Het verhaal (en een lange adem) maakt de route

Dit jaar zag een nieuw LAW het licht: het Groot-Frieslandpad. Dat had heel wat voeten in de aarde. Tussen een goed idee voor een wandelroute en de officiële opening ervan, ligt een traject vol obstakels.

Het was een klein, plechtig moment op 12 september van het afgelopen jaar in Beetsterzwaag. De Friese gedeputeerde Michiel Schrier schroefde een wit-rood markeringsbordje op een paal en opende daarmee officieel het Groot-Frieslandpad. Er ging een lang traject aan vooraf, de eerste schetsen dateren uit 2003.


Met het Groot-Frieslandpad kreeg het netwerk van Lange-Afstand-Wandelpaden (LAW) er een oost-westverbinding door het noorden van Nederland bij. Het eerste nieuwe traject in achttien jaar. Zo'n route komt er niet zomaar, weet Harold Zijderveld. Namens de Stichting Wandelnet coördineert hij de LAW's. "Kijk je naar de overzichtskaart, dan zou je kunnen stellen dat met het Groot-Frieslandpad het netwerk nu ook wel compleet is."


Toch staat er al een nieuwe route in de steigers. Die volgt de Limes, de vroegere noordgrens van het Romeinse Rijk, en moet in 2018 klaar zijn. "Het gaat om het onderscheid tussen een pad en een route", stelt Zijderveld. "Een pad is een fysieke entiteit, een gegeven in het landschap. Het maken van een route is veel meer dan het aan elkaar koppelen van paden. De beleving van een thema staat centraal. Het verhaal maakt de route."


Zo schetst LAW-3, het Marskramerpad, de geschiedenis van de handelsreizigers die te voet door Nederland trokken. LAW-4 draagt de naam van Maarten van Rossum en volgt de sporen die de legeraanvoerder in de zestiende eeuw door Nederland trok. "En dan zou het best kunnen dat twee routelijnen op de kaart gedeeltelijk samenvallen, maar allebei een heel ander verhaal vertellen."


Een LAW is minstens honderd kilometer lang, doorkruist een aantal provincies en is herkenbaar aan de wit-rode markeringen. Daarnaast beheert Wandelnet de regionale Streekpaden, meestal rondwandelingen, die geel-rood gemarkeerd zijn. En dan zijn er nog de NS-wandelingen. Samen zijn ze op dit moment goed voor meer dan tienduizend kilometer wandelplezier. Wie aan dat totaal een nieuwe route wil toevoegen moet geen haast hebben, weet Zijderveld. "Zelfs al is de financiering helemaal rond, dan nog duurt het minstens twee jaar voor je de markeringsstickers kunt gaan plakken."


Om te beginnen zijn er de veertien kwaliteitscriteria die Wandelnet hanteert. De route zelf en het te doorkruisen landschap moeten aan een aantal voorwaarden voldoen, de aanwezigheid van voorzieningen is een vereiste. "Routemakers proberen een balans te vinden tussen bijvoorbeeld het percentage onverharde paden, de bezienswaardigheden onderweg, de veiligheid en de variatie van het landschap. Hebben zij een eerste versie van de route ingetekend, dan gaan we in gesprek met de grondeigenaren. Hierbij maken we zoveel mogelijk gebruik van de expertise, kennis en het netwerk van de regionale vrijwilligers."


Proeflopers kijken vervolgens met frisse blik naar de uitgestippelde routes, testen de beschrijvingen in het veld. Uiteindelijk legt de routecommissie het voorstel voor de nieuwe route ter goedkeuring aan het bestuur voor. Pas dan gaat de werkgroep op pad om de markeringen te plaatsen. Ook daar zijn richtlijnen voor, de vrijwilligers krijgen een cursus waarin ze leren hoe ze helder moeten markeren. Op misverstanden en onduidelijkheden zit niemand te wachten.


"Maar dan begint het pas", weet Zijderveld. "Het maken van de route is slechts een deel van het werk. Onze vrijwilligers controleren regelmatig de trajecten en houden de markeringen bij. Ondertussen veranderen situaties, komen er nieuwe wegen en spoorlijnen die wandelpaden doorkruisen en blokkeren. Wandelnet steekt veel tijd in belangenbehartiging, lobbywerk en we zijn ook een kennisinstituut."


Al pratend wandelen we door de Korte Duinen, tussen Soest en Amersfoort. Onderweg stuiten we op oranje paaltjes van een plaatselijk wandelrondje, markeringen van het Marskramerpad, de stickers van een Klompenpad, een oude geel-blauwe markering, nog een lokaal rondje. "Wandelnet heeft de rechten op de wit-rode en geel-rode markeringen. Volg je die, dan weet je zeker dat je een route wandelt die aan onze kwaliteitseisen voldoet en die goed onderhouden wordt. Ze zijn in twee richtingen beschreven, in twee richtingen gemarkeerd, staan ingetekend op de kaart en zijn te volgen met gps. Alle gegevens kunnen wandelaars gratis downloaden van onze website, alleen voor een routegids moet je betalen. Dat is het mooie van wandelen. Het kost vrijwel niets, iedereen kan het doen. En het levert veel op, kijk alleen al hoe gezond wandelen is. Maar dat betekent wel dat we lokale, provinciale en landelijke bestuurders moeten overtuigen van het belang van wandelen. Zij zijn degenen die moeten investeren in routes, nieuwe wandelnetwerken en voorzieningen. Een van de redenen waarom de voltooiing van het Groot-Frieslandpad zo lang duurde, was dat de financiering van een deel van het traject niet rondkwam."


Volgens de Wandelmonitor maken 10,5 miljoen wandelaars per jaar in totaal 441 miljoen recreatieve wandelingen van een uur of langer. Tel alle kopjes koffie onderweg, alle treinreizen naar de startpunten bij elkaar op en het economische belang wordt duidelijk. Voeg er de overnachtingen, het museumbezoek onderweg en besparingen op de gezondheidszorg bij en een nieuw LAW is onbetaalbaar.


In opdracht van Wandelnet werkt routemaker Rutger Burgers aan de nieuwe LAW langs de Limes. "Ik begin met het verzamelen van informatie over het thema. Waar lagen de Limes, wat was de loop van de Rijn in die dagen? Waar zijn restanten uit de Romeinse tijd te vinden, van een castellum of een aquaduct? Daarna doe ik een beroep op mijn terreinkennis. Ik kijk waar onverharde paden liggen, wat de wandelkwaliteiten van een regio zijn. En ik wil alles met eigen ogen gezien hebben. In het terrein zie je waar de kansen liggen. Bij Lent doen we bijvoorbeeld een poging een wandelbruggetje te realiseren, zodat je niet langs een fietssnelweg maar mooi langs een plas kunt wandelen."

Stichting Wandelnet

Wandelnet behartigt de belangen van Nederlandse wandelaars, ontwikkelt en onderhoudt routes, doet onderzoek en stimuleert op allerlei manieren het wandelen. Voor een overzicht van alle LAW's, Streekpaden, wandelnetwerken en NS-wandelingen: wandelnet.nl


De routemaker

De pad-coördinator

Als pad-coördinator van het Groot-Frieslandpad stelde Bindert Kloosterman de groep mensen samen die in Friesland, Drenthe en Groningen aan de slag ging. "In Noord-Nederland gaat de route vaak over grond van waterschappen en natuurbeschermingsorganisaties. Met hen is in overleg veel mogelijk. Zo hebben we samen met Staatsbosbeheer de route door het Blauwe Bos bij Haulerwijk uitgezet. Ook van particuliere grondeigenaren krijgen we meestal vrij makkelijk toestemming over hun land te gaan. Markeren is lastiger. Voor elk paaltje moet je expliciet toestemming vragen. En sommige mensen willen simpelweg geen markeringen op hun terrein."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden