Het schildje was het breukvlak in mijn leven

De beruchte Dalkon-affaire nadert haar einde. De laatste schadevergoedingen worden uitbetaald aan vrouwen die ruim twintig jaar geleden het anticonceptie-schildje van de Amerikaanse fabrikant Robins lieten plaatsen. Daarna is de zaak officieel afgerond. Officieel, want veel vrouwen zullen de gevolgen de rest van hun leven meedragen.

Midden jaren zestig kreeg Emma drie kinderen binnen ruim twee jaar. Dat vond ze even genoeg. Ze liet een spiraaltje zetten. Toen dat begin jaren zeventig moest worden vervangen, raadde de gynaecoloog haar iets nieuws aan: het Dalkon-schild. “Hij zei me dat ik daar minder last van zou hebben. Hij was een deskundige, dus dan denk je dat het wel goed zit.”

Het zat niet goed. Om onverklaarbare reden kreeg zij verschrikkelijke buikpijnen. Onderzoek leverde niets op. “De narigheid met artsen is dat ze het dan op je bordje schuiven onder het motto 'psychisch'. Ik kreeg niet alleen medicijnen voor die pijn, maar ook voor geestelijke klachten. Het was van alles. Pep en kalmerende middelen. Toen de huisarts weer eens langs kwam en zijn receptenboek trok voor weer een pepmiddel, heb ik alle medicijnen voor zijn neus gezet en gezegd dat hij het zelf maar moest opvreten. Toen ik met dat geslik stopte, voelde ik me wat beter.”

“Er is in het ziekenhuis niet gekeken naar de baarmoeder en de eierstokken. Zelf heb ik daar ook nooit aan gedacht. In de late zomer van 1974 dacht ik: als ik niet beter zou weten, ben ik zwanger. Alles wees erop. De huisarts deed een test. Hij was helemaal niet blij toen hij me vertelde dat de test positief was. Ik was in verwachting. Ook de gynaecoloog keek zeer bedenkelijk. Tussen de regels door adviseerde hij me een abortus en een curettage. Het zou vanwege het schildje weleens een miskraam kunnen worden. Ik moest in ieder geval in het ziekenhuis bevallen.”

Emma wilde het kind heel graag. Op dat moment was ze 34. Van haar oudste drie had ze niet echt kunnen genieten toen ze klein waren. Er was constant werk aan de winkel. Nu het financieel wat gemakkelijker was geworden, zou ze het er van gaan nemen. “Na ruim viereneenhalve maand begonnen de problemen. De huisarts adviseerde me door te blijven lopen. Ik ging liggen. Ik wilde mijn kind houden. Het is raar wat je dan allemaal doet om je kind niet weg te geven. Lichamelijk blokkeert alles. Ik kon zelfs niet meer naar het toilet.”

Het ging mis. De ambulance bracht haar naar het ziekenhuis. “Op de verjaardag van mijn zoon, in december, brak het vruchtwater. De gynaecoloog wilde opereren, maar vanwege de koorts ging dat niet. Die werd steeds hoger. Na drie dagen wilde de vrouwenarts niet langer wachten. Hij toucheerde fors en het kindje kwam af.”

Diezelfde avond nog werd ze gecuretteerd. Bijgekomen uit de narcose voelde ze zich goed en vond ze wel dat ze naar huis kon. 's Nachts bleek ze een sepsis te hebben. Kraamvrouwenkoorts. Haar bloed was ontstoken en daardoor ook de rest van haar lichaam.

Ze werd op een kamertje apart gelegd. Weg van de andere patiënten. “Het is raar als je zo doodziek bent. Je hebt zoveel pijn dat je geen pijn meer voelt. Aan de andere kant heb je een soort kick, ben je heel erg helder. Ik was me er heel bewust van dat ik kon knokken voor mijn leven. Mijn lichaam gilde 'doe je ogen dicht en laat je wegdrijven.' Ze hadden me een sterk slaapmiddel gegeven maar ik heb geen minuut geslapen. Ik wilde er bij blijven. De overlevingsdrang was er, niet voor mezelf, maar voor mijn kinderen.”

Drie dagen zweefde Emma Hummelman tussen leven en dood. “Ik bleef leven. Genoeg anderen hebben het niet gehaald. Wat dat betreft mocht ik blij zijn.”

In diezelfde maanden kwam via de media het verzoek om het Dalkon-schild met spoed te laten verwijderen. Het was niet veilig als voorbehoedmiddel. “Zelfs toen dacht ik niet dat het schildje al mijn klachten had veroorzaakt. Niemand vertelde me dat die ontstekingen daardoor kwamen.” Wel was ze enorm kwaad. “Ik wilde weten wie dat schildje had gemaakt. De gynaecoloog zei dat ik niet hoefde te denken dat ik ergens verhaal kon halen. Je blijft zitten met een groot schuldgevoel. Dat is vrouwen eigen. Ik had het idee dat ik mijn eigen kind had vermoord. Aan de andere kant vond ik dat dit me was aangedaan. Ik wilde ergens met m'n woede naar toe, maar in je eentje kan je niet op tegen een moloch. Het heeft een jaar geduurd eer ik weer een beetje mezelf werd.”

Maar de echo's van het Dalkon-schild bleven doorklinken in haar buik. Er volgde een blindedarm-operatie. Haar darmen waren vergroeid en verkleefd. De pijnaanvallen gingen door. Haar werk in het ziekenhuis had ze al moeten opgeven. Ze kon niet meer tillen of bukken. Van kleine eindjes lopen was ze bekaf. “Ik kon als jonge vrouw niet meer voluit gaan. Je bent in de kracht van je leven en je staat al op een breuk. M'n leven is verdeeld in voor en na die periode. Ik had een man die niet met zieke mensen overweg kon.” In 1980 leidde dat tot een echtscheiding. “Ik zou wel eens willen weten hoe mijn leven zou zijn geweest als dat Dalkon-schild niet op mijn weg was gekomen.”

Daarna ging het langzaam maar zeker bergopwaarts met haar. In 1983 werden een zieke en verzakte baarmoeder en vergroeide eierstokken geconstateerd. Voor de laatste keer ging ze het ziekenhuis in. Toen ze eruit kwam, kon ze lichamelijk steeds meer aan.

Emma Hummelman was een van de veertigduizend Nederlandse vrouwen die een schildje kregen ingebracht. Producent was de Amerikaanse farmaceutische onderneming A. H. Robins. Die vermeldde niet dat zij vijftig dollarcent had bezuinigd op het koordje waarmee het schildje weer uit de baarmoeder kon worden verwijderd. Langs dit koordje, en dat was de fabrikant bekend, konden bacteriën uit de vagina de baarmoeder en de eierstokken infecteren. Het gevolg: eileiderontstekingen, blijvende onvruchtbaarheid of een levensbedreigende septische abortus. Soms werd een mismaakt kind geboren. “Aan het Dalkon-schildje zijn wereldwijd tienduizenden ongeboren kinderen opgeofferd”, zegt Emma, “en de gezondheid van evenzoveel vrouwen.”

De problemen rond het schildje begonnen al in 1971, aan het begin van de produktie. Zij hielden niet op toen het uiteindelijk in maart 1975 uit de handel werd genomen. Het regende claims bij Robins. In 1985 was het aantal eisen om schadevergoeding opgelopen tot 200 000. De rechtbank in Richmond (Virginia) veroordeelde Robins tot het betalen van een schadevergoeding van 2,5 miljard dollar. Om de stroom claims te stoppen, liet de fabrikant zich failliet verklaren. Op last van de rechter werd een speciaal fonds opgericht, dat de claims na het faillissement afhandelde.

In Nederland konden vrouwen tot mei 1986 hun claim indienen via de Consumentenbond. Die deponeerde de klachten van uiteindelijk 1456 vrouwen bij de Amerikaanse rechtbank. Twee gespecialiseerde Amerikaanse advocaten handelden de claims af met Robins. “Het was een goede zaak dat je na zoveel jaar toch met je woede en je gevoel voor rechtvaardigheid ergens naar toe kon”, zegt Emma.

De verzamelde klachten werden naar mate van aantoonbaarheid en ernst in drie categorieën verdeeld. “Het herkauwen van een zeer pijnlijke periode begon. Wat dat betreft wenste ik soms dat ik er nooit aan was begonnen.”

Ongeveer 700 vrouwen met lichte klachten kregen een vergoeding van 725 dollar. De 360 vrouwen uit de tweede categorie ontvingen tussen de 800 en de 5500 dollar. De andere Nederlandse slachtoffers kregen tot 50 000 dollar uitbetaald. Hummelman belandde in de categorie van de zwaarste gevallen. Niet iedereen begreep waarom zij stappen tegen Robins ondernam.

“Er zijn mensen die zeiden dat ik mijn dode kind te gelde maakte. Ik legde ze uit dat ik mijn kind, mijn gezondheid en de oude Emma hierdoor niet terugkrijg. Maar wel dat deze ellende op deze manier andere vrouwen kan worden bespaard.”

“Dat geld is in feite niet van belang. Door die claims wordt de wereld er op attent gemaakt dat er door de industrie schandelijk wordt verdiend aan slecht materiaal. In de jaren zeventig heeft Robins de Dalkon-schildjes uit de handel genomen. In de Westerse wereld. Ik heb gehoord dat ze worden geleverd aan Derde-Wereldlanden. Vrouwen daar zijn zeker goed genoeg om sepsis, dode kinderen en andere narigheden te krijgen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden