Reportage

Het taboe op nationalisme is weg in Spanje

In zowel Madrid (foto) als Barcelona gingen zondag duizenden mensen de straat op om zich uit te spreken voor Spaanse eenheid.Beeld Getty Images

Net voor de Catalaanse regering de onafhankelijkheid wil uitroepen, gingen de voorstanders van Spaanse eenheid zondag de straat op. In Madrid, maar ook in Barcelona. 

Halve Madrileense huizenblokken zijn behangen met de Rojigualda, de Spaanse vlag. Een politiebusje dat langsrijdt krijgt al snel passievol ‘Leve Spanje!’ toegeroepen. De ordediensten worden hier als helden gezien, omdat zij tijdens het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum optraden. In andere delen van Spanje werd de Guardia

Civil zelfs feestelijk uitgezwaaid toen zij naar de opstandige regio vertrokken. “Pak ze!”, klonk het dan.

Nu, daags voordat de Catalaanse regioregering heeft bezworen de onafhankelijkheid uit te roepen, belooft een Madrileense bloemenman plechtig nooit meer zaken te doen met de Catalanen. De slijter verderop vreest rond de feestdagen een tekort aan de bubbeltjeswijn Cava, die vaak uit Catalonië komt. In een stationsrestauratie in Jerez de la Frontera brengt een oude man woedend de Hitlergroet als hij de Catalaanse regiopresident op tv ziet. Het is duidelijk dat de rest van Spanje deze dagen niets van separatistisch Catalonië moet hebben. En des te meer van Spanje.

“Dé Spanjaard bestaat”, weet Francisco Gutiérrez, terwijl hij op het Colón-plein met een Spaans vlaggetje zwaait. De geboren Madrileen houdt liever wel wat afstand van de 50.000 man ietsverderop, die zaterdag in het centrum van Madrid al vlaggen-zwaaiend zijn samengekomen om voor de Spaanse eenheid te demonstreren.

Gutiérrez gaat niet zo snel de straat op. Maar vanwege de spanningen in Catalonië heeft hij vandaag, onder stil protest van zijn vrouw, voor de eerste keer een Spaanse vlag uit zijn raam gehangen. “Jarenlang hebben wij prima samengeleefd met de Catalanen. Maar nu doen de politici daar alsof dé Catalaan haast iets metafysisch is. Terwijl wij allemaal Spanjaarden zijn met dezelfde taal. Daarom ben ik hier vandaag”, zegt Gutiérrez, een socioloog die nu als schilder werkt.

Taboe

“Het Catalaans separatisme heeft het taboe om een Spaanse patriot te mogen zijn, voorlopig opgeschort”, meent historicus David Martínez verbonden aan de Autonome Universiteit van Barcelona en de Open Universiteit van Catalonië. Spanje heeft altijd een ingewikkelde relatie gehad met patriottisme. Na Franco bleven uitingen van nationale trots voor velen verbonden met de dictatuur, zoals ook in Duitsland gebeurde.

Aan vlag-gezwaai en uitbundigheid ontbrak het natuurlijk niet als het Spaanse voetbalelftal won. Maar het uitdragen van patriottisme is doorgaans toch iets wat je klein houdt in Spanje: door een sticker van een stier op de auto, of een hondenriempje met de Spaanse vlag. Door progressief Spanje wordt deze symboliek, hoe subtiel ook gebracht, al snel weggezet als een hobby voor fachas, fascisten, verwijzend naar het nationaal-katholicisme van Franco.

Een pro-Spaanse mars door Barcelona. Regiopresident Carles Puigdemont wil dinsdag het Catalaanse parlement toespreken om de uitslag van het onafhankelijkheidsreferendum te bespreken. Beeld Getty Images

Maar Martinéz ziet de demonstranten die nu de straat opgaan juist niet als fachas. Hij maakt liever een onderscheid tussen de ‘Spaanse nationalist’ en de ‘constitutioneel patriot’ – trots op Spanje en op de democratische grondwet die hier nog geen eeuwen gemeengoed is maar uit 1978 stamt. Die laatste soort patriot laat nu volgens Martinéz van zich horen, dwars door de link-rechts-as heen.

Aan een grote nationalistische partij ontbreekt het vooralsnog in Spanje. “De huidige politiek onderdrukt het españolismo. Dat is een grote fout”, zegt Rocio Monasterio, voorvrouw in Madrid van Vox. Deze radicaal-rechtse splinterpartij, die zich keert tegen niet-Spaanse invloeden op de cultuur en die pleit voor een migratiestop, wacht nog op de eerste parlementszetel en springt gretig in op het huidige sentiment. “Wij willen loskomen van de dictatuur, maar wel trots op Spanje kunnen zijn”, zegt zij.

Schilder Gutiérrez voelt zich nog niet direct geroepen, al wisselde hij in zijn leven al menigmaal van ideologie: van sociaal-democraat tot conservatief. Nu is hij een liberaal. “Catalonië maakt veel los hier. De wet moet daar worden nageleefd. Anders bepaalt straks de wet van de straat. Maar de politiek doet niets!”

Ondertussen klinkt het: ‘Leve de Nationale Politie! Leve de Guardia Civil!’ en wordt het volkslied ingezet. Twee tieners spelen stiertje en torero, terwijl een bejaarde met een Spaanse vlag om een dansje waagt. Even verderop zwaait een kale man met kisten aan zijn voeten met een vlag waarop alle Spaanse regiosymbolen zijn verenigd.

Lees in dit dossier alles over de Catalaanse onafhankelijkheidskwestie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden