Het verdriet van Dokkum: geen baan

Willem en Gerda Vis Beeld Reyer Boxem
Willem en Gerda VisBeeld Reyer Boxem

Een gezond bedrijf werd leeggehaald en verplaatst naar het buitenland. De mannen van de metaalfabriek uit Dokkum stonden op straat, soms na 40 jaar. Werk is er niet voor ze.

Erik van Zwam

Bonkige verweerde koppen met veel grijs haar schuifelen binnen in het bovenzaaltje van het ruim 100 jaar oude hotel en bruin café Van der Meer aan de stadsgracht. Sommigen hebben hun vrouw meegebracht, want de vrouwen voerden de strijd buiten de poort voor het behoud van de banen van hun mannen. Ze verwierven landelijke bekendheid. Greetje Wiersma, Gerda Vis en Arda de Boer streden als leeuwinnen. Maar baten mocht het niet. Ruim een jaar geleden viel het doek voor metaalfabriek Prins Dokkum in het gelijknamige stadje. 34 mannen werden werkloos.

Het terrein van de fabriek, negen hectare groot, ligt als een rotte voortand in het pittoreske Dokkum met zijn grachten en eeuwenoude herenhuizen. Omzoomd door de hekwerken van Heras oogt het terrein troosteloos. Twee stapels vangrails liggen op de parkeerplaats als herinnering aan de laatste productiedag. De roestkleurige fabriekshal met laaddok is gesloten.

Polen
Eens was metaalfabriek Prins Dokkum de grootste werkgever van de stad met 520 werknemers. In 2010 werd het goed draaiende, maar inmiddels veel kleinere bedrijf, overgenomen door het Noorse Saferoad. Prins Dokkum produceerde vangrails en was de grootste in de Benelux. Dat was tevens het noodlot. Saferoad bleek niet geïnteresseerd in de fabriek, maar in de klanten. Dus veranderde het winstgevende bedrijf plotseling in een verlieslatende onderneming. De, volgens velen, 'gemanipuleerde' rode cijfers waren reden om de productie over te hevelen naar Polen.

"We streden tegen dit onrecht", zegt Gerda Vis met opgeheven hoofd aan de lange tafel met koffie en een plak cake. De vrouwen voerden actie. Elke dag hingen ze spandoeken op aan de Heras-hekken van de fabriek, tot grote woede van de directie. Ze togen naar het Binnenhof, en waarheen niet, om Nederland te laten weten dat een gezond bedrijf werd leeggehaald en verplaatst naar het buitenland. Iedereen leefde mee, maar zonder resultaat. Mannen met een werkzaam leven van 30, 40 en een enkeling zelfs 47 jaar, stonden op straat.

Als in het bovenzaaltje de naam Prins Dokkum valt, komt het verdriet boven: "Zwaar klote", zegt lasser Taede Wielstra, "Wrang", roept monteur Gerrit Wiersma. Jelle Lei, van het magazijn voelt zich "belazerd". Zo gaat het nog even door. Ze zijn met z'n tienen gekomen en vijf van hun vrouwen. Van hen heeft er één een nieuwe baan, de jongste, een veertiger, Erik van Steen. Hij is lasser. "Je mot de kop ervoor houden", gromt hij. Maar ja, zijn diploma's zijn goed en hij is relatief jong. Aan tafel zitten zes mannen van boven de zestig, drie tussen de vijftig en de zestig en Erik van Steen.

null Beeld Voor het sluiten van de fabriek werd nog een laatste groepsfoto gemaakt.
Beeld Voor het sluiten van de fabriek werd nog een laatste groepsfoto gemaakt.
Jan en Arda de Boer Beeld Reyer Boxem
Jan en Arda de BoerBeeld Reyer Boxem

Taede Wielstra had als eind vijftiger twee keer een paar weken een klus als lasser. Nu zit hij weer thuis. Maar, wat was het een goed gevoel om weer aan de slag te zijn. "Na twee dagen was ik die ellende van werkloos zijn vergeten. Je voelt je weer gewaardeerd als je werkt." Telkens na een paar weken, als een klus er op zat, stond hij toch weer op straat en keerde het miserabele gevoel terug.

20-jarige werknemers
"Er is geen werk in de regio", echoot het door het zaaltje. En wat er aan banen is, is flexwerk, detachering via uitzendbureaus en slecht betaalde klussen. "Bovendien zoeken ze 20-jarige werknemers met 30 jaar werkervaring", vat Gerda Vis de frustratie samen.

Tjeerd Visser spreekt zacht. Van de 47 jaar die de machinebankwerker werkte, zwoegde hij 36 jaar voor Prins Dokkum. "Ik zou heel graag nog een paar jaar doorwerken, heel graag, maar helaas." Schamper voegt hij er aan toe: "Weet je wat zo'n jongen bij het UWV tegen mij zei: 'We zorgen dat u zo snel mogelijk aan het werk komt'. Dat is toch belachelijk. Er is geen werk."

Een paar honderd meter verderop zit in het statige 17e eeuwse stadhuis van Dokkum de wethouder voor de werkgelegenheid Sicco Boorsma. De magere ChristenUnieman, met te grote rechthoekige brillenglazen en trouwe hondenogen maakt de situatie niet mooier dan die is: "De werkgelegenheid in Dokkum is zéér beperkt. Sinds het begin van de crisis in 2008 is het aantal banen hier met 20 procent gekelderd in de industriële sector." Hij oogt niet vrolijk.

150 sollicitaties
Wat hij kan doen? Boorsma komt met het versleten instrumentarium van een gemeente aanzetten: "passend werk zoeken, startersavonden organiseren, arbeidsritme trainen, stukje scholing naar de arbeidsmarkt, van werk naar werk begeleiden, kansen zien..." Maar ja, waar zie je kansen als er nauwelijks of geen werk is. Dat is het verdriet van Dokkum en van de mannen van de Prins. Ze solliciteren zich suf. Variërend van 50, 70, tot zelfs 150 sollicitaties de man in het afgelopen jaar. Jan de Boer, constructietekenaar haalt zijn schouders op. "Als ik tien keer solliciteer, krijgt ik twee keer een antwoord. Acht keer niet eens een afwijzing."

Dat antwoord is altijd hetzelfde. "U past niet in het profiel", zegt Willem Vis voormalig hoofd technische dienst bij Prins Dokkum teleurgesteld. "Soms zeggen ze: u bent te goed voor deze functie."

Gerrit en Greetje Wiersma Beeld Reyer Boxem
Gerrit en Greetje WiersmaBeeld Reyer Boxem

Als iemand uitgenodigd wordt voor een sollicitatiegesprek en het gaat goed, dan komt die verschrikkelijke vraag op tafel: "Wat wilt u verdienen?" Jaap Zwaagstra, walser van beroep, vroeg een veel lager bedrag dan hij bij Prins Dokkum verdiende. "De dame aan de overkant van de tafel schrok. Er werd gedacht aan minder dan tien euro per uur. Het is te zot voor woorden."

Hij krijgt veel bijval. Taede Wielstra die al twee korte jobs heeft gehad: "Wat je ook doet voor werk, je levert flink in op je vorige loon. Maar met ons inkomen is 1 euro per uur laten liggen aan het einde van de maand veel geld." Wielstra gaat nu maar uit van het minimumloon. Binne Kooistra, onderhoudsmonteur wil cao-loon, maar dat heeft hem nog geen werk opgeleverd.

20 maanden
Maar geld is niet alles. Werk is ook maatschappelijke waardering en dat is voor de mannen van Prins Dokkum het allerbelangrijkste. "Dan doe je er toe. Je verdient je eigen geld. Je bent dan weer iemand", verwoordt Greetje Wiersma het gevoel. Aan tafel wordt instemmend geknikt. Dus blijven ze hopen.

Allemaal hebben ze nog zo'n 20 maanden een WW-uitkering en daarna vallen ze in een groot financieel gat. Geen van allen wil daar nu aan denken, maar het hangt als een dreigende zwarte wolk boven Dokkum, boven hun hoofden. Lasser Dick Monsma trekt voor het eerst die avond kort en bondig zijn mond open: "Ik ga er keihard tegenaan. Ik doe zelfs ploegen op mijn leeftijd. Het moet lukken." Zo denken ze er allemaal over, misschien wel tegen beter weten in. Het is hoop, zonder hoop.

Gerrit en Greetje Wiersma

Greetje kijkt haar man aan. "Straks zei je dat het 'heel wrang' was wat er allemaal is gebeurd. Toen realiseerde ik me dat je weer maagtabletjes nam toen je hier heen ging. Je hebt weer last van maagzuur. Het wrange gaat in je lijf zitten."

Gerrit kijkt naar buiten, naar het niets, want het is donker. "Als je 42 jaar hebt gewerkt en je dan zo je baan kwijtraakt..."

"Achterbaks is het", vult Greetje aan.

Greetje heeft gevochten voor zijn baan. Ze voerde actie, schreef ingezonden stukken in het Friesch Dagblad. Het mocht niet baten. Ondertussen raakte ook zij haar baan

kwijt bij de Friesland Bank die opging in de Rabobank.

Het steekt dat hij moet solliciteren van het UWV, zeker omdat er geen werk is, zeker niet voor iemand van boven de zestig. Hij wil graag vrijwilligerswerk doen om zich nuttig te maken. Maar nee, Gerrit Wiersma moet solliciteren om zijn recht op een uitkering te behouden.

"Gebruik je netwerk bij het solliciteren, zeggen ze bij het UWV". Gerrit Wiersma schudt het hoofd. "Mijn netwerk is dood of met de VUT. Hoezo je netwerk gebruiken om een baan te krijgen? Dat gaat toch niet!"

Willem en Gerda Vis
"Willem kwam thuis en zei: Ik word ontslagen." Gerda Vis oogt fier. "Ik zei: dan ga ik met je baas praten. Ik heb toen de andere vrouwen gebeld: Greetje Wiersma en Arda de Boer." Samen gaven ze de sluiting van Prins Dokkum landelijk bekendheid.

Wilem Vis: "Ik werk vanaf mijn 15e, al 45 jaar lang. Met avondstudie diploma's gehaald. Zo werd ik hoofd technische dienst bij Prins Dokkum." Hij oogt veel jonger dan zijn 62 jaar. Toch is de werkloosheid hem niet in de koude kleren gaan zitten. "Ik schrijf op elke advertentie. Ze hebben niet eens het fatsoen om te reageren. Zo wordt je eigenwaarde wel aangetast."

"Het UWV doet niets voor je", constateert

Willem Vis. Gerda vult aan: "Dan hoor je op de radio die spotjes: 'UWV daar kom je verder mee'. We worden alleen maar tegengewerkt."

Willem is gefrustreerd dat het weinige werk dat er is via uitzendbureaus loopt. De arbeidsbemiddelaars weten nauwelijks iets van techniek. "Ik moet me kunnen presenteren bij een werkgever waar iemand zit die verstand heeft van techniek, die kan mijn capaciteiten en ervaring inschatten. Maar via uitzendbureaus kom ik niet bij de juiste mensen." Gerda knikt. Het lijkt een onoverkomelijk probleem.

En dan fluistert Willem Vis afgemeten: "Ik wil een baan."

Jan en Arda de Boer
"Je komt alleen te staan." De vrolijke ogen van Jan de Boer contrasteren met zijn woorden. Jan en zijn vrouw Arda zijn rasoptimisten, toch worden ze nu wel erg hard geconfronteerd met de rauwe werkelijkheid van de arbeidsmarkt in Dokkum. Hij mag van het UWV vrijwilligerswerk doen bij de plaatselijke PvdA. Maar de uitkeringsinstantie houdt hem nauwlettend in de gaten. De toestemming is voor een jaar. Elke dag als hij inlogt bij het UWV tikt er een dag van de 365 af én dat staat groot in zijn computerscherm.

"Je wordt klein gehouden door het UWV", verzucht Jan de Boer.

Arda: "Als hij wordt uitgenodigd voor een gesprek bij het UWV, dan gaat dat in de vorm van waarschuwingen: u moet komen of anders! Niet leuk."

Het stuit Jan de Boer tegen de borst dat hij als een klein kind wordt behandeld. "Het UWV tast je waardigheid aan, zonder je te helpen bij het zoeken naar een baan."

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden