Medewerkers van Tepco, de uitbater van de centrale van Fukushima, meten in 2018 het radioactiviteitsniveau buiten de watertanks op het terrein.

Nasleep kernongeluk

Het radioactieve water staat Japan aan de lippen, wat nu?

Medewerkers van Tepco, de uitbater van de centrale van Fukushima, meten in 2018 het radioactiviteitsniveau buiten de watertanks op het terrein.Beeld AFP

De tanks met radioactief koelwater in Fukushima raken vol. Japan wil het water nu lozen in de oceaan, gecontroleerd en geleidelijk. Dat kan binnen de veiligheidsnormen, zegt een deskundige.

Langs de kustlijn van de Japanse prefectuur Fukushima staan honderden enorme tanks met radioactief afvalwater. Het is een pijnlijke herinnering aan de zware zeebeving, de tsunami die ruim 15.000 levens eiste, en de kernramp die het land bijna negen jaar geleden troffen.

Het water in de tanks, nu al meer dan een miljoen ton, is gebruikt om de reactoren van de verwoeste kerncentrale te koelen. Er komen dagelijks tienduizenden liters water bij. Maar volgens de uitbater van de kerncentrale, Tepco, is er ruimte voor 1,37 miljoen ton water en dat plafond zal naar schatting in de zomer van 2022 gehaald worden.

Het Japanse ministerie van economie heeft twee mogelijke oplossingen gepresenteerd: het besmette water gecontroleerd in zee laten stromen of de inhoud van de tanks laten verdampen. Lozen is de beste optie, vindt het ministerie. 

Gebeurt wel vaker

Volgens Jordi Vives i Batlle, marien radio-ecoloog aan het Belgische Studiecentrum voor Kernenergie, zou een gecontroleerde en geleidelijke afvoer binnen de veiligheidsnormen vallen. “Als het koelwater over een langere periode verdund weggevoerd wordt, heeft dit niet hetzelfde effect als een lozing in één dag.” Radioactieve stoffen worden wel vaker gedumpt in het milieu, zegt hij, en bedrijven die met deze stoffen werken, zijn hiertoe vaak bevoegd.

Bovendien is de hoeveelheid radio-isotopen in het besmette water sinds de kernramp afgenomen, omdat het water in de tanks behandeld en gereinigd is. De voornaamste met straling besmette stof die nog in de tanks is opgeslagen is tritium, een radioactieve variant van waterstof die met moderne technieken nog niet uit het water verwijderd kan worden. Tritium geeft een lage dosis straling af, zegt Vives i Batlle. “Maar mogelijk zitten er andere radioactieve elementen in kleinere hoeveelheden in het water, zoals radioactief cesium of strontium. De Japanners zullen moeten aantonen hoeveel hiervan in de tanks aanwezig is en of dit veilig verwijderd of gedumpt kan worden.”

Radioactief water verdampen is een methode die eerder ingezet is, in 1979. Toen werd in de nasleep van de ramp bij Three Mile Island in de Amerikaanse staat Pennsylvania 87.000 ton water met tritium verdampt. Maar dat is veel minder dan waarmee Fukushima te maken heeft. “Als de Japanners het water laten verdampen, komt het alsnog boven de oceaan uit”, legt Vives i Batlle uit. “Dan condenseert het en komt het in de vorm van regenwater weer naar beneden.”

Zorgen onder de bewoners

Intussen zijn de bevolking en milieuorganisaties bezorgd over het plan om te lozen. De prefectuur Fukushima, ooit geroemd om zijn visserij en grote verscheidenheid aan fruit, heeft sinds de meltdown enorme imagoschade geleden.

Olympische honkballers moeten Fukushima in het zonnetje zetten

Vanuit de Japanse overheid zijn initiatieven bedacht om het imago van Fukushima op te poetsen. Net als bij het eveneens door een kernramp getroffen Tsjernobyl zijn er speciale tours in de uitsluitingszone rondom de kerncentrale.

Aankomende zomer is Fukushima bovendien het toneel van een aantal honkbal- en softbalwedstrijden tijdens de Olympische Zomerspelen. Mogelijk zullen de sporters rijst, fruit en groente uit de prefectuur voorgeschoteld krijgen.

Grofweg 150.000 mensen sloegen na de ramp op de vlucht vanwege de straling. Een aantal gebieden is weer vrijgegeven, maar veel bewoners zijn nog niet teruggekeerd en degenen die wel terug zijn, lopen regelmatig met een geigerteller in hun hand om de straling te meten. De lokale visserij is bezorgd over de effecten van de waterlozing. Volgens The Guardian haalde de visvangst in 2018 slechts 16 procent van het niveau van voor de ramp. Deze daling is deels te wijten aan de terughoudendheid van de bevolking om vis uit het gebied te eten, en deels aan Zuid-Korea, dat in 2013 een importverbod instelde voor vis uit Fukushima.

De kans dat er significante hoeveelheden radioactief water vanuit de Stille Oceaan naar Europa drijven, acht Vives i Batlle klein. Het is volgens hem belangrijk te beseffen dat radioactiviteit al sinds het ontstaan van de aarde bestaat. “Het is overal: in het water, de lucht, de grond en in levende wezens. Mensen zijn ook radioactief. En de hoeveelheid waaraan de vissen worden blootgesteld als de lozing over een langere periode plaatsvindt, is veel lager dan de radioactiviteit die van nature in de vis aanwezig is.”

Lees ook:

Japanners keren heel voorzichtig terug naar Fukushima

De eerste bewoners gaan terug naar de directe omgeving van de kerncentrale in Fukushima, die in 2011 verwoest werd door een tsunami. Maar lang niet iedereen durft het aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden