Het Sinterklaasfeest moet worden gefeminiseerd

Al sinds mensenheugenis is het Sinterklaasfeest een mannenaangelegenheid. Maar ooit kende Sint Nicolaas een vrouwelijke concurrent: Diana, die later door de heilige Barbara werd vervangen. Is er niet opnieuw reden om het feest te feminiseren? De auteur is historicus en auteur van 'Sinterklaas bestaat als u dat wilt' (Sliedrecht 1993).

Vanuit het principe van de invented tradition lijkt het me daarom nodig om de buitenkant van het feest aan te passen, waardoor de binnenkant, die bestaat uit voornoemde meerwaarden, bewaard kan blijven. Ik breek een lans voor de feminisering van het feest, want het is de hoogste tijd dat Sint inspeelt op de maatschappelijke ontwikkelingen.

De geschiedenis levert ons een geschikte heilige: Sint Barbara, die leefde in de tweede eeuw en die op de kalender van heiligen op 4 december haar gedenk- en naamdag heeft. Deze ingetogen heilige werd, toen zij een jong meisje was, door haar vader opgesloten in een toren omdat zij daar veilig was voor opdringerige mannen. Enige jaren later echter had hij een nette huwelijkskandidaat gevonden en vond hij dat zij moest trouwen. Maar Barbara, die haar leven van afzondering en gebed niet wilde opgeven, weigerde haar toren te verlaten. Vader probeerde daarop zijn weerspannige dochter te doden, maar zijn poging mislukte door interventie van Hogerhand. En zo bracht Barbara haar leven verder door met mediteren en bidden, afgezonderd van de wereld. Spoedig na haar dood werd ze, zo vertelt de Dictionary of Saints van Alison Jones (Hertfordshire 1992), een bij vrouwen en mannen geliefde heilige.

Het idee om Sint Nicolaas van een vrouwelijke tegenspeelster te voorzien is niet nieuw. Louis Janssen beschrijft in Nicolaas, de duivel en de doden (Baarn 1993) het ingewikkelde verhaal van vrouwen die permanent in het gezelschap van de goedheiligman verkeerden. De relatie tussen Sint en deze vrouwen wordt gelegd door wat Janssen het 'nachtelijk bezoek' noemt. Sinterklaas zou in bepaalde streken beconcurreerd zijn door ene Diana. Zij bracht, net als Sint, de kinderen 's nachts een bezoek om geschenken in hun schoentjes te stoppen. Sint zou de competitie hebben gewonnen - het is bemoedigend dit te weten in een tijd van grote rivaliteit tussen Sint en de kerstman - en Diana zou zich daarna coöperatief hebben opgesteld.

In enkele gebieden wekte het bevreemding de op leeftijd zijnde geestelijke in gezelschap van een Klausweiblin te zien. Maar de inventieve middeleeuwer tastte zijn contemporaine denkkader af en kwam terecht bij Sint Barbara. Waarschijnlijk gaven haar levensverhaal en haar naamdag daar aanleiding toe. Janssen schrijft: 'De figuur van Barbara zou te verklaren zijn door het feit dat de oude samenhang niet meer begrepen werd en dat een Vrouw van Sinterklaas toch wel bevreemding wekte. De vervanging door Barbara lijkt op een naïeve, stichtelijke poging de aanstootgevende voorstelling van het Klaaswijf te verdringen.'

Zo gebeurde het dat in Limburg en in het Rijnland tijdens het Sint Nicolaasfeest een rol was weggelegd voor een vrouw: Sint Barbara. Ze deelde samen met Sint Nicolaas cadeautjes uit en bood vrouwen de kans zich met haar te vereenzelvigen. Een zoveelste bewijs dat we van het verleden kunnen leren.

Terug naar het heden. Sinterbar, als moderne tegenhanger van de heilige Barbara, lijkt me een uitstekend identificatietype. Ze kan dan heden ten dage staan voor menselijke en met name vrouwelijke zelfstandigheid, waarbij deze zelfstandigheid (net als bij Sint Nicolaas) weer dienstbaar wordt gemaakt aan de medemens. Ik zie haar al over het Damrak schrijden, een mooie gedachte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden