Het vergeten dorp Teriberka

reportage | Gazprom had grote plannen met Teriberka, een Russisch dorpje aan de Barentszzee. Maar in plaats van werk kwam er vertwijfeling.

TERIBERKA - Vijf jaar geleden zag het er allemaal nog zo rooskleurig uit voor Teriberka, een Russisch dorpje aan de Barentszzee. Teriberka zou een centrale rol spelen in het grote offshore-gasproject van het Russische gasconcern Gazprom. Het kustplaatsje zou verbonden worden met het Sjtokman-gasveld, één van de grootste velden ter wereld in het Russische deel van de Barentszzee. Via Teriberka en Moermansk zou het Russische aardgas naar West-Europa worden gepompt. Het zou zeker duizend banen opleveren voor de inwoners van dit ooit zo bloeiende vissersdorpje.

Maar ook al ligt het Sjtokman-gasveld door de klimaatveranderingen binnen bereik, boren naar gas in de Barentszzee is nog altijd technisch ingewikkeld en risicovol. De Barentszzee is hier erg diep (340 meter), de temperaturen extreem (van min 50 tot plus 30) en de golven hoog. Boorplatforms kunnen door losgeslagen ijsbergen worden verbrijzeld. Daarom werd het Sjtokman-project in 2012 tot nader order uitgesteld. Tot vreugde van Greenpeace, die nog altijd actie voert tegen boringen in het kwetsbare Noordpoolgebied.

Afgebladderde verf
De bewoners van Teriberka voelen zich echter in de kou gezet. "Wij wonen in een vergeten dorp", zegt een jonge moeder die haar kinderwagen met moeite door de smeltende sneeuw duwt. "Wat hier te doen is? Helemaal niks." Haar man werkt in de plaatselijke visfabriek, samen met een kleine honderd andere dorpelingen. "Maar verder zijn hier weinig banen", zegt ze schouderophalend.

Teriberka is veranderd in een spookstad. De meeste houten huisjes in dit oude vissersdorpje staan leeg. Maar sommige huisjes die zo vervallen zijn dat ze onbewoonbaar lijken, blijken toch bewoond. Alle verf is afgebladderd door de ijzige zeewind.

Ook de nieuwere flats uit de Sovjet-tijd zijn vervallen. "Veel gezinnen en de meeste jongeren zijn weggetrokken", vertelt de vrouw met de kinderwagen. Na een wandeltochtje door het dorp wordt duidelijk dat veel van de achterblijvers bejaard zijn en hulpbehoevend. "Het ziekenhuis is dicht. Er zijn geen dokters meer, geen tandartsen en zelfs de politie is vertrokken", vertellen een paar bejaarde buurvrouwen die voor hun flat op een bankje zitten. Ook is er regelmatig een tekort aan medicijnen. Veel mannen lijken zichzelf te medicineren: met wodka.

Hermetisch afgesloten
Tot 2008 was Teriberka militair gebied en hermetisch afgesloten van de buitenwereld, vanwege de nabijheid van de grens met Noorwegen en de strategische ligging aan de Barentszzee. Het was ongeveer hier waar in 2000 de Russische kernonderzeeër Koersk verongelukte. Overigens zijn er nog steeds een paar plaatsen in dit deel van Rusland, op het zogeheten Kola-schiereiland, die verklaard zijn tot militair gebied en waar zowel Russen als buitenlanders niet in mogen.

In een zaaltje van het monumentale dorpshuis zijn twee meisjes in bakkerskostuum en met een houten pollepel in de hand een dansje aan het instuderen. Optreden in de grote feestzaal van het gebouw kan niet meer, want een groot deel van het plafond is ingestort. "Volgend jaar wordt de zaal opgeknapt", zegt de danslerares met weinig overtuiging.

De school is het enige gebouw dat relatief goed in de verf zit. Dat is te danken aan Gazprom, dat de dorpsschool een paar jaar geleden alvast liet opknappen. Het concern organiseerde ook 'Gezonde Dagen' waar inwoners zich gratis medisch konden laten onderzoeken, één van hun dringendste wensen. De beloofde banen kwamen er niet. In plaats daarvan kreeg een handjevol jongeren een beurs om in Moermansk olie- en gaswinning te studeren. En betaalt Gazprom nog altijd de aanschaf van schoolboeken en lesmateriaal voor de tachtig overgebleven leerlingen.

"Vroeger was alles hier beter", vertellen de bejaarde vrouwen. "Dit was een rijk dorp. We hadden altijd eten in overvloed. Op de kolchoz hadden we varkens, koeien, kippen en paarden, dus altijd genoeg melk, vlees en eieren. De vissers verdeelden de vangst onder de dorpelingen. Maar tegenwoordig moeten we er een hoge prijs voor betalen. Iedereen probeert iets te verkopen om aan geld te komen. Dat is het enige wat je kunt doen." De vrouwen vertellen dat er tegenwoordig 's zomers af en toe toeristen in het dorp komen. "Sommigen zelfs op de fiets", vertellen ze hoofdschuddend. "Dit is de eerste keer dat wij met buitenlanders praten", zeggen ze erbij.

In de hoogtijdagen woonden hier 15.000 mensen die leefden van de kabeljauwvisserij. Maar de visschepen waren te groot voor de haven van Teriberka en de visverwerkingsfabrieken verhuisden naar Moermansk. De Sami (Lappen) die hier al eeuwenlang rendieren hielden, werden door de overheid gedwongen naar elders te verhuizen. Twee half gezonken schepen uit die tijd liggen nog steeds in de haven. De neergang kwam in een stroomversnelling na de val van de Sovjet-Unie en de overgang naar een markteconomie.

Noem je het woord Gazprom, dan heffen dorpelingen vertwijfeld hun handen ten hemel. Ze wijzen naar de witte containers bij de haven, de kantoren van het concern, die er verlaten bij staan.

De burgemeester van Teriberka wil niet met journalisten spreken. Waarschijnlijk heeft dat te maken met de recente onthulling dat hij zijn universiteitsdiploma's op internet heeft gekocht. Zijn voorganger was ontslagen vanwege het verduisteren van overheidsgeld.

Een van de bejaarde vrouwen heeft handtekeningen verzameld en daarna herhaaldelijk naar de provinciale autoriteiten gebeld. "Ze beloofden dat er volgend jaar een nieuw ziekenhuis wordt gebouwd. Maar ik betwijfel of ik dat ga meemaken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden