Het rariteitenkabinet van de twintigste eeuw

Schoentjes als Formule 1 auto's, een houten tafel in de vorm van een hand op drie benen, een bank in de vorm van een zonsondergang boven de skyline van New York, de fantasie heeft veel op haar geweten. Na de zaal vol met wellustig gevormde en bont gedecoreerde voorwerpen bekeken te hebben weet je eigenlijk nog steeds niet waar 'Designed for Delight' over gaat. Het thema van de tentoonstelling, dat je vrij zou kunnen vertalen als 'vormgeving voor het genoegen' of 'behaagzuchtige vormgeving', is zo vrijblijvend dat alles wat afwijkt van de sobere, functionalistische norm eronder kan vallen. Voor de tweehonderd producten op de tentoonstelling vind je zo tweehonderd andere; ze zijn slechts de illustratie van vormlust als fenomeen. Hoewel de bedoelingen van de makers van sommige producten in losse teksten wel toegelicht worden, gaat de tentoonstelling daar niet over.

De indeling in vier onduidelijke thema's suggereert dat er een verband zou bestaan tussen de naast elkaar geëxposeerde voorwerpen. De afdeling 'Transformatie en Inversie' bijvoorbeeld, blijkt een ratjetoe van vreemdsoortige voorwerpen en designopvattingen te zijn. Wat het verband zou zijn tussen de op effect beluste glasobjecten van Dale Chihuly en de uitgebalanceerde vazen van Chris Lebeau, die bij glasfabriek Leerdam geproduceerd werden, is een raadsel. Lebeau's vazen zijn, zeker in zijn tijd (jaren twintig) gezien, voorbeelden van een alternatief vormgebruik, Chihuly's werk daarentegen lonkt naar de koper en verleidt hem met alle virtuositeit waar glasliefhebbers zo van houden. Sommige voorwerpen lijken bij elkaar gezet vanwege het innovatieve materiaalgebruik, zoals Issey Miyake's papieren jasje uit 1988 en Paco Rabanne's 'stof' die bestaat uit aan elkaar geschakelde losse vierkantjes van goudkleurig plastic (c.1967). Andere voorwerpen lijken tot elkaar veroordeeld vanwege hun wiegende, golvende, tegendraadse bewegingen: Ron Arad's London Papardelle (1992), een lange roestvrijstalen lap die via een aantal golvende bewegingen tot een stoel gevormd is, en Shiro Kuramata's golvende ladenkasten uit c.1970-75. En dan zijn in deze categorie ook nog de scheve vormen van Studio Alchimia (jaren tachtig) te vinden, die in de handen van mindere goden jarenlang tot een absoluut dieptepunt in de vormgeving leidden.

Voor designliefhebbers is het natuurlijk leuk om bekende voorwerpen in een andere context dan de gewoonlijke geplaatst te zien maar helaas voegt het weinig toe. De tentoonstelling gaat eigenlijk nergens over maar ik heb zelden een tentoonstelling over niets gezien die zo leuk was. Neem nu de stalen buisstoel 'Nirvana' van Shigeru Uchida. Van boven lijkt de stoel zo braaf en functioneel maar volg je de poten naar beneden dan blijken ze over te gaan in een grillig gevormd lijnenspel. De 'Greene Street' stoel van Gaetano Pesce staat op acht zulke wankele pootjes, dat hij zeer instabiel is - precies wat de ontwerper wilde. Ook zijn er producten die de vorm van het menselijk lichaam hebben: Gaetano Pesce's knalrode stoel met de rondingen van een echte Italiaanse mama, en Jean Paul Gaultiers bekende parfumflessen.

Blijft de vraag wat al deze monsterlijke, meesterlijke en ironische voorwerpen ons eigenlijk te vertellen hebben. Zo opeengeperst tot een tentoonstelling van fantasievolle extremiteiten wordt het een soort rariteitenkabinet, dat de individuele voorwerpen geen recht doet. Ze laat geen ruimte voor de verwarring die veel van deze producten in hun tijd veroorzaakten, voor de onuitwisbare indruk die zij maakten, voor de kracht en vrijheid die dit 'subversieve' design uitstraalde. Bovendien zijn hoofd- en bijzaken niet van elkaar gescheiden: Gijs Bakkers halssieraad 'Dauwdruppel' (1982), een grote gelamineerde foto van een rode roos met dauwdruppel, heeft een veel grotere betekenis voor de vormgeving, dan het uit klimopblaadjes samengestelde kostuum van Adelle Lutz uit 1986. En dit is slechts een voorbeeld. Dat krijg je dan als je alles op een hoop veegt, ook al werden de bezems gehanteerd door een team van kunsthistorici en de staf van het Montreal Museum of Decorative Arts. Maar goed, wie het rariteitenkabinet van de twintigste eeuw wil bezoeken moet zeker gaan, er valt veel te zien en te lachen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden