Het utopisch karakter van jonge keramiek

De Stichting Beeldende Kunst (SBK) in Haarlem is gehuisvest in een mooi oud pand aan de Gedempte Oude Gracht. De plek is goed gekozen: wie een kunstwerk wil lenen kan zijn wandeling zodanig kiezen dat eerst het Frans Halsmuseum en een aantal naburige galeries kan worden aangedaan.

CEES STRAUS

Een van die galeries, bijna een buurman, draagt de melige naam Craque-Allure - spreek uit krakkeluur - wat vast tot misverstanden moet leiden met betrekking tot het gebodene. Behalve dat de SBK een enorme hoeveelheid aan leenkunst heeft, is er ook nog een wisselend aanbod van kunst die gekocht kan worden. Voor dat doel is op de eerste én de tweede verdieping een grote expositieruimte gecreëerd, die zich over twee panden, voorheen één, uitstrekt.

Nu maken SBK's en artotheken wel vaker zo'n combinatie. Ze spelen graag voor galerie, zeker in plaatsen waar weinig van dat soort kunstinstellingen zijn. De Haarlemse SBK gaat echter verder: naast actuele kunst brengt ze ook toegepaste kunst die je zelden bij de kunstuitleen ziet. Op de bovenste verdieping is de volledige ruimte ingericht met een overzicht van Nederlands keramiek en glas. De eerste soort kunst neemt de meeste ruimte in beslag, daarvan wordt immers ook het meest gemaakt.

Het ligt niet in de bedoeling dat aspirant-huurders hier al hun keus kunnen maken. Van sommige exposanten op deze zolderverdieping is ook in het huurbestand werk aanwezig, maar het gaat er toch meer om dat het publiek zich hier laat confronteren met ontwikkelingen in een soort kunst die momenteel sterk aan vernieuwing onderhevig is. De SBK heeft een heel divers publiek, zo'n 4000 abonnees groot dat nog eens wordt uitgebreid met 'zo maar' kijkers. Zij moeten zich laten verrassen door het aanbod dat eens in de drie à vier weken wordt vernieuwd, zodat er altijd reden is 'om even op zolder' te gaan kijken.

De klim is de moeite waard. Niet alleen is de ruimte aantrekkelijk gerenoveerd - ooit huurden kamerbewoners hier een hokkerige woonruimte - maar ook de inrichting ziet er doordacht en functioneel uit. Door de kleine kamers uit te breken, zijn twee grote zalen ontstaan die elk de mogelijkheid bieden om zowel groot als klein werk te exposeren. Keramiek kan immers zéér kleinschalig zijn, maar tegelijkertijd ook sculpturaal en monumentaal. Dat is ook in de prijzen terug te vinden: die variëren van een smaakvol potje van nog geen honderd gulden, een mooie bloemenvaas van Esther Stasse in heel Hollands rood, wit en blauw voor nog geen twee honderd gulden tot een keramisch monument van Mieke Pontier dat 4850 gulden moet opbrengen. Daar tussen zit werkelijk alles, van abstract-geometrisch lijnenspel tot puur figuratieve voorstellingen.

Wie had gedacht dat die laatste soort keramiek niet meer wordt gemaakt, ziet bij de Haarlemse kunstuitleen het tegendeel. Eva Jorritsma heeft met haar fantasierijke figuren nog altijd groot succes en verdient, hoewel haar werk allerminst actueel genoemd kan worden, zeker niet het predikaat 'gedateerd'.

Wat is actueel op dit moment bij de SBK Haarlem? Een rijkgedecoreerde vaas van Dora Dolz met postklassicistische krullen en golven, in een vormtaal die verwant is aan haar grote beelden, staat voor de barokke trant waarin een deel van de avant garde momenteel werkt. De aanwezigheid van een architectonisch element is een ander voorbeeld. Beatrijs van Reeden, een jonge keramiste, werkt in abstract-geometrische stijl, waarbij ze vaak teruggrijpt op de basisvorm van de ziggurat. Het bouwwerk, een traptoren die in Mesopotamië voorkwam waar ze waarschijnlijk voor religieuze doeleinden diende, blijkt de laatste jaren zowel beeldhouwers als architecten te inspireren; de vorm is dan ook heel spannend. Van Reeden schroeft de vorm terug naar handpalmformaat, komt niet helemaal uit de juiste vormverkleining en gebruikt niet al te fraaie glazuren. Toch bevalt het utopische karakter van haar beelden, ze ogen heel bewoonbaar en dus functioneel.

Het balanceren op de grens van kunst en dienstbaarheid blijft een kenmerkend element van het moderne glas en de keramiek. Marjan Tinman doet er aan mee met haar schalen in glas die ze voorziet van geometrische patronen, ook Inez de Booy bindt zich ondanks een niet te stuiten behoefte aan decoratie aan het functionalisme. Esther Stasse, die net als de meeste genoemde kunstenaars met een uitgebreide presentatie wordt getoond, richt zich met haar vazen en schalen nog duidelijker op de gebruiksbehoefte, maar lost dat tegelijk op door voor een perfect harmonische vorm te kiezen die puur abstract is.

Een apart verhaal zijn de schalen van Maps Fürber die zich in het vroeger in Heusden (en nu in Den Bosch) gevestigde Keramisch Werkcentrum heeft toegelegd op plateelschilderen. Voor deze techniek is in de afgelopen veertig nauwelijks meer emplooi geweest, maar er is een periode geweest dat ze met enige gretigheid werd toegepast. In sommige interieurs zijn de Goudse schalen en kommen nooit verdwenen, op rommelmarkten vind je ze nog wel eens tegen inmiddels flink gestegen prijzen. Fürber refereert aan die nostalgie met een bonte voorstellingswereld die humoristisch uitpakt.

De SBK heeft bewust voor jonge, nog niet gearriveerde kunstenaars gekozen. Lang niet alle namen zijn bekend, wat betekent dat ook de doorgewinterde keramiekliefhebber hier nog wat nieuws kan opdoen. Toch zouden een paar (gerenommeerde) namen niet mogen ontbreken, waarbij je voor glas aan mensen als Willem Heesen, Sybren Valkema en Mieke Groot kunt denken, en bij keramiek aan Barbara Nanning, Babs Haenen, Geert Lap, Johan van Loon en Jos Verwiel. Het gevaar is wel dat je dan al vergelijkenderwijs gaat kijken. Waarbij sommige jongeren wel eens door de mand zullen vallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden