Het secreet pikt het niet meer

Liu Zhenyun wijdt satire aan corrupte Chinese ambtelijke molens

Het leek zo'n goed plan. Li Xuelian en haar man Qin Yuhe zouden scheiden tot na de geboorte van hun tweede kind, dat ze onder de eenkindpolitiek eigenlijk niet mochten krijgen. Een nepscheiding dus, waarna ze weer zouden hertrouwen. Om het geloofwaardig te maken, spreken ze af elkaar een half jaar niet te zien. Maar na die zes maanden blijkt dat Qin Yuhe een ander heeft. Woedend trekt Li Xuelian ten strijde. Haar doel? Bewijzen dat de eerdere scheiding 'nep' was en dan 'hertrouwen en een nieuwe scheiding'. Samen met Qin werd het niks meer.

Li komt niet ver. Qin draait de aanklacht om en beschuldigt zijn ex-vrouw van ontrouw. Vastberaden om het onrecht te herstellen, klopt Li aan bij de autoriteiten om een aanklacht tegen Qin in te dienen. In de rest van de satirische bestseller 'Ik ben geen secreet' verhaalt auteur Liu Zhenyun van Li's twintigjarige odyssee door verschillende lagen van het vaak corrupte politieke en rechtssysteem, waarin niemand haar kan helpen en de lijst van mensen die Li wil aanklagen steeds langer wordt. Van een 'sesamzaadje' verandert Li's zaak in een 'watermeloen' verzuchten de ambtenaren die ze tegenkomt. Je zou de vele plotwendingen kunnen afschrijven als absurdistisch, als het verhaal niet zo pijnlijk realistisch was.

China kent immers zoveel Li Xuelians - mensen die op lokale niveaus hun recht niet kunnen halen, en die uit een geloof in de centrale overheid, naar Peking trekken. Vrijwel altijd hebben ze nog minder succes dan Li, die voor het ontslag van een hele reeks ambtenaren weet te zorgen. Maar ze slagen er wel in lokale leiders het leven zuur te maken. Uit angst voor hun eigen promotietraject, laten die de aanklagers geregeld oppakken en illegaal opsluiten om de illusie van een harmonieuze samenleving maar in stand te houden.

Met de eenkindpolitiek, die onlangs na een Chinese partijbijeenkomst werd omgezet in een tweekindpolitiek, heeft Li's aanklacht uiteindelijk dan ook niet zoveel te maken. Als het niet het illegale tweede kind was geweest, dan had Li's grond afgepakt kunnen worden om er een nieuwe snelweg op te bouwen. Of was haar man ontslagen doordat een familid van de plaatselijke partijsecretaris een nieuwe baan nodig had. Zelfs de list is realistisch: de laatste jaren kiezen Chinese koppels soms voor nepscheidingen om regels te ontwijken die het moeilijker maken een tweede huis te kopen.

Nee, eerder is het verhaal een rake typering van de kern van China's politieke systeem. De topdownbesluitvorming waarin regels gemaakt worden vanuit het perspectief van de staat, zonder veel aandacht voor de consequenties voor gewone burgers én lokale ambtenaren. De fixatie op het bewaken van de stabiliteit. Maar ook de vrees van de leiders dat het volk toch nog hun mooie plannen in de war zal schoppen, een vrees die, tot Li's eigen verbazing, ervoor kan zorgen dat 'een boerenvrouw iets te maken krijgt met een zaak van nationaal belang'.

Volgens Liu Zhenyun, die net binnen de lijntjes van de overheidscensuur blijft door te focussen op lokale misstanden, gaat het boek niet over politiek maar over de absurditeit van het leven. Maar hoe scheid je de twee?

'Ik ben geen secreet' is wat repetitief, net als Li's ervaringen. Dat wordt deels gecompenseerd door de vaart en de humor. En door het koppige, stoere personage van Li Xuelian, dat het boek - samen met het inkijkje in de Chinese lokale politiek - de moeite waard maakt. Ondanks Liu's kluchtige schrijfstijl komt Li tot leven en weet ze te ontroeren. Ze is geen secreet.

Liu Zhenyun: Ik ben geen secreet Vert. Mathilde Banfield, Annelous Stiggelbout

De Arbeiderspers; 304 blz. euro21,99

Liu Zhenyun (1958) is een bekende auteur uit dezelfde generatie als Nobelprijswinnaar Mo Yan. Op zijn vijftiende ging hij bij het Chinese leger, maar toen aan het begin van de hervormingen eind jaren zeventig China's universiteiten weer opengingen, besloot hij Chinese literatuur te gaan studeren in Peking. Liu werkte als journalist voor hij, in de jaren negentig, bestsellers begon te schrijven. In 2011 ontving hij de Mao Du Literatuurprijs, een van China's belangrijkste prijzen, voor zijn fictie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden