Het rapen zit gewoon in de genen

Het verbod op kievitseieren zoeken is in Friesland hard aangekomen. De een legt zich erbij neer, de ander wil koste wat het kost blijven aaisykjen. Niet van deze tijd? Juist wel van deze tijd!

Gerard van Klaveren (64)

Gerard van Klaveren (64) ging in 2014 nog mee naar het provinciehuis, nadat in zijn gemeente Weststellingwerf het allereerste kievitsei van Friesland werd gevonden. Hij keek toe hoe Commissaris van de koning John Jorritsma het ei lotterde - onderdompelde in water - om er zeker van te zijn dat het vers was. In 2016 moet de burgemeester niets meer hebben van het aaiksykjen. Althans niet tot de kievitstand aantoonbaar weer floreert. Van Klaveren kan niet om de cijfers van vogelonderzoeksbureau Sovon heen. Zo slecht gaat het met de kievit dat Sovon en de Vogelbescherming Nederland 2016 tot Jaar van de Kievit uitriepen.

Tussen 2003 en 2014 daalde het aantal kieviten met bijna 3 procent gemiddeld per jaar, zegt Sovon. Tussen 1996 en 2013 is de populatie haast gehalveerd. Daarbij komt dat het leefgebied van het beestje in Friesland volgens de onderzoekers ook nog kleiner wordt.

Zelfs in een weiland gaan kijken bij een gevonden ei - handen op de rug, niet aanraken - gaat Van Klaveren te ver. Hij wil de menselijke zoekersdriften die in maart ontstaat in de velden niet aanmoedigen. Een besluit dat hij niet lichtvaardig nam, verzekert hij. De burgemeester houdt van vogels, was als kind lid van een jeugdafdeling van een vogelwacht, zat met zijn neus in vogelboeken en verwonderde zich over de schoonheid van de weidevogels. Juist daarom kiest hij nu voor de kievit in plaats van voor het verzetje van de fervente zoekers. Rendert Algra, voorzitter van de Bond Friese Vogelwachten, die het gebruik niet wil opgeven kan zijn club beter omdopen in Bond Friese Eierzoekers, vindt Van Klaveren.

Onder de 113 vogelwachten die bij de Bond zijn aangesloten zijn er overigens ook die niets meer van het Friese eierspel moeten hebben. Grou wil dat het aaisykjen stopt en volgens voorzitter Wiepke Hooghiemster van Grou ook Opeinde, Eastermar, Workum, Koudum en Oudega-Smallingerland. Hooghiemster realiseert zich dat je de ontwikkelingen in de de intensieve landbouw, met zijn enorme, brede, voor vogels gevaarlijke machines, niet tegenhoudt, maar juist daarom moeten aaisikers vanuit de weidevogel denken en handelen, niet vanuit eigenbelang. Eerst 6000 (sinds 2009 gold een jaarlijks quotum van rond dat aantal, red.) eieren mee naar huis nemen en dan gaan beschermen, Hooghiemster kan het niet rijmen met elkaar.

De BFVW heeft in totaal 23.000 leden, morgen in Wommels zullen vooral de ruim 4000 actieve rapers/vrijwilligers zich roeren, denkt Hooghiemster. Zij zullen naar verwachting alles op alles zetten om te mogen blijven zoeken, dan maar volgens aangepaste regels.

Kievitseieren die door jaren heen als eerste zijn gevonden, op sokkeltjes in het provinciehuis van Friesland.

Wiebe Palstra (31)

Zijn oudste broer kan nog geen dop vinden. Als die mee het veld in gaat mag Wiebe Palstra (31) wel voor hem lopen, anders walst hij dwars over de nesten heen. Bij Wiebe zit het in de genen. Al zeven keer mocht de 31-jarige heftruckchauffeur uit Bolsward naar een Friese burgemeester om het plaatselijke eerste ei aan te bieden.

Hij moet er elk jaar wel weer even in komen. Maar dan herkent hij de patronen weer. De mannetjeskievit samen met het vrouwtje in de lucht, achter een roofvogel aan, het vrouwtje schreeuwt bijna. Dat duidt op een ei in het nest.

Als jongen verlangde Wiebe er al naar een eerste ei te vinden, zoals zijn vader en zijn andere broer al eens hadden gedaan. Op zijn vijftiende vond hij het eerste van Bolsward. Hij was de koning te rijk. Toen werd een succesvolle aaisiker nog op handen gedragen.

In 2005 was er een raapverbod, maar toen Wiebe weer het eerste ei van Bolsward ontdekte ging de burgemeester mee om de vondst te controleren en hem een oorkonde te overhandigen. In 2006 en 2010 was Wiebe ook winnaar in Bolsward. In 2008 was hij concurrenten in de toenmalige gemeente Wymbritseradeel te snel af, in 2012 in de toenmalige gemeente Gaasterland-Sloten en in 2014 in Litterensadiel.

2008 was het mooiste verhaal. Het eerste ei van Wymbritseradeel was het tweede van Friesland. Die dag zaten de burgemeester van Wymbritseradeel en de Commissaris van de koningin samen in de bus naar Den Haag. Toen de vondst van Palstra hem bij Lelystad ter ore kwam, nam de burgemeester een taxi terug naar huis om eerder dan de CdK een ei te kunnen aanpakken.

Vorig jaar was vervelend. Palstra deed zijn beschermingswerk, registreerde en markeerde nesten. Maar hij stond er met een brok in de keel bij dat hij niet mocht rapen en wel overal de velden in. Ook het Sulveren Polske werd niet uitgereikt, de prijs voor het eerste Friese kind met een kievitsei. Palstra zette de eerste jeugdige vinder van Bolsward eigenhandig in het zonnetje. Juist de jeugd moet worden aangemoedigd. Zo zie je misschien straks nog jongens en meisjes met polsstok in de buitenlucht.

Palstra wordt moe dat mensen uit andere provincies zich bemoeien met een onschuldig en kortstondig voorjaarsgenoegen. Niet van deze tijd? Juist wel van deze tijd! Door vier maanden beschermen is het effect van een paar weken rapen in Palstra's ogen verwaarloosbaar. Bovendien zijn, zegt hij, de vroegste legsels van de kievit toch vaak prooi voor roofvogels.

Geert Mooi (61)

De vogelpaartjes zijn in aantocht. Natuurlijk gaat dat niet aan Geert Mooi (61) uit Nijetrijne voorbij. Straks zal hij keurig de neseten beschermen in het perceel dat hem als Friese vogelwachter is toegewezen. Maar het kriebelt niet zoals andere jaren. De spanning is er af voor de schilder en horecaman in ruste. En als je het Mooi eerlijk vraagt ziet hij het aaisykjen zoals het was niet een-twee-drie meer terugkomen, nu er al twee jaar de klad in zit omdat er een raapverbod is.

Maar wat een mooie herinneringen heeft hij. Wel vier keer vonden Mooi en zijn broer Herman het eerste ei van de gemeente Weststellingwerf (1987, 2005, 2011, 2012). Als kroon op het werk vond hij op 6 maart 2014 het allereerste kievitsei van Friesland, in het dorpje Slijkenburg.

Mooi was de laatste die op het provinciehuis bloemen en wat vindersloon kreeg overhandigd en natuurlijk de Sulveren Ljip. Een prachtig beeldje, ontworpen door een kunstenaar, twee kieviten, een mannetje en een vrouwtje.

Vijftien eieren totaal mocht hij als zoekpashouder elk seizoen rapen. Een paar heeft hij er nog, uitgeblazen, de meeste at hij lekker op met zijn kleinzoon. En dan waren er nog de kratjes bier van Herman, want elk jaar deden de twee broers een eigen wedstrijd om het eerste eitje.

Je moet het net snappen. Hoe heerlijk het is, ook al vind je dagen niks. Om vijf uur op, koffie, een stuk brood en dan de auto in. Rustig door de landerijen glijden, ganzen en zwanen zien. Uitstappen, posten in zomaar een Fries stuk boerenland, hermelijntjes en soms een vos schieten voorbij.

In 2014 had hij een troep kieviten al even in de smiezen. Eén was behoorlijk fel. Dat moest haast wel duiden op een nestje. Op een ochtend, extra vroeg, erheen met Herman. Stond er al een auto van een andere vogelaar. Herman en hij een stukje verderop. Deed de auto het niet meer. De Wegenwacht kwam na anderhalf uur en toen moesten ze nog naar Wolvega voor een nieuwe accu. Terug in de velden vonden ze een ei. Meteen sms'en naar de BFVW, het was het eerste van dat jaar. Apetrots natuurlijk. Burgemeester Van Klaveren ook. Die ging nog mee naar de Commissaris van de koning in Leeuwarden. En nu hekelt Van Klaveren die aloude traditie. Wat Mooi betreft had de burgemeester in 2014 ook wel thuis kunnen blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden