Het rijk alleen

De 11-jarige zoon van Annette Wiesman zit heel wat uren alleen thuis. Net als veel andere kinderen met werkende ouders. Prima, zo lijkt het, want veel ouders laten hun kinderen veel te weinig hun eigen gang gaan. Toch houdt ze een licht schuldgevoel. Ze spreekt erover, met hem en drie andere kinderen.

Check: even zoon Eise (11) bellen om te horen hoe het gaat. Zijn stem klinkt helder en opgewekt. "Hoi, alles gaat best, Roué is hier, doei."

Heerlijk, die fase waarin je als ouder niet meer je werk uit hoeft te racen om je kind bij de schooldeur op te pikken, omdat hij het zelf kan. Vanaf zijn achtste fietst onze zoon alleen naar huis. In hetzelfde jaar wilden hij en zijn twee jaar oudere zus van de naschoolse opvang af. Er waren bijna geen leeftijdgenoten meer over, en ook wij kregen steeds meer de indruk dat de opvang niet meer was dan Verveeld Rondhangen onder Toezicht.

Dat kon natuurlijk net zo goed thuis. Eventjes hadden we een oppas, maar al gauw bleken de kinderen het ook prima zonder te kunnen, afgezien van een incidentele ruzie-op-leven-en-dood. De eigen verantwoordelijkheid van onze kinderen werd gevoed door de trots het met z'n tweetjes af te kunnen. Nu de oudste op de middelbare school zit, is haar broer nu wat vaker echt alleen; wekelijks zo'n tien uur. Ook lunchen doet hij alleen, nu steeds minder kinderen naar de overblijf gaan. Uren brengt hij door achter The Sims, Minecraft en videoblogs, af en toe onderbroken door een strooptocht langs de keukenkastjes. Of hij leest in zijn favoriete serie De Grijze Jager.

Soms worden we als ouders besprongen door schuldgevoel: gaan we niet te ver? Laten we hem niet te veel aan zijn lot over, ingegeven door praktische overwegingen? Dat is één manier om ernaar te kijken. De andere is om uit te gaan van de zelfstandigheid van je kind. In een samenleving waar ouders vaak non-stop boven op hun kinderen zitten, kan een snufje liefdevolle verwaarlozing geen kwaad. We vervoeren hen in auto's van school naar clubjes, laten ze voor hun twaalfde zelden alleen naar school gaan en houden ze tot ver in hun puberjaren via de telefoon in de gaten.

De tijd waarin ze onbespied door volwassenen hun gang kunnen gaan, is beperkt, blijkt ook uit onderzoek: altijd is er wel een ouder, trainer of leraar in de buurt die toezicht houdt.

In de VS, waar de veiligheidsobsessie bijna groteske vormen heeft aangenomen, is sinds een jaar of tien een tegenbeweging gaande. Provocerende boeken als 'Obsessive Parenting' van de Britse socioloog Frank Furedi en 'A Nation of Wimps' van de Amerikaanse psychologe Hara Marano (2008) deden stof opwaaien. Marano betoogt dat ouders die hun kinderen constant op de huid zitten, ze laten opgroeien tot kasplantjes die geen beslissingen meer kunnen nemen. Met psychische problemen tot gevolg als ze volwassen worden. 'Kinderen worden overgevoelig voor stress, omdat ze nooit de vrijheid hebben gekregen om zélf te ontdekken wat ze wilden', stelt Marano.

Of kinderen later psychische problemen krijgen als ze te veel gepamperd worden is vatbaar voor discussie, maar feit is dat kinderen zichzelf ook als individu zullen moeten kunnen ontdekken. Individuen die de vrijheid moeten hebben om zichzelf af en toe flink in de nesten te werken.

Nu is het hedendaagse alleenzijn van kinderen vaak opgebouwd rondom tv, smartphones, computers en iPads, dus het avontuurlijke aspect valt nogal tegen. Is dat niet zonde? Johan Meire, onderzoeker bij het Vlaamse expertisecentrum Kind en Samenleving, vindt van niet. "Een van de dingen die kinderen fijn vinden aan alleen zijn, is nu eenmaal de vrijheid om urenlang op een beeldscherm te zitten zonder dat iemand er iets van zegt."

Onlangs onderzocht hij hoe Vlaamse kinderen hun vrije tijd het liefst vormgeven. "Hun tijd ligt grotendeels vast door school, hobby's en andere verplichtingen.

Daarom waarderen ze de vrijheid van het alleen thuis zijn." Maar, voegt hij eraan toe, die vrijheid moet niet te lang duren. Wat te lang alleen is, varieert sterk. Het ene kind vindt het leuk om zelfstandig te zijn, het andere niet. "Dat moeten ouders zelf inschatten. Het scheelt als ze zorgen dat er een vangnet is: dat een van de ouders in

de buurt is of dat er altijd een buurvrouw is om heen te gaan, en dat ze telefoonnummers bij de hand hebben."

Alleen thuis zijn is iets wat je moet leren, zeggen Eise en zijn vriendje Roué. Inmiddels zijn ze er behoorlijk goed in, vinden ze zelf. Mijn zoon vindt Roué, die doordeweeks dagelijks wel een uurtje of langer alleen thuis is, het toppunt van zelfstandigheid. Omdat zijn werkende moeder tot voor kort alleenstaand was, werd al vroeg een beroep gedaan op zijn verantwoordelijkheidsgevoel. Hij past soms op zijn zesjarige zusje en al sinds zijn achtste fietst hij met rugzak en telefoon in zijn eentje de halve stad af, nauwlettend de tijd in de gaten houdend.

Het belangrijkste leerpunt is dat je weet hoe je je moet vermaken, zeggen de twee. Beetje gamen, beetje tv-kijken en af en toe een boek of Duckie lezen. "Niet te veel beeldscherm, want op een gegeven moment wordt dat echt vervelend", vindt Roué. Intussen voelen ze zich ook meer relaxed, terwijl ze de eerste jaren soms last hadden van hun goed ontwikkelde fantasie. Eise deed vaak de voordeur van binnenuit op slot, om potentieel moorddadige inbrekers te weren. Inspiratiebronnen waren de bloederige actiefilms die hij als achtjarige bij vriendjes te zien kreeg. "Zoals Deep Blood, een gruwelijke film waarbij iemand een lans in zijn gezicht krijgt." Roué knikt: "Er was ook een scène waarbij een vrouw met een schep in haar gezicht wordt gestoken." Nog steeds moet Roué weleens slikken: "Soms kom ik al zappend langs een bloederige actiefilm waarin iemand wordt onthoofd. Dan ben ik vijf minuten bang, daarna gaat het wel weer. En als ik thuiskom in een leeg huis vind ik het soms eng om de deur open te doen."

Desondanks kan hij het alleen thuis zijn intussen waarderen. Het leukste is toch wel dat luxueuze gevoel het rijk alleen te hebben, vindt hij. Dat je in theorie kunt doen wat je wilt, zelfs al doe je het niet. Eise: "Weet je nog Roué, toen we laatst de huiskamer verbouwden tot dansvloer? Gordijnen dicht, muziek aan, lekker stampen. Tot mijn vader uit zijn kantoor naar boven kwam stormen dat het zachter moest." Zijn vriend: "Weet je wat? We moeten gewoon weer wat vaker bij elkaar spelen als we alleen zijn."

Gezinsleden die hun eigen dingen doen

Opvallend: als de kinderen in het onderzoek moeten kiezen welke tijd ze het leukste vinden - met ouders, vriendjes of alleen - kiest niemand voor het laatste. De Vlaamse cultureel antropoloog Johan Meire: "Kinderen houden er vooral van als ze gezinsleden in de nabijheid hebben, terwijl iedereen met zijn eigen dingen bezig is. Dan voelen ze zich vrij om te doen wat ze willen, maar ook geborgen."

Kinderen hebben geen uitgesproken behoefte aan afgepaste momenten waarin het gezin samen is, zoals gezamenlijk eten. Ze hechten meer aan momenten, ontdekte Meire: dat gesprekje tussendoor op weg naar de sportclub. Wat kinderen het prettigst vinden? "Nu eens alleen, dan weer met z'n allen iets doen of met een paar gezinsleden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden