Analyse

Het totale verbod in Alabama is niet de grootste bedreiging voor het recht op abortus in Amerika

De Amerikaanse staat Alabama wil abortus helemaal verbieden. Maar het gevaar voor Amerikaanse vrouwen die een abortus willen, komt niet in eerste instantie van zulke symboolwetgeving. 

Het lijkt wel alsof Amerikaanse staten de afgelopen jaren een spelletje haasje-over deden: wie bedenkt de strengste wetten tegen abortus? Als dat zo is, dan heeft Alabama nu bijna gewonnen. De Senaat stemde dinsdag in met een strenge wet, die abortussen helemaal verbiedt, zelfs in geval van incest of verkrachting. De gouverneur bekrachtigde de wet een dag later. Daarmee is abortus alleen toegestaan bij levensgevaar voor de moeder. In andere gevallen riskeert een arts tot 99 jaar gevangenisstraf.

Strenger kan haast niet, zou je denken. Maar dat is tegelijkertijd het geruststellende voor voorstanders van het recht op abortus: deze wet is zó diametraal in tegenspraak met het geldende recht, dat er weinig juristen zijn, die verwachten dat het verbod overeind zal blijven in de rechtbanken.

Roe v. Wade

Abortus is toegestaan in de VS, sinds het Hooggerechtshof in 1973 in de zaak Roe v. Wade besliste dat vrouwen zelf mogen beschikken wat er met hun lichaam gebeurt. Grofweg geldt sindsdien dat abortus sowieso toegestaan is in het eerste trimester, als de foetus nog niet levensvatbaar is buiten het lichaam. Staten hebben wel wat bewegingsruimte om te bepalen waar in het tweede trimester de uiterste limiet ligt. 

Conservatieve christenen in de VS hebben zich daar nooit bij neergelegd. Vanaf de tweede helft van de jaren tachtig wisten ze zich zo goed te organiseren, dat abortus in veel conservatieve staten in het midden en zuiden van het land een van de verkiezingsthema’s bij uitstek werd, voor Republikeinen die verkozen wilden worden.

Het spelletje haasje-over dat sindsdien begon, heeft ertoe geleid dat abortus steeds verder buiten bereik kwam van vrouwen die er een willen. Het aantal gerapporteerde abortussen in de VS daalde van 884.000 per jaar in 1998 tot 638.000 in 2015. Die daling heeft allerlei oorzaken, en het is natuurlijk ondoenlijk om de beweegredenen van vrouwen die er géén ondergingen te onderzoeken, maar dat de vele opgeworpen drempels er een rol in spelen, lijkt aannemelijk.

Hartslagwetten

Zo is het verzekeraars vaak verboden om ze te vergoeden. Abortusklinieken kregen te maken met steeds strengere regels: in sommige staten is er nu nog maar één over. Ook de tijdslimiet tot wanneer abortus is toegestaan werd steeds verder teruggebracht. Dat culmineerde de afgelopen jaren in veel staten in ‘hartslagwetten’, die abortus verbieden zodra er bij de foetus een hartslag te detecteren is. Dat is bij ongeveer zes weken, oftewel: als veel vrouwen nog niet eens beseffen dat ze zwanger zijn.

Al die hartslagwetten zijn gesneuveld in de rechtbanken. Ze zijn in strijd met Roe v. Wade, oordeelden rechters keer op keer. Als dat voor die wetten gold, dan zeker voor het totale verbod in Alabama. Dat weet de indiener van de wet, Terri Collins, ook wel. Maar, zo verklaarde ze, dat is juist de bedoeling: “Het doel van de wet is om het Hooggerechtshof te bereiken en daar Roe v. Wade opnieuw te laten beoordelen.”

Precedent

Het Hooggerechtshof is, na twee benoemingen door Trump, conservatiever van samenstelling dan het in tijden geweest is, dus zulke hoop is niet helemaal ijdel. Tegelijkertijd is bekend dat opperrechter John Roberts zijn hof het liefste buiten de politieke waan van de dag houdt, en hecht aan juridisch precedent. In een uitspraak eerder dit jaar stemde hij met de liberale rechters mee in een zaak die over abortus ging, hoewel hij zelf als conservatief geldt.

Maar dat het Hooggerechtshof zich liever niet op controversieel politiek terrein begeeft, betekent ook dat het niet geneigd is om allerlei kleinere zaken rondom abortus aan te nemen. En dus lijkt de grootste bedreiging voor het recht op abortus in de VS op dit moment niet symbolische wetgeving zoals die in Alabama, maar juist de waterval aan wetten en regels, die onder de radar kunnen vliegen, doordat ze niet direct het recht van vrouwen op abortus aantasten, maar er slechts extra voorwaarden aan stellen.

Lees ook: 

Abortus in Oklahoma? Dan moet je als vrouw heel sterk in je schoenen staan

Abortus is legaal in de VS, maar veel conservatieve staten proberen het wel zo moeilijk mogelijk te maken. Trouw liep mee in Oklahoma en Kansas, waar twee klinieken hun hoofd boven water proberen te houden in een zee van regels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden