Het tijdperk-Frans Haks is voorbij

GRONINGEN - Hij overleefde conflict na conflict en kwam als overwinnaar uit alle loopgravenoorlogen tevoorschijn. Maar met zijn mogelijke betrokkenheid bij uitkeringsfraude lijkt directeur Frans Haks van het Groninger Museum zijn eigen glazen voorgoed te hebben ingegooid.

Uitgerekend nu de contouren van het prestigieuze nieuwe Groninger Museum duidelijk zichtbaar worden, valt een dezer dagen bij Haks een dagvaarding op de deurmat. De justitie vervolgt de museumdirecteur op verdenking van opzetheling. Haks zou willens en wetens de vruchten hebben geplukt van een RWW-uitkering, die zijn vriend en huisgenoot minstens vijf jaar lang ten onrechte van de sociale dienst opstreek.

De affaire heeft behoorlijke deining veroorzaakt. Vriend en vijand zijn verbijsterd. "Het is een uiterst trieste zaak, die het museum enorme schade berokkent. Hoe heeft-ie zo stom kunnen zijn" , reageerde conservator Geschiedenis Lies Ast-Boiten. Ze geldt als Haks' grootste tegenstrever en ligt al jaren met haar baas overhoop. Tegenover deze verontschuldigende opluchting staat de treurtoon van de aanhangers van Haks en zijn superhippe museumbeleid.

De gemeente en het museumbestuur maken zich ondertussen zorgen over de voortgang van de nieuwbouw in het water voor het Groningse NS-station. Zijn schorsing had niet op een ongelukkiger tijdstip kunnen vallen. Als geen ander kent Haks alle ins en outs van het 47 miljoen gulden kostende museum, dat momenteel in het water voor het NS-station verrijst. Alle kennis over het bouwproces, inrichting en de exploitatie zitten in een hoofd: dat van museumdirecteur Frans Haks. "Hij was zeer intensief met de nieuwbouw bezig. Haks was de centrale figuur waar alles om draaide" , weet museumbestuurder R. Dippel.

Door het plotselinge wegvallen van Haks dreigt de bouw vertraging op te lopen. Want voor de zomer moet de tweede bouwfase nog volledig in het ontwerp van de Italiaan Alessandro Mendini worden ingepast. Begin dit jaar werd een streep gezet door het ontwerp van de bekende Amerikaanse kunstenaar Frank Stella; het rammelde aan vele kanten en was bovendien te duur. Op de valreep is Haks toen in zee gegaan met het Weense architectenbureau Coop Himmelblau. Net tijdens de bekendmaking van zijn vervolging was Haks op dienstreis in Italie om de integratie van dit dakpaviljoen met hoofdarchitect Mendini te bespreken.

Teneinde de voortgang van de bouw te waarborgen, heeft wethouder K. Swaak twee topambtenaren benoemd om orde op zaken te stellen. Verder wil hij Haks verplichten al zijn kennis over te dragen. "Wat hij in gedachten heeft, moet Haks op papier zetten." De museumdirecteur dient medewerking te verlenen ingevolge artikel 3 van het schorsingsbesluit van het ambtenarenreglement.

Volgens museumbestuurder Dippel zal Haks zelfs worden geraadpleegd over mogelijke museumaankopen. Iedereen gelooft dat Haks, die gisteren in Groningen terugkeerde, bereid is mee te werken aan een goede afronding van zijn levenswerk.

Het tijdperk-Haks lijkt evenwel voorbij. De kans bestaat dat de rechter hem slechts tot een boete of voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeelt. In dat geval - anders dan bij een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf - zal de gemeente hem niet ontslaan. Maar ook dan is Haks' reputatie geschonden en zal het vrijwel onmogelijk worden op oude voet door te gaan.

Het sneuvelen van Haks is nauwelijks voor te stellen. Waar de ene na de andere stafmedewerker overspannen raakte of wegens de eindeloze reeks conflicten ontslag nam, wist Haks overeind te blijven. Het geruzie was niet in de laatste plaats aan Haks zelf te wijten. De conservatoren van Archeologie, Geschiedenis en Kunstnijverheid weigerden zich te onderwerpen aan zijn zeer uitgesproken en onwrikbare opvattingen over moderne kunst.

Niettemin kreeg het Groninger Museum dankzij Haks landelijke bekendheid. Na zijn komst in 1978 organiseerde hij talrijke spraakmakende tentoonstellingen. Kunsthistoricus Haks wilde het Groninger Museum van zijn provinciale karakter ontdoen. Hij deed dat via exposities over VPRO-regisseur Wim T. Schippers en later met graffiti en videopaviljoens. Maar vooral zijn inspanningen voor de nieuwbouw van het Groninger Museum vergrootten zijn bekendheid. Haks' keuze voor het controversiele ontwerp van Mendini is kenmerkend voor zijn museale beleid: sommigen dwepen ermee, anderen moeten er werkelijk niets van hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden