Het Spoetnik-moment van Barack Obama

(Trouw)Beeld AFP

Verwijzingen naar de geschiedenis doen het altijd goed in de politiek. En dan geldt: hoe langer geleden, hoe beter – want naarmate er meer tijd is verstreken lijken de herinneringen steevast mooier en romantischer dan ze in werkelijkheid waren.

De uitroep van de Amerikaanse president Barack Obama tijdens zijn jaarlijkse State of the Union voldeed wat dat betreft ruimschoots. ’Dit is ons Spoetnik-moment!’ grijpt mooi terug op een tijd van een overzichtelijke wereld.

Maar 2011 is geen 1957. Waar meer dan vijftig jaar geleden de Amerikaanse economie stevig groeide, de werkloosheid laag was en de Verenigde Staten per saldo meer aan het buitenland verkochten dan andersom, is de situatie nu omgekeerd. Investeringen in onderwijs, onderzoek en schone energie klinken prachtig, maar wie betaalt dat?

In 1957 bedroeg de staatsschuld van de VS iets meer dan 40 procent van het bruto binnenlands product (bbp), het totaal aan goederen en diensten dat een land jaarlijks levert. Belangrijker nog, de schuld vertoonde sindsdien nog zeker 15 jaar een dalende trend. Van een begrotingstekort was niet of nauwelijks sprake, ruimte genoeg dus voor investeringen.

In 2011 staat de staatsschuld al boven de 80 procent, en vliegt omhoog. Het begrotingstekort bedraagt 11 procent van het bbp – een enorm gat als je je realiseert dat de overheid maar iets meer dan 30 procent van het bbp aan belastingen binnenhaalt. Met andere woorden, voor elke 2 dollar die Obama uitgeeft, leent hij er nog 1 extra bij. Daar moeten de nieuwe investeringen dus nog bovenop komen.

Van enige urgentie of paniek lijkt echter geen sprake. Ja, Obama zegt het tekort aan te willen pakken, maar in december werd nog een akkoord gesloten over belastingverlagingen en langduriger werkloosheidsuitkeringen, waardoor het tekort alleen maar verder oploopt.

Wat dat betreft lijkt het zinnig eens te kijken waar andere landen in een dergelijke situatie op uitkomen. Net als in de Verenigde Staten wordt Japan al een tijdlang geconfronteerd met hoge begrotingstekorten en een oplopende staatsschuld. Net als in de VS zorgt een binnenlandse politieke impasse ervoor dat alleen belastingverlagingen en extra uitgaven haalbaar zijn.

Het verschil is echter dat Japan al vijftien jaar in deze situatie zit. De staatsschuld is opgelopen tot meer dan 200 procent van het bbp, en dreigt onhoudbaar te worden. Deze week kreeg het land een afwaardering van de kredietwaardigheid voor de kiezen – misschien net datgene wat nodig is om de politiek wakker te krijgen. Premier Kan kan er in elk geval de oppositie mee om de oren slaan om akkoord te gaan met de broodnodige BTW-verhoging.

Zover zijn de VS nog niet. Maar kredietbeoordelaar Moody’s gooide gisteren de knuppel in het hoenderhok door te waarschuwen dat de geliefde AAA-beoordeling van de VS ter discussie kan komen te staan. Een welkome waarschuwing aan een land dat zich eigenlijk geen Spoetnikplannen kan veroorloven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden