Review

Het snoepje van de week is terug

'Piet den dief' was rond 1818 in Den Bosch de bijnaam van Piet de Gruijter, de grondlegger van het kruideniersimperium De Gruyter. Hij stond bekend als een slimme koopman, die de boeren bij wie hij inkocht te vlug af was. Zijn nazaten zat handel eveneens in het bloed. Vanaf 1896 werden overal in Nederland De Gruyter-winkels geopend. Duitsland en België volgden. In 1965 waren er alleen al in Nederland 525 winkels, 17 fabrieken en 7000 werknemers. Daarna ging De Gruyter niet met zijn tijd mee. Halverwege de jaren zeventig ging het bedrijf roemloos ten onder. Maar de herinnering blijft. Tot en met 14 januari te zien in het Noordbrabants Museum Den Bosch.

Spreek in de Brabantse hoofdstad iemand van middelbare leeftijd op straat aan en de kans is groot dat hij of zij of familie, ooit bij De Gruyter heeft gewerkt. Vele jaren was de grutter de grootste werkgever. Vanuit het 'gele monster', het enorme hoofdkwartier met de markante toren aan de Orthensestraat, werden eigen fabrieken en winkels bestierd, een hardnekkig volgehouden formule die het concern uiteindelijk de kop kostte. De slag met Albert Heijn werd grandioos verloren. In 1970 trok de familie zich terug en werd De Gruyter verkocht aan de Steenkolen-Handelsvereniging (SVH). In 1977 ging de laatste winkel dicht. In 1980 volgde de (jammerlijke) sloop van het 'gele monster'.

Dat dit ooit zou kunnen gebeuren was decennia lang ondenkbaar. De Gruyter stond als concern als een huis. Alles gebeurde er in eigen beheer: ontwerp, productie, verkoop, PR, reclame en drukwerk. De herinnering aan de winkels - aanvankelijk zeer chique zaken voorzien van kroonluchters, glanzend koper, geslepen spiegelglas en niet te vergeten fraaie tegelplateaus met exotische afbeeldingen aan de wanden - roept vooral nostalgische gevoelens op.

Wie herinnert zich niet de geur van vers gemalen koffie uit die rode molens? Of het snoepje van de week? Bij een bedrag van enkele guldens aan boodschappen kon je voor tien cent een speeltje kopen: klikkertjes, bouwplaten, spelletjes, boekjes, plastic cowboys en indianen. De reclame-afdeling bedacht de attracties zelf of kocht de prullaria in Azië bij honderdduizenden in. Het snoepje van de week was een enorm succes. De tentoonstelling laat het allemaal zien: de luxe, de verpakkingen, de reclame-uitingen door de jaren heen. Zoals die over de versheid van de koffie: ,,Je hoort het, als je 'm maalt...''

Terecht veel aandacht is er voor de tien procent korting die De Gruyter vanaf 1905 de klanten gaf. Bij inlevering van tien gulden aan oranje kassabonnen kreeg je één piek retour. De actie was een geweldig succes. Het schiep een band met de klanten én er kwam een eind aan het 'op de pof kopen'. Bijkomend effect was wel dat sommigen 'Piet den dief' opnieuw van stal haalden. Wie tien procent van zijn marge kon afstaan, nam immers een veel te grote winst?!

Hele generaties werkten soms een leven lang bij De Gruyter. 'De Gruyterhuwelijken' waren geen uitzondering. Het bedrijf was door en door katholiek. Tot 1969 kregen meisjes bij hun trouwen automatisch ontslag. Els Rijnen (46) uit Tilburg herinnert zich de tijd dat ze achter de kassa zat nog goed. Ze was een jaar of zestien en droeg een witte schort. ,,De winkel waar ik werkte was best groot. Er waren vijf kassa's. Een lopende band was er nog niet, zodat we de boodschappen moesten tillen. 's Avonds had je zo'n arm en pijn in je rug.'' En wat betaalde Piet den dief? ,,Negen gulden. Per dag.''

De expositie toont een grote collectie producten en verpakkingen, waarvan er sommige tot enorm formaat zijn opgeblazen: Veel koffie ('Brabantse melange'), maar ook Fransche vermicelli, 'De Gruijter's kindermeel' uit 1904, 'zelfwerkend wasmiddel', 'Trexop' (zeep) en: 'Bier van Pieters. Koop het met liters!'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden