Het verhaal dat uit een toverboom viel

In twintig jaar tijd is de Oostenrijkse schrijfster Christine Nostlinger (56) een beroemdheid in kinderboekenland geworden, die zich kan meten met auteurs als Annie M.G. Schmidt en Astrid Lindgren. Vanaf 1970 schreef ze ruim dertig boeken vol humor, fantasie, warmte en maatschappijkritiek, waarvan er een flink aantal bekroond werd en in 1984 ontving ze de hoogste internationale onderscheiding voor jeugdliteratuur, de Hans Christian Andersenprijs.

Uiteraard kunnen niet al haar boeken even sterk zijn: zo is 'Lotte' (1989) een aardig boek, maar niet opvallend. Het geeft een sympathiek portret van een volksmeisje van elf waarin volwassenen genadeloos worden uitgetekend in hun lelijkheid en machtsmisbruik ten opzichte van kinderen. Beter is 'Een kabouter in je hoofd' (1990), waarin de achtjarige Anna, kind van gescheiden ouders die het redelijk met elkaar kunnen vinden, een kaboutertje in haar oor heeft: een soort alter ego, zoals 'Karlsson van het dak' van Astrid Lindgren, maar dan met de functie van een beschermengel, die haar goede ideeen influistert.

Mislukt vind ik haar bewerking van het klassieke Pinokkio-verhaal, 'De nieuwe Pinokkio' (1989). In haar ijver om voor het kind op te komen, maakt Nostlinger van de werkschuwe luiwammes een aardig joch, dat groot gelijk heeft dat hij niet wil leren en werken. Het inderdaad niet te pruimen moralisme van Collodi draait ze 180 graden om en vervangt ze door een moraal waarin kinderen gelijk hebben en ouders dom, star en burgerlijk zijn. Haar Pinokkio is sympathiek omdat hij zo verstandig is, terwijl je van de authentieke marionet juist gaat houden ondanks zijn onhebbelijkheden. Bovendien saneert ze allerlei absurde, volkse overdaad weg, zodat het verhaal glad wordt, en verzint voor allerlei ongerijmdheden in het oorspronkelijke verhaal logische verklaringen, waardoor er nog maar weinig te raden over blijft.

Met haar twee recente boeken, 'De groene vlek' en vooral 'De bevroren prins', herstelt Christine Nostlinger zich echter volledig. Opmerkelijk is, dat deze tegelijkertijd verschenen boeken twee uitersten van haar schrijverschap vormen. 'De groene vlek' is een realistische, sociaal geengageerde, eigentijdse jeugdroman over milieuproblematiek, terwijl 'De bevroren prins' een puur sprookjesachtig fantasieverhaal is, dat maar heel even aan de hedendaagse werkelijkheid herinnert. Ook het taalgebruik is zeer verschillend: in 'De bevroren prins' uitgewogen, tijdloos en poetisch, prachtig om voor te lezen, terwijl 'De groene vlek' nadrukkelijk in een hedendaagse, vlotte tienertaal geschreven is, die doet denken aan de jeugdboeken van Jacques Vriens en Peter van Gestel: ad rem en vol populair jargon ('Die knakkers'). Beide boeken zijn humoristisch, maar op een verschillende manier: in 'De bevroren prins' subtiel en ingehouden, en in 'De groene vlek' extravert, op het hilarische af. De stille glimlach tegenover de gulle schaterlach. De enige overeenkomst is dat beide boeken eindigen met een moraal: in 'De bevroren prins' krijgt het egoisme van gescheiden ouders er van langs en in 'De groene vlek' ontdekken tieners dat spannende milieu-acties niet illegaal hoeven zijn.

De structuur van 'De bevroren prins' bestaat uit enkele in elkaar verstrengelde sprookjesverhalen, waarbij steeds het ene verhaal een enkel element uit het andere bevat, maar verder geheel zijn eigen gang gaat. Voordat de lezer kan roepen: 'aha, dus zo zit dat in elkaar!', heeft het subverhaal alweer een andere, verrassende wending genomen, waardoor het zich onttrekt aan elke poging tot interpretatie en het mysterie zichzelf kan blijven.

Het begint en eindigt met een verhaal, dat uit een toverboom komt vallen: 'Voor het huis van mijn vader viel op een dag een bevroren prins uit de lucht...', het slot van het hoofdverhaal. Dat gaat over prins Frans, wiens ouders allebei veel van hem houden, maar niet van elkaar. Ze gaan scheiden, de koning krijgt het rijksdeel links van de rivier en de koningin het deel rechts van de rivier. Prins Frans houdt van beiden evenveel en zet zijn bed dwars over de rivier, met het hoofdeind aan de ene kant en het voeteneind aan de andere kant. "'Dit is de enige rechtvaardige oplossing, lieve ouders', riep de prins. 'Zo hebben jullie me allebei evenveel. De ene nacht ga ik met mijn hoofd in het koninkrijk van mijn moeder slapen en de andere nacht met mijn hoofd in het koninkrijk van mijn vader.'." Zijn ouders beginnen elk aan een kant van het bed te trekken, tot ze het uit elkaar trekken en prins Frans op de onderplank van zijn bed de rivier af drijft. Dat is het begin van een reeks spannende avonturen met een wondermooi, maar eigenaardig en veeleisend meisje, een heerszuchtige grote blauwe vogel, twee oliedomme boeven en een fladdervliegkussen, dat prins Frans tenslotte in bevroren toestand voor het huis van een oude man brengt, waarna een toverboom met wijsheidsblaadjes tenslotte zorgt dat alles weer goed komt, ook tussen Frans' ouders. 'De bevroren prins' is een prachtig, grillig sprookje, dat ook na herhaaldelijk lezen zijn geheimen niet prijsgeeft.

In 'De groene vlek' organiseert een clubje middelbare scholieren onder die naam milieu-acties in de buurt: zo kieperen ze vuilniszakken leeg voor de deur van mensen die hun afval niet scheiden en smeren spuitbussen in een supermarkt vol kleverige smurrie. Dit wordt zeer smakelijk en spannend uitgewerkt.

Hun ouders noemen zichzelf 'oudachtenzestigers' en worden beschreven als discussierende, pacifistische types, die nog altijd lijden onder het echec van mei '68. Ouders met wie geen generatiekloof bestaat, die trots zijn op hun actievoerende kinderen en die vierkant voor ze op de bres springen als de zaken uit de hand lopen. Als 'oudachtenzestiger' heb ik ervan genoten!

Christine Nostlinger: 'De bevroren prins', met tekeningen van F.K. Waechter, vert. Ienne Biemans, Querido, 108 p, 24,90, vanaf 8 jaar; Christine Nostlinger: 'De groene vlek', vert. Els van Delden, La Riviere en Voorhoeve, 250 p, 29,90, vanaf 10 jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden