Het toernooi van het oprechte zweet

Redacteur John Hoogerwaard verslaat deze week het WK voor dak- en thuislozen in Graz. ,,Dakloos zijn'', tekende hij op, ,,is een individuele bezigheid. Maar deze week vormen die jongens een hecht team.'' Berichten vanaf de zijlijn.

Af en toe moet Jeffrey Grunberg, baas van een straatkrant in New York, zichzelf nog even in de arm knijpen. ,,Ik denk de hele week al: is dit echt of droom ik?'' Grunberg en zijn voetballers, die namens de VS deelnemen aan het WK-voetbal in Graz, kunnen geen winkel betreden of ze worden op de schouders geslagen.

,,Het is te bizar voor woorden. In de straten van New York lopen veel mensen met een grote boog om mijn voetballers heen. Hier in Oostenrijk worden ze door allerlei mensen omhelsd als ze na een wedstrijd zwetend en stinkend van het veld komen. Kun je je dat voorstellen? Ze zweten en stinken! Maar dit is oprecht zweet, het resultaat van inspanning. En niet het zweet en de stank van twee weken niet douchen. Dat is het verschil.''

Volgens de Amerikanen is er in Graz deze week een nieuw fenomeen ontstaan: de homeless celebrity, ofwel de dak- en thuisloze beroemdheid. Ieder land heeft wel een camerateam of schrijvende journalist bij zich. Het Amerikaanse sportstation ESPN zendt zelfs samenvattingen uit van enkele wedstrijden. ,,Dak- of thuisloos zijn, is een individuele bezigheid'', zegt Grunberg. ,,Maar deze week vormen die jongens een team, dat alle aandacht over zich heen laat komen. The guys are feeling fantastic.''

De 18 teams die in Graz aantreden, bestaan uit spelers met ieder een eigen verhaal. Er zijn stereotiepe en mediagenieke figuren, zoals een Zwitserse alcoholist met hoedje en baard, maar de meeste jongens proberen hun leven weer op de rails te krijgen of zijn al een eindje op de goede weg. Daklozen zijn er dan ook nauwelijks te vinden. Thuislozen des te meer. Zo is daar Welshmen John, uit een pensioen in Swansea. Met zijn neus op de grond van vermoeidheid, rent hij al de gehele week rond op het voetbalveld. De jaren van drank- en drugsgebruik hebben hun tol geëist. Bovendien zit het gehele team van Wales, inclusief John, onder de medicatie. ,,Het is zwaar. Maar zo kunnen we laten zien dat we mensen zijn, en geen beesten.'' Dat is dan ook precies de boodschap die de bedenker van het toernooi, het International Network of Street Papers (INSP), wil overbrengen. ,,Dak- of thuisloos zijn is een universeel gevoel. Alle jongens en die paar meiden die hier lopen, weten wat het is om er helemaal alleen voor te staan. In Rusland is het levensgevaarlijk, slapen mensen in riolen om zich warm te houden. In Zweden is het allemaal veel beter geregeld. Maar we doen niet aan het spelletje 'de een is meer dak- of thuisloos dan anderen'.''

Voor Young is het toernooi onderdeel van een strategie. Met de 50 kranten in 24 landen die bij de INSP zijn aangesloten, wil hij een front vormen. Een front dat zakelijk opereert en straatkranten biedt die lezenswaardig zijn. ,,We hebben zoveel goede ideeën. Naast de kranten willen we ook spullen gaan verkopen. Een thuisloze in Zuid-Afrika maakt iets en een verkoper in Nederland gaat ermee de straat op. Ook denken we aan de oprichting van een internationaal sociaal persbureau. Neem dit evenement. Iedereen staat te filmen, neemt foto's en noem maar op. Het is niet ondenkbaar dat we bij het volgende WK gewoon de rechten in eigen hand houden en beelden gaan verkopen aan de media. Waarom niet? Wij kunnen er dan weer mooie dingen van doen.''

Die wat commerciële aanpak van Young valt niet bij alle leden even goed. Zo is het hem door sommigen kwalijk genomen dat hij onlangs afreisde naar het World Economic Forum in Davos. Terwijl sommige straatkrantbazen buiten aan het demonstreren waren tegen de ongelijke welvaartsverdeling, schoof de INSP-president juist aan tafel. ,,Ik kan wel buiten gaan staan, maar binnen wordt er tenminste echt naar mij geluisterd. Bovendien is het helemaal geen enge club van gierige kapitalisten. Ik zat daar naast Desmond Tutu, een man met een enorme staat van dienst.''

Young zette in 1993 de Schotse Big Issue op, nadat deze twee jaar daarvoor in Londen was geïntroduceerd. Dat was een klus die hem overtuigde van de noodzaak om dingen zakelijk en professioneel aan te pakken. ,,Het idee voor een straatkrant was in New York ontstaan. Maar het liep niet, omdat deze veel te politiek was. Ik dacht: we moeten iets maken wat mensen graag willen lezen, met kwaliteit. Vanaf dag één ging de verkoop fantastisch. In New York, San Francisco, maar ook in Duitsland is er nog steeds sprake van een radicale houding. De overheid deugt niet, het systeem is verrot. Ik zeg niet dat die constatering niet klopt. Ik weet alleen dat de straatkrantkoper niet warm loopt voor dergelijke verhalen.''

Voor Young is het WK een voorbeeld van de verdere professionalisering van het dak- en thuislozenconglomeraat. Er zijn nauwelijks wanklanken. En dat is knap, zegt ook de Nederlandse coach en hoofdredacteur van het Rotterdamse Straatmagazine, Sander de Kramer. ,,Deze wereld is een groot Absurdistan. En alle burgemeesters en inwoners van dat land zitten nu bij elkaar.'' Ook de Engelsen, een van de titelfavorieten, zijn verbaasd over de positiviteit die heerst.

Eric Houghton, medewerker van pension Bosco House in Liverpool, is wel bang dat het na het toernooi weer snel afgelopen zal zijn. ,,We kunnen er niet omheen dat het aantal dakloze jongeren, in ieder geval in Engeland, almaar blijft stijgen. En die jongeren hebben stuk voor stuk gruwelijke verhalen. Het enige wat ik kan doen, is de verhalen blijven vertellen. Neem bijvoorbeeld een jongen in ons hostel. Die was bij de stadionramp in Hillsborough. Hij kon al die indrukken niet verwerken, en is aan de drugs geraakt. Dezelfde mensen die jaarlijks in een herdenkingsmars voor de slachtoffers van die ramp lopen, kankeren een uur later in de pub op zwervers en asielzoekers. Dus ook op hem. Dat geeft te denken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden