder de arm liet rondsjouwen in zijn remake van Murnau’s Nosferatu (1979), of met de wit geschminkte pafferige Gary Oldman in Coppola’s Dracula-verfilming (1992). Maar belangrijker nog: hij heeft veel betere manieren. De vampier van de vroeg 21ste eeuw is goed geïntegreerd: hij houdt zijn drang eronder. Zo zijn de Cullens in ’Twilight’ ’vegetarische’ vampiers, ze eten alleen dierenvlees.

Ook vampier Bill in de tv-serie ’True Blood’ vermoordt geen mensen (hij voedt zich met een voor vampiers speciaal ontwikkeld nepbloed) en respecteert voor alles de wensen van zijn geliefde Sookie, het barmeisje. Hij hapt pas toe als zij vol verlangen verzucht dat ze niets liever wil, en trekt zijn tanden dan netjes weer terug voordat zij ook een vampier geworden is. Deze vampier bijt veilig.

Maar waarom juist nu die fascinatie voor de vampier? Nu zijn de Victoriaanse vampierverhalen wel gezien als een vrij letterlijke uitdrukking van vreemdelingenangst; de angst voor vermenging met vreemd bloed. De uit Oost-Europa afkomstige graaf Dracula stond voor de voor de pogroms vluchtende Oost-Europese Joden. De vampierverhalen van nu borduren hierop voort door van weerstand en uitsluiting expliciete thema’s te maken. Zo draait het in ’Let the right one in’ om twee schichtige buitenstaanders, de verlegen jongen die verliefd wordt op zijn bleke buurmeisje – dat een vampier blijkt – wordt gepest op school. Zij helpt hem wraak te nemen op de pestkoppen.

In ’True Blood’, de nieuwe serie van Alan ’Six Feet Under’ Ball, zijn de vampiers een vervolgde minderheid in Louisiana. Vampier Bill doet zijn best om met lezingen onder de bewoners van het zweterige stadje Bon Temps meer begrip te kweken voor het moeilijke bestaan van de onsterfelijken, die hoewel nog getraumatiseerd door de Amerikaanse burgeroorlog en behept met lastige neigingen, zich zo goed en zo kwaad als dat gaat toch proberen aan te passen.

Ook in de Twilight-serie speelt het gevoel anders te zijn en er buiten te vallen een belangrijke rol. Schuchtere boekenwurm Bella valt niet alleen op Edward omdat hij bloedmooi is, maar ook omdat hij net als zij anders is dan de rest en liever aan de zijlijn staat, en dan wel met opgeheven hoofd.

Toch overheerst in Twilight het traditionele Bouquetreeks-patroon: fragiel meisje levert zich uit aan besluitvaardige man met sterke armen. Feministische critici struikelden in Amerika dan ook en masse over de door Meyer verheerlijkte gewelddadige ontmaagding in ’Morgenrood’, die ook nog eens uitloopt op een bijna dodelijke, hele enge zwangerschap.

Maar wie wil kan de populariteit van dit smachtende, zwelgende, lijdende liefdeskoppel in Twilight ook wel in een vernieuwend licht plaatsen. Was in de Bouquetreeks de held die je in zijn armen over de heuvels droeg nog een man van vlees en bloed, in Twilight is het een vampier. Een vampier! Duhuh! Heerlijk om urenlang bij weg te zwijmelen, maar geen tiener die deze prins op het witte paard nog hoeft te verwarren met de buurjongen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden