Het regent stakingen: wat zit er in de lucht?

Een onderwijsstaking in 2014. Inmiddels zijn meer sectoren bereid tot actievoeren. Beeld ANP

Stakingen in het onderwijs. Stakingen voor een betere pensioenregeling en een lagere AOW-leeftijd. ­Acties, waaraan zelfs weinig staak- of actielustige beroepsgroepen als politieagenten, ambulancepersoneel en universitaire docenten aan meedoen. 

En dat terwijl er vorig jaar ook al veel werd gestaakt: vooral in de metalektro-industrie maar ook door personeel in de jeugdzorg. Hangt er iets in de lucht?

“Ja, dat hangt er al meer dan een jaar”, zegt Henk Strating die een ­adviesbureau heeft op het gebied van arbeidsvoorwaarden en bijhoudt welke cao’s er worden afgesloten. “Aan de ene kant waren er de werkgevers die zeiden dat de crisis wel voorbij was, maar dat het nog te vroeg was om met het hoofd in de wolken te lopen. Aan de andere kant zeiden economen, politici, planbureaus en zelfs De Nederlandsche Bank dat de lonen omhoog konden en omhoog moesten. Tja, dan is het onvermijdelijk dat vakbonden zich tegen werkgevers keren en dat ze, als ze hun zin niet krijgen, met ­acties en stakingen komen.”

Oneerlijk

Dat er iets verandert, beaamt Sjaak van der Velden, historicus met stakingen als specialisatie. “In 2017 waren er relatief veel stakingen: 32, maar dat kwam vooral door de stakingen in het onderwijs. Die waren aangezwengeld door een Facebook-groep van boze leraren. Vorig jaar waren er wat meer stakingen, maar dan over een breder front. Er werd toen ­gestaakt in de metaal, het streekvervoer en de jeugdzorg. Het gevoel rees dat het oneerlijk was dat het economisch goed ging en de winsten van bedrijven stegen, terwijl de ­lonen dat niet of nauwelijks deden.”

“Wat meespeelt”, vervolgt Van der Velden, “is dat de bonden het ­besef kregen dat ze de afgelopen twintig à dertig jaar te veel hebben laten lopen. De koopkracht van werknemers is in die tijd nauwelijks gestegen. Gezinnen voelden dat niet zo, omdat er tegenwoordig vaak twee inkomens binnenkomen en niet één, zoals vroeger. Maar dat ­gevoel van oneerlijkheid – meer ­bedrijfswinsten, maar niet meer loon – rees wel.”

De discrepantie tussen hogere winsten en niet stijgende lonen, was er ook voor 2018 al. Toen bleven ­acties vrijwel uit. “Nederland is geen stakingsland”, verklaart Strating. “Het duurt even voordat bonden denken dat ze in actie moeten ­komen en het duurt even voordat zij hun leden daarin meekrijgen.” Van der Velden: “De bonden zagen hun ledenaantal teruglopen en zijn gaan beseffen dat ze wat moesten doen. Al was het maar omdat ze zelf gevaar liepen.”

Angst

Strating: “Naast de onvrede over de hoogte van de lonen zijn er meer zaken gaan spelen. Zorgen over de werkdruk in, en de kwaliteit van het onderwijs. Plus de angst voor een lager pensioen. Daarbij komt dat een voorbeeld doet volgen. Als er ergens wordt gestaakt, is de drempel voor een volgende staking wat lager.”

Van der Velden: “Of het de kant van de jaren zestig uitgaat, weet ik niet, maar de situatie nu doet me wel wat denken aan die jaren. Toen ging het economisch ook goed, maar kwam er roep om veranderingen. Van de vakbeweging, de vrouwenbeweging, de studentenbeweging. Zover als toen zal het nu niet gaan, denk ik.

“Waar het precies vandaan komt, is moeilijk te zeggen, maar een wens tot verandering is er. Dat zie je ook bij de klimaatdemonstraties. Daar zit ook onvrede: dat de ­politiek al lang weet heeft van de problemen, maar de boel op dat ­gebied wat heeft laten lopen.”

Lees ook: 

Het hele onderwijs gaat staken: ‘Te veel staken werkt averechts’

In heel Nederland legt onderwijspersoneel op 15 maart het werk neer. Eerdere stakingen kregen steun en leverden geld op, maar te veel staken kan de publieke opinie keren. 

FNV: Er komen nog een hele hoop stakingen aan

Het kabinet krijgt na maandag nog meer stakingen op zijn bord als het de AOW-leeftijd niet bevriest, zegt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga. “We blijven stakingen organiseren totdat minister Koolmees van sociale zaken over de brug komt.”

Onderwijsstaking: is vier miljard euro erbij een reële eis, of is het onderwijs een rupsje-nooit-genoeg?

Van basisschool tot universiteit, alle lagen van het onderwijs doen mee aan een landelijke staking. Het personeel wil vier miljard extra voor een hoger salaris en lagere werkdruk. Hoe reëel is die eis?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden