WK in Qatar

Het spel van Oranje was te mager: lag dat aan Van Gaal of de spelers?

Wout Weghorst en bondscoach Louis van Gaal na afloop van het verlies tegen Argentinië.  Beeld ANP
Wout Weghorst en bondscoach Louis van Gaal na afloop van het verlies tegen Argentinië.Beeld ANP

Op een lange avond vol drama en emotie in Qatar resteert voor Oranje de vraag waarom het op dit WK ver bleef van de uitgesproken droom.

John Graat

Toen Louis van Gaal aantrad voor zijn derde periode als bondscoach was het maar de vraag of het Nederlands elftal het WK in Qatar zou halen. Voor een deel van het land kon Oranje dit besmette toernooi maar het beste aan zich voorbij laten gaan. De corruptie die eraan ten grondslag lag, de doden die ervoor vielen in een land met een regime waar veel mensenrechten niet worden gerespecteerd, wat moest je daar?

Van Gaal noemde het ‘belachelijk’ dat het in Qatar werd gehouden, maar hield de discussie ook weg van zijn spelers. Zij hadden er geen schuld aan, en hij evenmin. Onder Van Gaal werd vlot het WK-ticket veiliggesteld, gevolgd door goede resultaten in de Nations League. De nationale ploeg oogde na de fletse periode onder Frank de Boer weer fris en fruitig. Met bravoure voedde Van Gaal bij zijn selectie en bij de buitenwereld het geloof in de wereldtitel.

Vrijdagavond na de uitschakeling tegen Argentinië refereerde hij aan de ongeslagen reeks van twintig wedstrijden onder zijn leiding. Een mooi cijfer maar het levert geen prijzen op. Van Gaals team kon in Qatar geen moment laten zien waarom het een titelkandidaat zou zijn. Dat het nog dichtbij de halve finale kwam, was eigenlijk miraculeus, gezien het spel in Qatar, ook lange tijd tegen Argentinië.

Spelers worden al gauw overschat

De hamvraag is: waar lag het aan? Dat vingers wijzen naar Van Gaal en zijn behoudende tactiek is niet terecht. Hij blijft een vakman die erin slaagde van een groep spelers een hecht collectief te maken. Zijn speelwijze was afgestemd op de capaciteiten van de individuen. Die worden in Nederland al gauw overschat. Niet door Van Gaal. De conclusie na dit WK moet dan ook zijn dat vooral zijn spelers niet goed genoeg waren om alles uit te voeren. Ze waren niet in topvorm, zeker de blikvangers niet, of kunnen gewoon niet beter.

Nederland voetbalde vooral dáárdoor heel matig op dit toernooi. Al die chronische slordigheden hebben weinig met tactiek te maken. Oranje had niet het vermogen zelf naar de mogelijkheden te spelen. Tegen Argentinië werd het eerste en enige schot op goal pas na zeventig minuten gelost. In de andere WK-duels waren tegen bescheiden ploegen als Senegal, Ecuador, Qatar en de VS schrikbarend weinig kansen gecreëerd. Dat Nederland boven zijn stand leefde, bleek uit de cijfers van de Expected Goals. Dat zijn kansberekeningen op doelpunten voor en tegen. Dat kon niet goed blijven gaan.

Begrenzingen van bepalende spelers

Op individueel niveau heeft deze generatie niet de klasse die op het allerhoogste podium is vereist. Frenkie de Jong is een prachtige voetballer als hij ruimte heeft, maar als hij zoals vrijdag stevig wordt vastgezet door een krijger als Rodrigo de Paul krijgt hij het stelselmatig moeilijk. Memphis Depay had de voornaamste pion voorin moeten zijn. Hij liet echter vooral zien waarom hij het laatste jaar bij zijn club vooral veel op de bank zit.

Aan de zijkanten werden de begrenzingen van Daley Blind (te traag) en Denzel Dumfries (aan de bal matig) te vaak zichtbaar. Cody Gakpo had een hoog rendement en werd een internationale hype door zijn drie WK-goals maar hij bewees wat Van Gaal op het WK ook zei: hij kan een internationale topper worden, maar is dat nog niet. Zijn spel was te mager. Aan de bal zakten Steven Bergwijn, Marten de Roon en Teun Koopmeiners door het ijs.

Oranje had best een paar goede oprispingen. Het openingsdoelpunt tegen de Verenigde Staten was een fraaie aanval over twintig schijven, in een wedstrijd waar Dumfries zich wel wist te onderscheiden. Ook in het laatste kwartier van de reguliere speeltijd tegen Argentinië ontbrandde in de doodstrijd plots het vuur. Dat was geen resultaat van goed voetbal, maar van opportunisme, goed voorbereid als plan-B door Van Gaal. Het bewees waarom hij Luuk de Jong én Wout Weghorst had meegenomen. In die fase kwam ook de geroemde teamspirit bovendrijven in en rond het veld, inclusief collectieve vechtpartijtjes.

Oud-volleybalcoach Peter Murphy kwam erbij voor mentale aspect

Dankzij die spirit overleefde Nederland op bijna wonderbaarlijke wijze ook de verlenging. En toen waren de strafschoppen, waar -opnieuw - niet Van Gaal maar twee spelers zelf door het ijs zakten. De bondscoach heeft er in interlandperiodes afgelopen jaar steeds aandacht aan besteed. Voor het mentale aspect haalde hij er oud-volleybalcoach Peter Murphy bij. Alles was erop gericht de strafschop te ‘automatiseren’, zei Van Gaal. Maar het blijft mensenwerk. Virgil van Dijk en Steven Berghuis misten vrijdag. Een vol stadion met tienduizenden fluitende mensen kun je niet simuleren, zei Van Dijk.

Argentinië staat nu dikverdiend in de halve finale. Van Gaal gaat met pensioen, in principe. Vanaf januari zit Ronald Koeman aan het roer bij Oranje. Hij zal alles tegen het licht houden, zeker de tactiek en de selectie. Hier en daar wat verversing lijkt noodzakelijk om het niveau op termijn structureel omhoog te brengen. Wat hij erft van Van Gaal? Een ploeg met een sterke teamgeest. Ook de kern van verdedigers is goed: Jurriën Timber gaat nog beter worden en Nathan Aké was de beste achterin op het WK. En Koeman erft Andries Noppert als doelman. Uit het niets werd hij een cultheld, maar ook hij slaagde er niet in een penalty te stoppen en aan zijn jongensboek een nieuw, spannend hoofdstuk toe te voegen.

Lees ook:

Oranje na thriller tegen Argentinië vanaf de penaltystip naar huis geschoten

Het Nederlands elftal is op drempel van de halve finale uitgeschakeld op het WK in Qatar. Het verloor via strafschoppen na een enerverend gevecht met Argentinië. De wereldtiteldroom van Louis van Gaal is een illusie gebleken.

Internationale media reageren op Oranje: ‘Nederland dwong Argentinië karakter te tonen’

Oranje verloor in de kwartfinale van het WK na strafschoppen. Nederlandse analisten reageren hard op het elftal van Van Gaal. In Argentinië looft men de veerkracht van de ploeg van Lionel Messi en trainer Scaloni.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden