'Het schaap is een beetje Annie zelf'

interview | Annie M.G. Schmidts versjes van het schaap Veronica zijn de bron van een nieuwe voorstelling van NTjong. Hoe ga je als theatermaker om met deze karakteristieke, speelse teksten?

Wiplala, Minoes, Floddertje, de bekendste boeken van Annie M.G. Schmidt zijn al vaker door theatermakers voor een voorstelling gebruikt. Maar de talloze gedichten en versjes die ze schreef, lijken minder voor de hand liggend toneelmateriaal. NTjong, het jeugdgezelschap van het Nationale Toneel, maakt nu een voorstelling waarvoor de versjes van het schaap Veronica de primaire bron vormen. Regisseur Noël Fischer en dramaturg Martine Manten vertellen waarom ze voor hun nieuwe 6plus-voorstelling juist deze teksten hebben gekozen.

Eerst een blik in de repetitieruimte. Door een klein deurtje in het witte decor komt een schaap gekropen op handen en knieën. Ze is helemaal in het wit gekleed, draagt een witte krulletjespruik en zwarte handschoenen en laarsjes. Ze blaat en loopt nieuwsgierig snuffelend rond. Zachtjes aan begint ze een lied te zingen, haar geblaat gaat over in woorden. "Ik lig al in bed, maar de zon is nog op en de merel is zó hard aan 't fluiten! Ik lig al in bed met de beer en de pop en verder is iedereen buiten." Het schaap wordt een meisje, een aandoenlijk kind. In een licht absurde en groteske witte wereld maakt het samen met de dames Groen en de dominee van alles mee. Zo komt het schaap Veronica tot leven. Annie M.G. Schmidt schreef de versjes voor kinderen, ze werden gepubliceerd op de vrouwenpagina van Het Parool. Eenvoudige teksten zijn het echter niet, met veel kwinkslagen naar het volwassen leven, in een voor die tijd unieke versvorm van zevenvoetige jamben.

Hoe ga je als theatermaker om met dit soort karakteristieke taal?

Regisseur Noël Fischer: "Om de kracht van deze gedichten te bewaren in een voorstelling, moet je de oorspronkelijke vorm consequent volhouden. Je kunt niet herschrijven. Wel kun je een beetje spelen met de indeling van de tekst, herhalingen toevoegen bijvoorbeeld, of met de pauzes in de tekst variëren. Aan het begin van de voorstelling niet, dan moet je de jambische rijmvorm helder maken. Vervolgens kun je lichtjes variëren. Toch houden wij wel te allen tijde de woorden en zinnen van Annie aan. Maar soms is zo'n beperking juist heel leuk: het nodigt je uit om een goed passende vorm te zoeken. Bovendien is het schaap een geweldig hoofdpersonage. Ze is ook een beetje Annie zelf; het heeft haar wijsheid en lichtheid. Ik denk zelf dat het heel herkenbaar is voor kinderen vanaf zes jaar."

Wat maakt deze teksten zo geschikt voor jeugdtheater?

Fischer: "Als je de gedichten van Annie leest, kan je niet anders dan roepen dat we weer behoefte hebben aan dit soort rijke teksten. En dan zijn deze versjes met hun rijm, herkenbaarheid en aansprekende rolfiguur voor een familievoorstelling natuurlijk fantastisch."

Dramaturg Martine Manten: "Het zijn ontzettend speelse teksten, ze gaan over fantasie en gekkigheid de ruimte geven en vervolgens weer indammen. De ander verleiden om in je fantasiewereld mee te doen, dat is ook iets wat kinderen sterk zullen herkennen."

Fischer knikt instemmend: "Ik ben ervan overtuigd dat theater, met name zo'n voorstelling voor jonge kinderen, de fantasie mag prikkelen, op een manier die je verder relatief weinig meemaakt. Omdat je ziet dat het live is en de kwaliteit van de taal echt ervaart, op een andere manier dan televisie of film. Zo hoor je even dat taal niet alleen jou de weg wijst of informatie geeft, maar dat taal op zich ook een speelgoed is, iets waarmee je je op heel veel manieren kunt uitdrukken. Dat soort primaire dingen overbrengen, dat moet een jeugdvoorstelling wel doen, vind ik."

Hoe is de tekstkeuze tot stand gekomen en hoe componeer je al die losse tekstjes vervolgens tot een kloppend geheel?

Fischer: "Dat is een heel proces. We hebben eerst een vrij ruwe keuze gemaakt en die vervolgens, ook met lezingen door de acteurs, steeds meer verfijnd. Zo zijn er uiteindelijk een aantal overgebleven. We beginnen met Annies allereerste Veronica gedicht: 'Kom zei het schaap Veronica / ik ga eens op visite / ik ga eens op visite bij de oude dames Groen'. Hierin worden de personages echt neergezet. Uiteindelijk cluster je de teksten dan op sfeer, thema of energie. We hebben bijvoorbeeld een heel blok over spelletjes en drukte, en een blok met verfijning en verstilling, een blok met doorgeslagen fantasie. Daar probeer ik als maker in te monteren, bijzondere sprongen te maken zodat het publiek wordt verrast. Er moeten scherpe tegenstellingen in zitten zodat je een soort achtbaan krijgt. Dat is voor het publiek het allerleukste: na een heel drukke scène krijg je ineens een rustiger moment. Zo ervaar je de dynamiek van het theater ook echt. Je moet er een ervaringslijn in brengen, een innerlijke logica. Dat is ook iets wat je op gevoel doet.

"Naast de Veronica-gedichten hebben we andere gedichten van Annie toegevoegd, omgezet naar liederen door componist en live-muzikant Jolle Roelofs. Neem bijvoorbeeld 'De Bienekebolders', een schijnbaar idioot gedicht over een wezentje dat op een zolder woont, maar in de kern gaat het over een zoektocht naar zielsverwantschap. Ik vind dat prachtig passen bij de wonderlijke figuur van de dominee, een heel hartelijke man met wie het waarschijnlijk wel onmogelijk samenleven is."

"Het lied wordt zo een verdieping van zijn personage, alsof je even bij hem naar binnen mag kijken. In zo'n niet-lineaire voorstelling is het heel fijn als je personages hebt met wie je kunt meegaan, die je kunt leren kennen. Maar ik wil geen zware voorstelling maken hoor, dit moet een lichte voorstelling worden die appelleert aan het taalgevoel van kinderen, hun gevoel voor ritme en hun vermogen om de humor te zien van deze grote mensen."

'Het schaap Veronica' gaat morgen in première in de Koninklijke Schouwburg in den Haag. Daar te zien tot en met vrijdag. Kaarten euro 10, www.nationaletoneel.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden