Het Saoedische experiment met IS liep uit de hand

De Saoedische grootmoefti Abdoelaziz al Sjeik. Beeld afp

De strijders van de Islamitische Staat (IS) zijn 'islamvijand nummer één', 'verspreiders van verval', en 'vernietigers van de samenleving'. Grootmoefti Abdoelaziz al Sjeik van Saoedi-Arabië veroordeelt de extremistische organisatie in de meest scherpe bewoordingen.

In een dinsdag gepubliceerd communiqué vergelijkt Al Sjeik de Islamitische Staat met de vroeg-islamitische beweging die Mohammeds schoonzoon Ali vermoordde. Die vergelijking is bepaald geen compliment: kharijieten worden in veel soennitische kringen gezien als de ergste aller heidenen.

Dat de hoogste Saoedische theologische autoriteit zo fel uithaalt naar de Islamitische Staat is opvallend. Ondanks de talloze verschillen tussen de twee zitten het koninkrijk en het zelfbenoemde kalifaat namelijk ook regelmaitg op dezelfde golflengte.

Beiden hangen een zeer orthodoxe en onverdraagzame variant van de soennitische islam aan, beiden zien lijfstraffen en executies als een belangrijk onderdeel van het juridisch apparaat. Islamitische minderheidsgroepen zoals sjiieten kunnen ze niet luchten of zien. Beiden hebben het sjiitische en nucleaire Iran hoog op de vijandenlijst.

Niet de verschillen, maar de overeenkomsten zijn het probleem
De banvloek die de grootmoefti uitspreekt over IS (voorheen Isis) heeft dan ook weinig te maken met verschillen. Al Sjeik en de rest van het Saoedische regime maken zich vooral zorgen over de gedeelde ambities.

Net als de Saoedi's beschouwen de IS-strijders zich als leiders van de islamitische wereld. Het kalifaat dat de strijders onlangs uitriepen, is bedoeld als theologisch zuivere concurrent van het koninkrijk. En hoe meer olievelden IS verovert, hoe serieuzer de economische concurrentie voor de Saoedi's wordt. Inmiddels zou IS aan haar oliehandel dagelijks 1 tot 3 miljoen dollar verdienen.

Wrang genoeg heeft IS haar succes deels aan Saoedi-Arabië te danken. Het conflict in Syrië is mede uit de hand gelopen doordat de Saoedi's in 2011 soennitische oppositiegroepen gingen steunen. Vooral radicale groepen - waar IS-facties uit voortkwamen en aan gelieerd waren - ontvingen veel fondsen uit Riyaad. Dat veel van die groepen van andere ideologische snit waren dan de Saoedi's was geen halszaak. De groepen moesten vooral oppositie leveren.

Of die steun is stopgezet en wie er verder geld ontvangt is onduidelijk. Hoogstwaarschijnlijk kregen alleen IS' voorlopers Saoedische fondsen. Inmiddels zou het land groepen steunen die tegen IS strijden.

Ook de suikeroom is niet veilig
Voor Saoedi-Arabië is de Islamitische Staat nu een soort Frankenstein: een deel van de strijders die het ooit steunde, vechten nu voor IS en moeten niets hebben van de Saoedi's. De financiële steun was bedoeld om de positie van president Assad en zijn Iraakse collega Al-Maliki te verzwakken, niet om een geduchte tegenspeler te creëren.

IS heeft al aangekondigd dat het na de 'overmeestering' van Syrië en Irak werk wil maken van de 'verovering' van Saoedi-Arabië. Het is sterk de vraag of zo'n verovering kans van slagen heeft, maar de stevige taal bewijst dat IS de Saoedi's niet buiten schot wil houden.

Ondertussen kampt Riyaad met hetzelfde probleem als Nederland: jonge burgers die afreizen naar het conflictgebied om mee te vechten. De afgelopen maanden publiceerde IS al filmpjes waarin Saoedische strijders hun paspoorten verscheurden en bezweerden dat ze op termijn willen doorstoten naar 'het land van de twee heilige moskeeën'. De straffe taal van de grootmoefti lijkt vooral aan hen gericht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden