Het symbool van de god Shiva is de linga

HARIDWAR - De heilige Ganges stroomt uit heilige bergen door heilige steden met heilige tempels, waarin heilige mannen de goden vereren. Rondom Haridwar bepalen de mythologische daden van de goden het landschap: hier versloeg Vishnoe een demon, daar zette Rama een stap. Wat ligt er meer voor de hand dan de gedachte dat India een heilig land is? De gedachte dat India dat niet is maar het wel zou moeten zijn. Beide gedachten worden met veel verbaal geweld op de kumbha mela uitgedragen.

“Islamitische en christelijke zendelingen komen en wij hindoes verliezen steeds meer terrein”, buldert Ashok Singh, president van de VHP, Vishva Hindu Parishad, een religieus nationalistische massabeweging waarvan de BJP de politieke tak is. Hij spreekt een tent met vrouwelijke sadhoes toe. “Hindoes worden in India tegenwoordig gediscrimineerd. Duizend jaar zijn de moslims al hier, maar de laatste 50 jaar hebben ze veel hindoes bekeerd. In Japan is men begonnen de moslims te stoppen, en dat moeten wij ook doen.” Alleen wonen er in Japan bijna geen moslims.

De vrouwelijke sadhoes zijn bijeen om over 'onreinheid in de Indiase cultuur' te praten. Niet over brahmanen die zich ondanks de afschaffing van het kastensysteem toch besmet voelen als ze in contact komen met een 'onaanraakbare'. Maar “over manieren waarop we ons kunnen beschermen tegen de westerse cultuur”.

Hoewel de BJP net de landelijke verkiezingen heeft gewonnen, zien de spreeksters de hindoecultuur in rap tempo wegkwijnen, vertelt een heer op leeftijd, die de redevoeringen met instemming volgt. Hij vertaalt: “Altijd als India verzwakt was, grepen de heiligen in, en redden de cultuur. Zij herinneren aan het ideaal. De ideale vrouw heeft een zwaard in de ene hand en een kind in haar doek.”

“Tegenwoordig worden er in India zelfs missverkiezingen gehouden en laten televisie en reclame schaars geklede vrouwen zien. Het is westerse vervuiling, die moet worden uitgebannen. Naaktheid past niet bij de hindoecultuur.”

En de naga's dan, de naakt levende sadhoes? De man: “Religieus naakt is iets heel anders dan seksueel naakt.” Hoewel hindoefundamentalisten het willen ontkennen: India heeft een lange traditie van seksuele symboliek die naar een achterliggende religieuze werkelijkheid verwees. Ook op het gebied van de religieuze naaktheid sluipt door het protest van kennelijk seksueel geprikkelde hindoefundamentalisten de preutsheid binnen. Het symbool van de god Shiva is de linga, het duizenden jaren oude fallussymbool. De man: “De linga heeft niets met de penis te maken. Niets. Als dat in uw leerboeken staat, is dat een vervalsing van koloniale oriëntalisten.” De seksuele moraal van hindoefundies lijkt meer ontleend aan die van de Engelsen dan aan die uit de veronderstelde hindoeïstische glorietijd. Nog in de vorige eeuw was de stijve penis van een naga een symbool van ascese. Vrouwen kusten deze symbolen zelfs. Onder invloed van het puriteinse Britse koloniale bewind zijn deze praktijken uitgestorven. Maar op de kumbha mela zie je nog wel gesluierde vrouwen die de voeten van naakte sadhoes kussen.

Hindoe-India-in-verval bestaat alleen dankzij geschiedvervalsing. Het gevoel een Indiase hindoe te zijn is betrekkelijk nieuw. Pelgrimage heeft een belangrijke rol gespeeld bij de opkomst van het begrip van de hindoegemeenschap. Vooral toen transportmogelijkheden verbeterden, kwamen bedevaarten door heel India in trek, wat een gevoel van eenheid gaf. En dit idee maakte de opkomst van het hindoenationalisme mogelijk.

De kumbha mela in Haridwar speelde haar eigen rol in de opkomst van dit hindoenationalisme. Al in 1915 klonk het vanuit Haridwar: 'hindoeïseer alle politiek en militariseer alle hindoeïsme'. Deze kreet was van de militante Savarkar, die nu samen met Annie Besant en Gandhi als god wordt vereerd in de Bharat Mata-tempel, het hoogste gebouw van Haridwar, een initiatief van Swami Satyamitranand van de VHP. De duizenden eenvoudige gelovigen die tijdens de kumbha mela deze tempel aandoen, komen alleen al, om voor het eerst van hun leven met een lift naar boven te kunnen. Vanaf de zevende verdieping dalen ze af, langs oude en nieuwe goden, die allemaal een eerbetoon krijgen.

Bharat Manta, moeder India, is in twee gedaanten aanwezig. Op de begane grond ligt de godin volgens een brochure van de tempel in de vorm van een “bijna levende plattegrond van India”. Sommige vrouwen knielen voor de papier-maché-plattegrond en prevelen iets. Op de bovenste verdieping staat Bharat Manta in vol ornaat in de vorm van een levensgroot beeld van een vrouw.

Al zijn de gelovigen het snel vergeten, deze Bharat Manta is eigenlijk een recente creatie, een tot god uitgegroeide romanfiguur uit 1882. De tempelbrochure doet niet al te moeilijk over haar oorsprong: “Er zijn 'iconische manifestaties' van de Heilige Moeder als Ganges en Yamuna dus waarom niet als Bharat Mata?” Over de wensen van deze godin: “Alleen zelfopofferende devotie aan Bharat Mata brengt het dorstende hart wat het wenst: bevrijding die tegelijkertijd politiek en spiritueel is.”

Op de derde etage worden de verschillende provincies van moeder India vereerd. Aan een muur enkele plaquettes gewijd aan het christendom, de islam en het boeddhisme. “Natuurlijk horen die erbij”, legt de jongen uit die in de tempel gezegende snoepjes, prasad, uitdeelt. “Ze gaan allemaal terug op Brahman.” De veelgeroemde hindoetolerantie bestaat in feite uit niet meer dan het opnemen van een hindoeïstische interpretatie van een andere religie in het eigen denkraam. Dit wordt daarom wel aangeduid als hiërarchische tolerantie: het vermogen alles te absorberen door het ondergeschikt te maken.

De BJP is mede groot geworden dankzij een geniale stunt vanuit de Bharat Mata-tempel: 'het offer voor eenheid'. Vanuit Haridwar vertrok in 1983 een mobiele Bharat Mata-tempel in processie naar Zuid-India. Het aantal pelgrims groeide en groeide en de tocht werd een nationaal gebeuren. Vanuit alle hoeken van het land vertrokken stoeten om zich bij de pelgrims uit Haridwar aan te sluiten. Van toen af was de BJP nationaal bekend en geprezen.

De familie van pelgrim Sudesh Behal, een zakenman uit Delhi, noemt Indiërs die zich ergeren aan frivole reclames 'zwakke zielen'. “Een hindoe moet de werkelijkheid met zo min mogelijk emotionele betrokkenheid tegemoet treden, het illusoire karakter van alles zien.” Maar dit betekent volgens hem niet dat hij alles maar moet accepteren. “Wie hindoes intolerant noemt vanwege de verwoesting van de moskee in Ayodhya omdat die op de geboortegrond van de god Rama staat, heeft er volgens hem maar weinig van begrepen. We moeten ons verdedigen: wie alleen lief is, wordt onder de voet gelopen. Ahimsa, geweldloosheid, heeft van India een slaaf gemaakt.”

“Een slaaf?”

Sudesh: “Jazeker, India is zijn hindoeïstische karakter aan het verliezen. Erger kunnen de Indiërs niet getroffen worden.”

“Maar moslims zijn toch ook Indiërs?”

Sudesh: “Inderdaad, en ik wens de moslims alleen maar vrede en welvaart toe. Tegelijkertijd moet iedereen zijn plek en taak weten. Lees de Bhagavatgita er maar op na: Krishna maant Arjuna te vechten, zelfs tegen zijn eigen stam. Want hij staat nu eenmaal in die strijdwagen. Iedereen en ook elk volk heeft zijn plek en taak. Het is verschrikkelijk voor de slachtoffers, maar ons is opgedragen onze heilige plekken te verdedigen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden