Het respect moet weer terug op de televisie (Opinie)

Tv-zenders leggen de lat lager, en scoren met immorele programma’s. Zij moeten zich eens uitspreken over hun eigenverantwoordelijkheid.

Volgens John de Mol is Natasia na het programma ’De Gouden Kooi’ een betere moeder dan nu. Een tv-programma als therapie – het tekent het gebrek aan maatschappelijke verantwoordelijkheid van tv-zenders en programmamakers.

Al eerder stelden wij de ontwikkeling van videoclips aan de orde. Uit zuiver commerciële motieven wordt in clips van vooral rapmuziek de grens verlegd ten aanzien van seksualiteit en geweld. Vrouwen zijn gebruiksvoorwerp. Criminaliteit wordt verheerlijkt. Wij vinden dat makers en muziekzenders hun maatschappelijke verantwoordelijkheid moeten nemen en zich bewust te zijn van de maatschappelijke effecten van media-uitingen. Het verweer van de criticasters luidde dat videoclips culturele uitingen zijn. Niks is minder waar. Scripts en camerastandpunten worden zorgvuldig gekozen, gericht op commercieel effectbejag.

Die ontwikkeling staat niet op zichzelf. In de entertainmentbranche is al jarenlang een sluimerende ontwikkeling gaande. Morele grenzen worden steeds een beetje verschoven. Wie niet shockeert, verliest kijkers – en inkomsten. Deelnemers worden verleid fysieke, emotionele en ethische grenzen over te gaan die ze in het normale dagelijkse leven nooit zouden passeren.

Jaren geleden zagen we in ’Over de Rooie’ al dat mensen voor duizend gulden bereid zijn zichzelf voor de camera te vernederen. We zijn er inmiddels aan gewend geraakt. ’Big Brother’ veroorzaakte een stroom realityprogramma’s waarin bewoners dronken worden gevoerd in de hoop op escalaties of seksuele escapades. Deze week deelde één van de huidige bewoners niet alleen zijn coming out, maar ook meteen zijn eerste homoseksuele ervaring met heel Nederland. De uit de hand gelopen orgie werd om half acht ’s avonds uitgezonden, als de hele familie voor de buis zit. Volgens de producente is euthanasie als volgend thema geenszins taboe. In ’Temptation Island’ laten stellen zich verleiden tot vreemdgaan. In ’Expeditie Robinson’ werden deelnemers aan een kruis gehangen.

En nu ontstaat ophef over een programma waarin deelnemers zich voor onbepaalde tijd, misschien wel jaren, laten opsluiten in een villa.

Voor dit soort programma’s, met een gigantische hoofdprijs, zijn altijd wel mensen te vinden die gek genoeg zijn om hun kinderen in de steek te laten of zichzelf te vernederen. Het zijn mensen die zich niet realiseren dat je dagelijkse aanwezigheid in de huiskamers van vrienden, familie en buurtbewoners je eigen leven of dat van je kinderen kan ruïneren.

Hun lot ligt in handen van programmamakers. Maar die lijken zich vooral bewust van het feit dat schokkende beelden en publieke vernedering meer kijkers trekken. Wij maken ons daar zorgen over. Programmamakers hebben, wat ons betreft, net als makers van muziek of videoclips een vrijwel ongelimiteerde vrijheid van handelen. Wat dat betreft staan wij lijnrecht tegenover het CDA, dat met enige regelmaat overheidscensuur bepleit. CDA-Kamerlid Atsma zei bijvoorbeeld in de Telegraaf dat ’De Gouden Kooi’ niet op tv had mogen komen.

Maar uitingsvrijheid is één van de belangrijkste pijlers van onze vrije samenleving. Daar mag op geen enkele wijze afbreuk aan worden gedaan. De bestaande wettelijke beperkingen op de uitingsvrijheid zijn ruim voldoende. Wij zullen de vrijheid om te denken, te zeggen, te geloven en te creëren wat je wilt, te vuur en te zwaard verdedigen tegen hen die die vrijheid willen aantasten.

Maar wij voelen ons als verdedigers van die vrijheid geroepen om programmamakers, artiesten en clipproducenten aan te spreken op de manier waarop zij die vrijheid invullen. We vragen van hen niks meer en niks minder dan respect. Respect voor de kandidaten, respect voor hun omgeving, respect voor de maatschappelijke effecten van programma’s of clips.

Programmamakers hebben nadrukkelijk ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Tv is geen therapie. Wij roepen programmamakers, omroepen en producenten op zich uit te spreken over die eigen verantwoordelijkheid. Waar liggen voor hen de ethische grenzen?

Tv-makers zouden, na intensief debat met de kijkers, een gedragscode moeten opstellen. Voor respectvolle televisie, waarbij zij zelf grenzen stellen aan de omgang met argeloze kandidaten. In de journalistiek en de reclamewereld werkt deze vorm van zelfsturing. Dat kan ook op tv. Een gedragscode zou een halt kunnen toeroepen aan de geleidelijke afbraak van de menselijke waardigheid op de Nederlandse televisie.

Jeroen Dijsselbloem en Martijn van Dam zijn kamerleden voor de PvdA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden