HET TELEGRAAF -GEVOEL

2014 moet het jaar van de waarheid worden voor De Telegraaf, na dramatische val aantal abonnees

Met een drastische vernieuwingsslag moet de dolende Telegraaf-aanhang terug worden gelokt naar het ooit zo vertrouwde nest. De grootste krant van Nederland gaat dit jaar proberen weer vaste grond onder de voeten te krijgen.

Op de thuisbasis van de Telegraaf Media Groep aan de Basisweg in Amsterdam geloofden ze hun ogen niet. Kranten hebben het allemaal moeilijk, weten ze daar ook. Maar telkens als de afgelopen jaren cijfers werden gepubliceerd van Het Oplage Instituut (HOI), bleek het aantal abonnementen bij 'de krant van Wakker Nederland' veel scherper te dalen dan de andere dagbladen. Er ging iets vreselijk mis.

Nog steeds is de Telegraaf de grootste, met een oplage van ruim 463.000 in het laatste kwartaal van 2013. De krant die bij de millenniumwisseling nog 808.000 abonnees telde is vorig jaar door de magische grens van een half miljoen gezakt en daarmee terug op het niveau van 1967. Met verbijstering ziet de redactie de andere kwakkelende massakrant, het AD (gezakt naar 383.000), akelig dicht in de buurt komen.

Over twee weken verschijnen de nieuwste oplagecijfers. Telegraaf adjunct-hoofdredacteur Jan-Kees Emmer heeft er inmiddels weer meer vertrouwen in: "We stabiliseren. We hebben de bodem bereikt. Er zijn door de huidige directie veel wervingsacties gedaan om die vreselijke cijfers te stoppen."

Naast alle cadeautjes en kortingen schotelt het Telegraaf-concern de lezer een paar stevige vernieuwingen voor. Als laatste dagblad in Nederland gaat de krant over van het grote broadsheet-formaat naar het kleinere tabloid.

Zondagseditie

Het reparatiejaar 2014 wordt komend weekeinde echter eerst 'geopend' met een digitale wederopstanding van de Telegraaf op Zondag, de zondagseditie die vijf jaar geleden ter ziele ging. Nu komt er een app, waarmee abonnees (gratis) en andere lezers (betaald) op hun iPad of op een andere computer bij het zondagse ontbijt de krant kunnen lezen in dezelfde vormgeving als hun doordeweekse lijfblad. In de advertentie campagne verkneukelt de oude Telegraaf-ster Henny Huisman zich al bij voorbaat, in zijn groen gestippelde ochtendjas: "Wat een geweldig initiatief. Kopje koffie, eitje, lekker muziekje erbij..."

De extra zondagse inspanning van de redactie is voorlopig een proef tijdens het WK-voetbal in Brazilië. De hoofdredactie verwacht dat de extra digitale editie ook daarna blijft. Emmer: "We gaan de belangstelling meten, maar we weten dat veel van onze lezers de geprinte zondageditie nog steeds missen". Die was destijds te duur door de extra druk- en bezorgkosten.

Veel ingrijpender is de overgang eind dit jaar naar een papieren krant op kleiner formaat. Over deze verandering zou lang zijn getwijfeld, volgens de buitenwacht omdat de uitgever vreesde voor nog verder dalende advertentieinkomsten in zo'n compacte tabloid. Is de Telegraaf niet erg laat met de stap die kranten als Trouw, de Volkskrant, het AD en de NRC allang maakten? Volgens Emmer was de eigen drukkerij niet eerder dan komende zomer klaar met de technische aanpassingen. De Telegraaf-redactie wil de nieuwe compacte uitgave in full color uitbrengen en dat vergt grote ingrepen aan de persen.

De lezer zal er zeker aan wennen, denkt hoofdredacteur Sjuul Paradijs in een wervingsboodschap om de abonnees alvast op te warmen: "We weten zeker dat de ijzersterke journalistieke formule van de Telegraaf nog beter tot zijn recht komt op tabloid."

Heeft de krant gekeken naar buitenlandse voorbeelden zoals de Britse massakranten op klein formaat? Adjunct Emmer bezweert van niet. "Welnee, het moet gewoon de Telegraaf worden."

Telegraaf-voorpagina uit 2010. De krant hoopt met 'actie-journalistiek' lezers te winnen. Tot nu toe lukt dat nog niet.

Het waren gouden tijden voor de Telegraaf, de laatste decennia van de vorige eeuw. De huisvriend van Wakker Nederland was meer dan nu omstreden, de helft van het land haalde er zijn neus voor op. Maar de Telegraaf was wel veruit de grootste. Een zelfbewuste krant die draaide als een tierelier.

"Toen ik op de redactie kwam hadden we meer dan zevenhonderdduizend abonnees. In een weekend met veel losse verkoop draaiden we een miljoen kranten. Voor zo'n klein taalgebied is dat heel veel. We waren gewoon absurd groot", zegt Charles Huijskens, tegenwoordig directeur van een public relationsbureau in Amsterdam. Hij belandde in 1983 op de redactie van de grootste krant van Nederland en werkte er een jaar of zes tot hij naar de NOS vertrok. "Toen ik opstapte zei mijn toenmalige chef Kees Lunshof: 'Weet wat je doet, bij de Telegraaf zit je je hele leven goed. En als je eenmaal weg bent, kom je er nooit meer in'."

Als mediawatcher aan de zijlijn voelt Huijskens zich nog altijd betrokken bij het reilen en zeilen van zijn oude krant, waar hij leerde hoe de Telegraaf-aanpak in elkaar steekt. De trots en de eigenzinnigheid van de gouden jaren. Huijskens: "We waren groot, stonden er financieel goed voor en het personeel werd goed verzorgd. Er was geld zat voor investeringen. Op de redactie luidde de grap: 'De Telegraaf is een rijke bank, die ook nog kranten drukt'."

Er was dat typische Telegraaf-gevoel. Het clubgevoel binnen de muren van de redactie werd versterkt door de neerbuigende houding van de buitenwacht en de permanente kritiek van links Nederland. Samen te vatten als: riooljournalistiek, fout in de oorlog en fout na de oorlog.

"Ik herinner me dat ik als jonge verslaggever naar een PvdA-bijeenkomst ging en onder een kopje koffie aan de praat kwam met Joop den Uyl en zijn vrouw Liesbeth", vertelt Huijskens. "Toen Liesbeth vernam dat ik van de Telegraaf was, zei ze tegen me: het is niks persoonlijks hoor, maar u zult begrijpen dat ik niet met u kan praten. En ze liep weg. Ik vertelde Joop den Uyl, die sorry mompelde, dat ik daar wel tegen kon. Want bij mijn eigen ouders kwam die foute Telegraaf ook niet in huis."

Huijskens: "Dat we zo benaderd werden, bepaalde vaak de positie van de redactie tegenover de buitenwereld. Wij dachten: zij hebben toch schijt aan ons, dus dan gaan wij er op los. Dat was goed voor het Telegraaf-clubgevoel."

Dat werkte zo goed dat de toch al grote krant verder groeide. Later, in 2000, werd zelfs het record bereikt van een oplage boven de 800.000. De redactie begon te dromen over dagelijks een miljoen betaalde exemplaren. De bittere werkelijkheid nu is dat de papieren oplage zakte tot onder de 500.000. De extreme daling bij de Telegraaf en de iets normalere, mindere cijfers bij regionale zusterkranten in het bedrijf kostten de Telegraaf Media Groep vorig jaar tien miljoen euro. Een andere schatting is dat de advertentieopbrengsten met zestien miljoen euro omlaag gingen; dat is overigens een euvel bij alle dagbladen. De Telegraaf Media Groep moest snijden, er verdwenen meer dan vierhonderd banen. Meer ontslagen worden gevreesd. Het aantal arbeidsplaatsen bij de ooit zo geoliede machine aan de Amsterdamse Basisweg belandde onder de 2500. "Volgens mij is daar een existentiële crisis aan de gang", vermoedt Huijskens.

Wakker Nederland blijkt aan het ontbijt minder trouw aan de Telegraaf dan vroeger. Daar zijn analyses genoeg over. Zo zouden lezers met een smalle beurs door de crisis niet meer willen betalen om dagelijks een krant op de mat te krijgen. Andere theorie: Telegraaf lezers, die vanouds veel hielden van shownieuws en andere feiten over bekende Nederlanders (de pagina Privé ligt nog altijd in de krant), worden nu sneller en net zo goed bediend door tv-programma's als 'RTL-Boulevard'. Ook zouden kranten meer op elkaar zijn gaan lijken; andere dagbladen werden populistischer terwijl de Telegraaf juist braver werd. Of ook meespeelt dat de Telegraaf als laatste in Nederland op groot broadsheet-formaat wordt gedrukt is onduidelijk. Aan de Basisweg wordt gehoopt dat het straks op het kleinere tabloid-formaat beter gaat met de papieren oplage.

Volgens Huijskens moet zijn oude krant weer proberen terug te keren naar de tijd van de grote spraakmakende onthullingen. "Geen actiejournalistiek zoals ze nu proberen, maar ga weer dat typische eigen Telegraaf-nieuws maken. Nieuws kun je maken. Onthullingen, reputaties slopen, dat werk".

Terug naar de basis en het oude Telegraaf-gevoel? Naast de kritiek kwam er in de hoogtijdagen vaak genoeg een zekere waardering vanuit linkse hoek voor de typische aanpak van de Telegraaf-redactie. Wijlen Jan Blokker van de Volkskrant stelde ooit vast dat geen enkele krant zo diep de thermometer in de billen van de samenleving had zitten als de Telegraaf. Parool-columnist John Jansen van Galen schreef eens in een column: "Komkommernieuws is niet aan seizoenen gebonden. Het is de sleutel tot het dagelijkse succes van de Telegraaf."

Charles Huijskens: "De mensen moesten in mijn tijd altijd over de krant van die dag kunnen zeggen: heb je dát gezien? De Telegraaf is in crisis, maar je zou toch zeggen dat er in Nederland altijd behoefte blijft aan een grote, landelijke, rechtse platte krant voor de gewone man."

VRESELIJKE CIJFERS

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden