Opinie

Het SCP heeft gelijk: Het onderwijs moet beter

Lodewijk Asscher.Beeld ANP

Alle extra investeringen hebben het onderwijs niet beter gemaakt. Maar dat betekent niet dat er straffeloos op bezuinigd kan worden. We moeten geld effectief uitgeven.

Twee jaar geleden ontmoette ik Dwayne, een vriendelijke jongen uit Amsterdam Zuid-Oost. Na de basisschool ging hij naar het vmbo k, en afgelopen jaar deed hij eindexamen atheneum bij Scholengemeenschap Reigersbos. Dit jaar is hij begonnen met zijn studie economie. Je hebt stapelen en de Mount Everest beklimmen.

Dwayne doet het laatste. Ik weet zeker dat hij het ver gaat schoppen. Geweldig, maar in mijn ogen toont Dwayne ook aan dat we nog veel uit het onderwijs kunnen halen. Als onze opdracht is talent te herkennen en te helpen ontplooien, dan moeten we beter kunnen.

Het onlangs verschenen rapport 'Waar voor ons belastinggeld?' van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) formuleert harde kritiek op de manier waarop we in Nederland met het onderwijs omgaan. De belangrijkste conclusie: de extra investeringen in het onderwijs van de afgelopen jaren hebben niet geleid tot aantoonbaar betere resultaten. En als al dat extra geld niet meer heeft opgeleverd, kan er ook wel bezuinigd worden.

De reacties op het rapport waren voorspelbaar. Rechts, dat voor de verandering een keer wél een kritisch rapport omarmde, reageerde triomfantelijk: zie je wel, we kunnen best bezuinigen. Links reageerde gepikeerd en schoot onmiddellijk in de verdediging.

De conclusies van het SCP zijn wat kort door de bocht. Alleen kijken naar de Citoscore, zoals het planbureau heeft gedaan, is inderdaad onvoldoende. Maar de stelling dat meer geld alleen het onderwijs niet beter maakt, is juist. Het is een bewijs van iets wat we al langer voelen: het onderwijs is de afgelopen decennia verwaarloosd. En met geld alleen koop je geen verwaarlozing af.

Het is een denkfout om te stellen: hoe meer geld naar het onderwijs, hoe beter het wordt. Maar het is nog dommer om te denken: als we bezuinigen wordt het beter. Goed onderwijs is namelijk ook niet gratis.

Als wethouder in Amsterdam heb ik de laatste jaren gezien dat we veel meer uit het onderwijs kunnen halen. Men was gewend het geld aan de koepelorganisatie te geven, heel veel afspraken te maken, en er vervolgens nooit meer naar om te kijken. Dat werkt niet: je geeft ook geen bakken met geld aan de ANWB in de hoop dat mensen dan beter gaan autorijden.

Het gaat erom dat we onderwijs hebben waar we trots op kunnen zijn. Met hoge ambities, heldere doelen, gemotiveerde leraren en verantwoording over resultaten.

In Amsterdam werd jarenlang veel geld extra uitgegeven aan het onderwijs, zonder dat dit tot aantoonbaar betere resultaten leidde. De afgelopen drie jaar hebben we daar 30 miljoen bij gedaan, maar wel heel gericht: we investeren in onderwijsinspecteurs die weer achter in de klas zitten. We werken samen met scholen aan verbeterplannen. We hebben samen met scholen een Kwaliteitswijzer voor het basisonderwijs gemaakt, met daarin alle prestaties van alle basisscholen.

Het resultaat van deze aanpak: het aantal zwakke scholen in Amsterdam is in drie jaar tijd teruggedrongen van 42 naar 9. Steeds meer scholen voldoen aan onze eigen normen - eisen die hoger liggen dan wat de inspectie eist.

Maar er moet meer gebeuren. Net zoals we van onze kinderen meer verwachten, moeten we ook van onszelf meer vragen. Betere prestaties verwachten in plaats van slechte prestaties verklaren.
'Leraar' moet weer een beroep worden waar je trots op kunt zijn. Dat betekent betere opleidingen, tussentijdse bijscholingen, opleidingen voor directeuren en schoolbestuurders. Scholen die opbrengstgericht werken en eerlijk en transparant zijn over hun prestaties. Leerlingen die gestimuleerd worden het maximale uit zichzelf te halen.

Taalachterstanden wegwerken, ouders betrekken. Dan geef je geld effectief uit.

Links moet oppassen voor de oude pavlovreactie: veel extra geld zonder een duidelijk idee wat daarmee moet gebeuren. Rechts doet er goed aan de ideologische strijd tegen collectieve voorzieningen niet over de rug van onze kinderen te voeren door het onderwijs stuk te bezuinigen.

Het onderwijs verdient een progressieve ambitie: bezuinig, maar dan op de slingerende rivier van goedbedoelde projectjes en lespakketjes. Van de werkgroep gezonde traktatie tot valles op school.

De ultieme belofte van het onderwijs is toegang tot een samenleving waarin je ook als je met een achterstand begint, vooraan kunt eindigen. Dat vraagt ambitie en een kritische blik. We moeten niet de instituties verdedigen, maar de mensen voor wie ze werken. We zouden moeten vechten voor een publieke sector waar we trots op kunnen zijn.

De vele Dwaynes van 2012 verdienen onderwijs dat gebaseerd is op de hoogste verwachtingen van kinderen in plaats van op verklaringen over hun falen. Maar dan moet de mentale verwaarlozing van het onderwijs door overheid en samenleving plaatsmaken voor aandacht en ambitie.

Niet hoeveel geld erbij komt, moet onze vraag zijn, maar wat we ermee doen voor onze kinderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden