Het Straatje van Vermeer na 320 jaar terug in Delft

De discussie over het adres duurt voort. Via een tentoonstelling kunnen bezoekers zelf op zoek gaan.

Is het dan toch niet de Vlamingstraat 40-42 in Delft, die Johannes Vermeer afbeeldde op zijn schilderij 'Het straatje'(ca. 1658)? Een paar maanden geleden leek de zoektocht naar het juiste adres van Het Straatje, die nu al bijna een eeuw duurt, eindelijk afgerond. Hoogleraar kunstgeschiedenis Frans Grijzenhout kwam toen met naar het leek overtuigende argumenten voor de locatie. Maar nee hoor, inmiddels hebben zich alweer twee andere deskundigen gemeld die zijn ontdekking betwisten.

"Die discussie zal nog wel even doorgaan", zegt directeur Patrick van Mil van Museum Prinsenhof in Delft. Sterker nog, die zal alleen maar aangewakkerd worden nu Het Straatje terug is in Delft, voor het eerst na 320 jaar. Vanaf morgen is het meesterwerk het middelpunt van een tentoonstelling in Museum Prinsenhof. Een uitgelezen kans voor bezoekers, zegt Van Mil, om met het schilderij vers op het netvlies, in de stad ook zelf op zoek te gaan naar vergelijkingsmateriaal.

Het schilderij hangt sinds 1921 in het Rijksmuseum in Amsterdam. Het was een droom van Patrick van Mil om nog eens een schilderij van Vermeer terug te halen naar Delft, die er in 1632 werd geboren en tot zijn dood in 1675 schilderde. Die kans deed zich voor door het onderzoek van Grijzenhout. Het Rijksmuseum wilde meewerken aan een tijdelijke terugkeer van Het Straatje, maar eerst moest de beveiliging in het museum op orde zijn. Die aanpassingen waren over twee jaar gepland, maar zijn naar voren gehaald. Daardoor kon het Prinsenhof meer topstukken lenen voor deze tentoonstelling. Ze laten zien hoe Vermeers tijdgenoten Delft in beeld brachten. Er zitten drie werken bij van Pieter de Hooch (1629-1684), vermoedelijk een belangrijke inspiratiebron voor Vermeer. Uit de National Gallery of Art in Washington komt diens 'Vrouw met kind op binnenplaats'; uit een Engelse particuliere collectie 'Vrouw en kind bij het bleken van laken', een van de mooiste werken van De Hooch.

De tante van Vermeer

Bezoekers van de tentoonstelling kunnen de zoektocht van Grijzenhout naar het adres van Het Straatje stap voor stap volgen. Ook de theorieën van zeven andere deskundigen komen aan bod, waaronder die van de Amerikaanse kunsthistoricus Benjamin Binstock. Die bestrijdt de identificatie van Grijzenhout, die zich baseert op een register uit 1667 van de belasting die iedereen moest betalen voor het uitdiepen van de gracht en het onderhoud van de kade. Dat hing af van de breedte van de panden en de stegen. Op basis daarvan kwam Grijzenhout uit bij de Vlamingstraat 40-42, waar de tante van Vermeer heeft gewoond.

Volgens Binstock kun je niet blind vertrouwen op zo'n register. Ook vindt hij het niet waarschijnlijk dat Vermeer uitgerekend het huis heeft geschilderd van arme familieleden met wie hij waarschijnlijk geen contact had. Hij denkt dat Vermeer zijn eigen woning heeft afgebeeld, die op de Oude Langendijk 2 stond. Ook architectuurhistoricus Gerrit Vermeer betwistte deze week in het Parool de theorie van Grijzenhout, die volgens hem neerkomt op 'boerenbedrog'.

Route lopen

De discussie over Het Straatje zal ook buiten het museum een vervolg krijgen. Bezoekers kunnen een route lopen langs twintig plekken in de historische binnenstad die een rol hebben gespeeld in het leven en werk van Vermeer. Voor de gekte die Jeroen Bosch momenteel teweegbrengt in Den Bosch zal Het Straatje zeker niet zorgen, zegt Van Mil. Daarvoor was de voorbereidingstijd voor de Vermeercampagne veel te kort. Van Mil rekent op dertig- tot veertigduizend bezoekers voor zijn museum, een verdubbeling. Maar hij hoopt dat de belangstelling blijft, ook als Het Straatje na 17 juli teruggaat naar het Rijksmuseum. "We willen ons met het museum profileren op drie pijlers die nationale en internationale betekenis hebben: Delftsblauw aardewerk, Willem van Oranje en de Delftse topkunstenaars Johannes Vermeer en Jan Schoonhoven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden