Het scheuren van de tijd is een geliefde bezigheid, want ordening gedijt voor wie de tijd bestrijdt.

Tijd. Hij vliegt door onze vingers, terwijl we hem op alle mogelijke manieren probeerden in de greep te krijgen. Alsof we met natte handen een stuk zeep moeten vangen. We schrijven dagboeken, we fotograferen, we filmen, we vieren verjaardagen, houden gedenk- en feestdagen, klampen ons vast aan agenda's en kalenders. Leg vast die tijd!

Vastgelegde tijd noemen we geschiedenis. En geschiedenis is het bewijs van ons bestaan. Maar ook de tijd die nog komt behoeft een structuur. Daar hebben we iets op bedacht. Tijd is een ordeningsprincipe dat bestaat uit 365 velletjes papier die, bijeengehouden door een lijmlaag en doorboord met twee perforatiegaten, worden opgehangen in het toilet. De scheurkalender.

Zo is de tijd optimaal beheersbaar gemaakt binnen een afsluitbare ruimte van één bij één. Zwakste schakel binnen deze ordening is de mens. De kalender loopt altijd achter, want de mens vergeet te scheuren. Ver in maart geeft de scheurkalender nog half februari aan. Waarom is dat zo? En als dat zo is, wat is dan nog de functie van een scheurkalender?

Vooropgesteld: de scheurkalender boomt in Nederland als nooit te voren. Uit de losse pols telden we in het aanbod ruim veertig verschillende en dan laten we alle locale varianten (de Rotterdamse, de Utrechtse, de Bossche scheurkalender) nog buiten beschouwing. Samen vormen ze een kolossaal triviant van weetjes, feiten, tips, grappen, flauwiteiten en anekdotes.

Een paar willekeurig gekozen voorbeelden. U moet zich bij het lezen ervan wel even de omstandigheden voorstellen waaronder u ze normaliter zou hebben gelezen als u een scheurkalender zou hebben aangeschaft. Hoogstwaarschijnlijk leest u de volgende mededelingen dus met een onuitgeslapen hoofd, de pyjama-broek op de enkels, en huilende kinderen die aan de deurkruk van het toilet rammelen.

26 januari. Hou een echte sabbat. Neem elke week een dag vrij zonder boodschappen, e-mail of wat voor werk ook. Je slaapt uit en geniet dan van je gezin of van jezelf.

(Scheurkalender voor hoog sensitieve personen van Elaine N. Aron)

7 maart. Het is van belang de dingen in het juiste daglicht te zien en goed te beseffen dat een twintig jaar oude bourgeois Bordeaux enkel en alleen door hem te bewaren onmogelijk grand cru classé kan worden. Hij zal wel zachter en rijper zijn geworden, maar bij elkaar genomen blijft hij toch kleiner, niet mooier, maar ouder, vermoeider en wellicht triester. (De Wijnscheurkalender van Hubrecht Duijker).

9 april. Tips voor de perfecte tongzoen. Zorg voor een frisse adem, maar zoen niet met kauwgom.

(Hoe overleef ik het jaar 2005 van Francine Oomen en Annet Schaap)

22 oktober. Om de fruitbomen volgend jaar te beschermen tegen de wintervlinder, brengt u op een hoogte van ca. 1 m lijmbanden rond de stam aan. De vrouwtjes blijven kleven en kunnen geen eieren afzetten in de kroon.

(De Tuinscheurkalender van Paul Geerts)

Je voelt nu al een groot spanningsveld ontstaan tussen hetgeen hierboven allemaal wordt meegedeeld en de leesomstandigheden. Het gejammer van de kinderen is inmiddels ondraaglijk geworden, je haast je om je toiletbezoek te beëindigen om vervolgens wild om je heen te gaan slaan. En je vergeet te scheuren.

Wat je ook vergeet -en wel heel snel- is datgene wat je zojuist gelezen hebt. We stuiten hier op een fundamenteel probleem van scheurkalenders: ze hebben niets met jouw werkelijkheid te maken. Ik bijvoorbeeld heb geen trieste Bordeaux in de kelder en geen fruitbomen, en ook als ik me suf tongzoen, zou ik het bij mijn vrouw niet gedaan krijgen om elke week een dag compleet vrijaf te nemen en vanaf de bank van mijn gezin te gaan liggen genieten. Bovendien leest zij die scheurkalender ook, omdat ik immers ben vergeten hem af te scheuren.

Als ordening van de tijd werkt de kalender dus niet. En wat doe je dan? Het is 7 april, slaapdronken begeef je je 's ochtends naar het toilet. De kalender geeft 7 maart aan en iets met Bordeaux en je besluit maar gelijk een hele maand weg te scheuren, zodat je nooit zult weten welke wijnaanwijzingen er zijn geweest tussen 7 maart en 7 april, waar je leest dat de Spaanse wijndeskundige José Ramon M. Peiró de producenten verwijt dat ze lijden aan cabernitis omdat ze te pas en te onpas de Bordeaux-druif cabernet sauvignon aanplanten.

Op dat moment hoor je de kinderen vechten om de kinderboerderij van Playmobil. En je vergeet te scheuren. Zo struikelen we verder door de scheurtijd.

De wekker gaat. Weer stommel je die trap af naar het toilet. Laat je broek zakken en leest tussen je oogharen door: 'Wanneer je in de moestuin veel strorijke stalmest onderspit, is het wenselijk om ook wat extra stikstof toe te voegen.' (28 januari). Of je leest, terwijl je de kinderen de hagelslag door de keuken hoort slingeren: 'Nederland kent een aantal bijzondere whiskyminnende personen. Op het Waddeneiland Texel, in het restaurant van Willem Ham, 'Het Kompas' te Den Hoorn, bevindt zich een zeer omvangrijke collectie whisky, deels om te bekijken en deels om te drinken' (Whisky-scheurkalender van Hans Offringa, 21 april).

U raadt het al: geen moestuin en geen stal, en een bezoek aan de whiskycollectie van Willem Ham kun je wel vergeten als je die vrije dag niet krijgt. En je vergeet ook te scheuren.

Waarom dan toch al die scheurkalenders op al die toiletten? Er zijn consumentensociologen en trenddeskundigen die de behoefte aan scheurkalenders verklaren uit de chaos van onze tijd: de kalenders knopen vast aan oude tradities, die ergens in de Middeleeuwen al begonnen met de almanak. De bekendste (en nog steeds verschijnende) is de Enkhuizer uit 1595. Weersvoorspellingen, waterstanden, vertrektijden van trekschuiten en diligences, data van veemarkten en kermissen: ook in de almanakken werd al gepoogd de tijd bestuurbaar te maken. En praktische tips bevatte hij ook al, bijvoorbeeld hoe je met ongekookte spaghetti een moeilijk bereikbare waakvlam aan kan steken.

Scheurkalenders zijn gemankeerde almanakken: verbrokkeld en zonder de samenhang die de oude almanak bood. Het is als met het geloof: we lichten eruit wat we ons amuseert of wat ons past, maar laten de institutie vallen. (Dat trouwens ook aan de oude almanak weinig geloof werd gehecht blijkt nog uit de uitdrukking: liegen als een almanak.)

Nu ja, als ik dan uit het aanbod mag kiezen wat me amuseert, dan zou ik kiezen voor De Geschiedeniskalender. Daar krijgen we antwoord op vragen als: 'Wanneer werd de Gregoriaanse kalender ingevoerd?' Antwoord: 'De Gregoriaanse kalender werd in 1582 ingevoerd door paus Gregorius XIII. De oud Juliaanse kalender, die dateerde uit de tijd van Julius Caesar, was gaan achterlopen op de situatie in de natuur. Daarom besliste de paus dat er tien dagen geschrapt zouden worden en dat de jaren 1700, 1800, 1900 en 2100 geen schrikkeljaren zouden zijn. Gevolg van de wijzigingen was onder meer dat de dagen tussen 4 oktober 1582 en 15 oktober van dat jaar nooit bestaan hebben.' Elf dagen zomaar verdwenen.

Het scheurkalendergevoel is van alle tijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden