Het rauwe verhaal achter het afgedankte telefoontje

De rode nagellak van Mathisca dreigt eraan te gaan. Maar ze geeft niet op en Calijn evenmin. Met een schroevendraaier proberen de twee vriendinnen een gsm open te krijgen. Calijn en Mathisca doen op koopavond mee aan een workshop mobieltjes uit elkaar halen. Ze hebben elk een afdanker gepakt uit een winkelwagen vol oude telefoontjes.

De organisatie Fairphone organiseert de workshops deze maand in een tijdelijke winkel in Groningen. Doel is de deelnemers aan de workshop 'urban mining' te laten zien wat er wel niet in zo'n klein apparaatje zit aan dure, en omstreden, grondstoffen. Goud, tin, kobalt, maar vooral het tantallum is interessant. Het spul zit in de gele en oranje componentjes, wijst Fairphonemedewerkster Yvette Snijder.

Ze vertelt dat tantallum of tantaal gewonnen wordt uit coltan. Dat coltan speelt een hoofdrol bij de conflicten in Congo waar het gedolven wordt. De bloedige burgeroorlog in het land wordt gefinancierd met de opbrengsten uit coltan. Mijnwerkers vallen ten prooi aan uitbuiting en corruptie.

Fairphone streeft naar de komst van mobieltjes, waar geen bloed aan kleeft. Dat die er nog niet zijn, zegt Snijder, hangt samen met de complexiteit en ondoorzichtigheid van de productieketen. "Er zijn vier tot acht schakels voordat de grondstoffen van de mijnen bij de telefoonproducent zijn. Een bedrijf als Nokia heeft onvoldoende zicht op het proces en voert dat aan als excuus."

Fairphone probeert de consumenten kritischer te maken. Klanten moeten in de winkel net zo lang vragen hoe hun telefoons worden gemaakt - en trouwens ook hun laptops, mp3-spelers, digitale camera's en spelcomputers - tot ze een antwoord krijgen. De workshops urban mininghelpen een kritische houding te kweken. Fairphone geeft ze op popfestivals, waar ze volgens de organisatie erg aanslaan.

In de tijdelijke winkel in Groningen loopt het minder storm. Dus worden klanten persoonlijk benaderd of ze mee willen doen. Een middag of avond shoppen onderbreek je niet gauw voor drie kwartier schroeven en prutsen. Calijn loopt tijdens de workshop drie keer naar een rek waar ze een mooie jas ziet hangen. Mathisca is enthousiaster. De onderwijzeres in opleiding denkt dat de workshop voor kinderen ook leuk is.

De meisjes ontmantelen de gsm's tot aan het moederbord. Normaal gesproken neemt Yvette Snijder de bordjes mee om ze even in een oven op 200 graden te stoppen. Dan smelt het tin en vallen er nog veel meer onderdelen af. De moederborden van Calijn en Mathisca kunnen niet in de oven. Snijder: "Dat bewijst dat die telefoons niet gemaakt zijn om te recyclen."

Alle onderdelen gaan in bakjes. Dingetje bij dingetje. Trilmotoren, connectoren, weerstandjes, schroefjes, luidsprekers. "In China zijn kinderen de hele dag bezig telefoons uit elkaar te halen", zegt Snijder.

Fairphone laat de onderdelen verantwoord hergebruiken via de organisatie GSM-loket. Van de opbrengst worden spectrometers gekocht voor de mijnwerkers in Congo. Snijder: "Die kunnen dan meten hoeveel mineralen er in een steen zitten, zodat ze een eerlijke prijs krijgen."

Vanavond mogen zelfs de stickers van de toetsenborden en de minuscule restkruimels niet zomaar worden weggegooid. Alle restjes gaan in een aparte pot. "Rommel is het niet", zegt Yvette Snijder.

Mathisca heeft nog een verzoek. "Als je toevallig eens een beeldscherm van een HTC Desire tegenkomt. Die van mij daar zit een grote barst in."

Charlie Chaplin, meststoffen en bloedmobieltjes
'Raw Power' is de verzamelnaam van een reeks activiteiten rondom het thema grondstoffen deze maand in Groningen. Er zijn films, van Charlie Chaplins beroemde 'The Gold Rush' tot een nieuwe documentaire 'Het Witte Goud', over het vervoeren van de meststof chilisalpeter vanuit de Chileense woestijn naar de haven van Delfzijl. De tentoonstelling 'Bloedmobieltjes' laat foto's zien uit Congo van Jan-Joseph Stok die samen met Trouw-journaliste Seada Nourhussen een gelijknamig boek maakte. In de tijdelijke winkel is van alles te koop waarbij de herkomst wordt verantwoord. In de winkel zijn ook workshops. Naast mobiele telefoons demonteren, kun je gaten in wollen kleding leren (of laten) repareren of van oude kleren iets heel nieuws maken. www.forumimages.nl/rawpower

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden