Het uitwijzen van Russische diplomaten is ook een diplomatieke overweging

De Russische ambassade in Den Haag.Beeld EPA

Nederland is solidair met Londen, maar in de Kamer klinkt ook kritiek. Welke motivatie had het kabinet om mee te doen?

De noodzaak van hard bewijs voor optreden is in de buitenlandpolitiek rekbaar. Kort na de gifgasaanslag op een Russische dubbelspion in het Britse Salisbury was het kabinet nog terughoudend met vingerwijzingen naar Rusland, omdat Nederland zelf niet over informatie beschikte. Maar maandag wees minister van buitenlandse zaken Stef Blok toch twee Russische diplomaten uit.

Hard bewijs heeft hij nog steeds niet, zei Blok naderhand tegen Nieuwsuur. Maar de omstandigheden wijzen volgens hem wel op Russische betrokkenheid. Juist daarom moet Moskou volgens de minister volledige openheid geven aan de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OVCW).

In de Tweede Kamer bestaat brede steun voor de kabinetskeuze. Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Joel Voordewind (ChristenUnie) spreken van een goede stap om solidariteit met Groot-Brittannië te tonen, aangezien Rusland hoogstwaarschijnlijk achter de aanval zit. Bram van Ojik (GroenLinks) is het daarmee eens. “Rusland heeft een motief en beschikt over het zenuwgas. Het past ook binnen een patroon van wat er gebeurt met tegenstanders van Poetin in het Verenigd Koninkrijk.”

Geen hard bewijs

Andere oppositiepartijen zijn kritisch. PVV-leider Geert Wilders vindt dat de Russische diplomaten ‘zonder hard bewijs’ zijn uitgezet. Ook SP-Kamerlid Sadet Karabulut heeft bedenkingen. Zij vindt dat Blok beter, net als anderhalve week geleden, terughoudendheid had kunnen betrachten tot het onderzoek van de OVCW klaar is. “Op welke feiten is deze stap gebaseerd?”

Volgens Karabulut moet het kabinet niet alleen varen op de Britse beschuldigen richting Rusland. “Bij de Irak-oorlog zeiden de Britten ook dat ze sterke aanwijzingen hadden voor de aanwezigheid van chemische wapens. We kunnen beter het onderzoek afwachten. Dat het gas hoogstwaarschijnlijk uit Rusland komt, wil nog niet zeggen dat de Russische regering ook de dader is.”

Maar er zijn ook diplomatieke overwegingen om mee te doen met de internationaal gecoördineerde uitwijzingen. Als het kabinet niet met bondgenoten mee had gedaan, zou dit volgens Van Ojik tot vragen leiden over de Nederlandse houding jegens Rusland. Ook Voordewind is tevreden dat Nederland nu optrekt met gelijkgestemde landen. Volgens Karabulut is dat juist geen goed idee. “Ik heb de indruk dat Theresa May de zaak heeft geëscaleerd, en dat andere landen daarin meegaan.”

Maatregelen in de buitenlandpolitiek worden overigens wel vaker zonder onweerlegbaar bewijs genomen. Vorig jaar wilden VVD en D66 bijvoorbeeld de Eritrese ambassade in Den Haag sluiten. Aanleiding vormden aanhoudende berichten over afpersing van de diaspora door diplomaten. Het kabinet wilde aanvankelijk wachten tot mensen aangifte deden en de rechter een oordeel had geveld. Onder druk van de Kamer werd de hoogste Eritrese diplomaat uiteindelijk toch weggestuurd.

MH17

In één zaak is er echter brede politieke steun voor terughoudendheid. Nabestaanden van MH17 vroegen zich deze week af waarom er voor het neergeschoten vliegtuig nog geen Russische diplomaten zijn uitgezet. Volgens Blok zou dat het onderzoek van het Openbaar Ministerie voor de voeten lopen.

Sjoerdsma vindt net als Voordewind en Van Ojik dat Nederland pas maatregelen moet overwegen als het OM zelf klaagt dat Rusland dwarsligt. Maar het onderzoeksteam heeft nog geen verdachten aangewezen. Wel vraagt Sjoerdsma aan Blok om in gesprek te gaan met nabestaanden.

Het Westen zet Russische diplomaten uit om de inlichtingendiensten tegen te werken, zegt ze. Daar zit wat in, zegt expert Mark Galeotti.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden