Het uitgeklede boerkaverbod

Beeld reuters

In het theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Vandaag: het boerkaverbod, waartoe de ministerraad vorige week besloot.

Geen ideale oplossing
Bas van der Graaf: "Ik vroeg me af, toen ik las dat het verbod er eindelijk komt, waar dit verbod ook alweer precies om was begonnen. Dat het verbod veel terughoudender is dan in 2012, en dat het even duurde voor het er lag, getuigt van enige reflectie. Het is preciezer en kleiner. In de kern gaat het de minister om veiligheid, begreep ik. Dat kan ik volgen. Je moet elkaar kunnen aankijken. En je moet kunnen nagaan of er geen kwade bedoelingen onder een kledingstuk zitten.

"Tegelijk vind ik het uitvaardigen van een verbod doorgaans niet ideaal. Was er geen andere manier om dit op te lossen? Het instrumentarium dat een overheid in dit soort kwesties ter beschikking heeft, is blijkbaar beperkt. De gevolgen voor het gemeenschapsgevoel moeten nog blijken. Vanuit mijn christelijke visie ligt daar nu juist de kernvraag. Helpt deze ingreep wel om die te stichten? Of loop je het risico dat dit de gemeenschap nog meer verzwakt?

"De boerka zelf stelt het idee van gemeenschap in de buurt op de proef. Ik woon nu al een heel tijdje in de Amsterdamse wijk de Baarsjes, waar een aantal vrouwen woont die een boerka of niqaab dragen. In de loop van de tijd heb ik er hoogstens vijf gezien.

"Het grappige is: mijn vrouw en ik krijgen er altijd een beetje ruzie over. Discussie, bedoel ik. De één ergert zich, en de ander zegt: Ach joh, laat ze toch. Voel ik me onveilig als ik een boerka zie? Nee. Wel geeft het een gevoel van vervreemding. In zekere zin sluiten de draagsters zich ermee af van de gemeenschap. Maar of zo'n wet dat nu verhelpt - daar zet ik flinke vraagtekens bij. Een repressiemiddel als dit stimuleert niet om in gesprek te raken. Je bent nu geneigd om bij het zien van een boerkadraagster te denken: Wat zij doen is ongewenst, en mag gewoon niet. Zo kan een verbod de gemeenschap dus verzwakken. En het versterkt het isolement van vrouwen die deze keuzes maken."

Beeld Bas van der Graaf

"Ik moet eerlijk zeggen dat ik zelf ook meer kan doen om in gesprek te raken met de moslims uit de buurt. Toevallig hadden we gisteren nog een gesprek met imams en dominees in de kerk. Het ging over geweldsteksten: ook in onze Bijbel tref je heel gewelddadige teksten. Bijvoorbeeld in Deuteronomium 13: daar staat dat je je zoon of broer moet doden als die je een andere godsdienst wil aanpraten.

"Uit de Koran bespraken we de bekende soera 9, waar staat dat je ongelovigen moet doden - een tekst waarmee radicale jongeren aan de haal gaan. Dat soort ongemakkelijke teksten moet je in hun tijd lezen - toen de Koran en de Bijbel werden geschreven gold een heel andere moraal - dat vinden zowel de imams als wij.

"Tijdens dit soort gesprekken ben je bezig gemeenschap te stichten, en kan ook de boerkakwestie worden besproken. Maar het is de weg van de lange adem, van het met elkaar uithouden. Dat geduld ontbreekt nogal eens in de huidige samenleving, met als gevolg de roep om verboden. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat dit wetsvoorstel het toch makkelijker maakt voor vrouwen in boerka om deel uit te maken van de gemeenschap. Ik hoop het."

Bas van der Graaf is predikant in Amsterdam

Aantasting vrijheid van godsdienst
Gerard de Korte: "In Nederland dragen van de meer dan 8 miljoen vrouwen slechts enkele honderden een boerka. Dus gaat dit in mijn ogen om een zeer theoretisch probleem. Het boerkaverbod is symboolwetgeving. Er is geen reëel probleem dat opgelost moet worden. Dat er toch een verbod wordt voorgesteld, heeft ook te maken met een onbegrip van de impact van geloof voor een mens.

"We leven in een cultuur met een seculiere meerderheid. Ik denk dat heel veel mensen steeds minder gevoel hebben voor de vrijheid van godsdienst. Dat was ook te merken bij de discussie over het schrappen van het verbod op godslastering. Ongelovigen kunnen de ernst van godslastering voor een gelovige vaak niet goed begrijpen.

"Als katholiek ben ik gevoelig voor iedere aantasting van de vrijheid van godsdienst. Dat geldt voor zowel de vrijheid van anders gelovigen als voor mijn eigen vrijheid als katholiek christen. In Mexico mocht een eeuw geleden een priester in het openbaar geen priesterkleding dragen. Dat doet mij iets. Want ik draag als bisschop zelf priesterkleding, dat hoort bij mijn ambt. Moslimvrouwen wil ik dan ook zo optimaal mogelijk vrijlaten in hun kledingkeuze.

"Toch begrijp ik dat onze overheid de boerka uit veiligheidsoverwegingen problematisch vindt. Ik zou de discussie daarom liever uit het religieuze willen trekken, omdat het algemenere punt is dat het kledingstuk de communicatie en veiligheid in de weg staat. Het dragen van een boerka is beter te vergelijken met het dragen van een geblindeerde helm of een bivakmuts dan met het dragen van een boordje.

Beeld Gerard de Korte

"Ik heb in een hotel in Caïro een keer de lift gedeeld met een paar vrouwen in boerka. Mijn zus was er ook bij. Door een gaasje zagen we de ogen nog wel heen en weer gaan. Maar dat riep eerlijk gezegd enige angst en afstand op. Ik weet niet wie daar onder zit. Natuurlijk, sommige van onze kloosterzusters zijn ook flink aangekleed. Maar het gezicht is altijd vrij.

"Met iemand die een zonnebril draagt, vind ik het ook lastig communiceren. Ogen zijn de spiegels van de ziel, luidt het cliché, maar het is wel waar. Gezichtsbedekking verhindert een goed gesprek. De joodse filosoof Emmanuel Levinas heeft onderstreept hoe belangrijk het aangezicht is. In het aangezicht van de ander, zegt hij, wordt een beroep op mij gedaan tot barmhartigheid en mededogen. Levinas fundeert een hele ethiek in het gelaat van de ander. Om de ander recht te doen, moet je hem kunnen aankijken.

"Misschien is de angst ook te verklaren uit het feit dat ik aan de Ku Klux Klan moet denken bij het zien van een boerka. Zo schrik ik altijd toch even als ik die genootschappen in Spanje zie, die in de Goede Week met dezelfde puntkappen rondlopen. Ik vind dat niet heel prettig om te zien. Maar voor een verbod daarop zie ik geen reden. Ze dragen het alleen maar bij die ene optocht. En ik heb nooit gehoord dat dat in Spanje zou worden gezien als een veiligheidsrisico. Dat is toch de context van dit wetsvoorstel.

"Toen geweldsdreiging er nog niet was, voor 11 september 2001, werd het dragen van een boerka minder als een probleem gezien. Moslimextremisten verpesten het dus voor de hele groep. Ja, het theoretische gehalte van het probleem is hoog. Maar toch, je hebt maar één terrorist nodig die in zo'n boerka een aanslag pleegt, en dan is de schade enorm. Vanuit dat oogpunt kan ik een verbod van gezichtsbedekkende kleding begrijpen."

Gerard de Korte is bisschop van Groningen-Friesland

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden