Opinie

Het puberend brein van VVD’er Fred Teeven

Twee jaar cel voor een krap zestienjarige die met een klauwhamer een postbode in het Zeeuws-Vlaanderse Zaamslag voor eeuwig het zwijgen heeft opgelegd. Deze straf lijkt in geen enkele verhouding te staan tot zo’n gruwelijke daad. Daarom begrijp ik het VVD-Kamerlid Fred Teeven wel met zijn getergde uitroep: „Onze samenleving heeft er genoeg van dat vijftien-jarige moordenaars er met maximaal twee jaar cel vanaf komen”.

Maar ik begrijp ook dat Teeven vrijwel zeker de moeite niet heeft genomen om het vonnis te lezen van de rechtbank Middelburg (zie www.rechtspraak.nl). Daarin zetten de rechters glashelder uiteen dat er van moord geen sprake was. Het was doodslag tijdens een roerige Koninginnenacht, met brandjes, een lekgestoken band van een politie-auto, politiecharges en vooral veel alcoholgebruik. In die fatale nacht riep de postbode de jongens tot de orde. In die fatale nacht ook leek het er voor de jongens op dat de postbode hun wangedrag zelfs met de video vastlegde (voor de politie?). Toen sloegen de stoppen door. De postbode werd omver geduwd en in die hectiek haalde de jongen met de klauwhamer uit die hij bij zich droeg nadat er eerder kratten mee waren gesloopt.

Ook onder deze omstandigheden zou je twee jaar een te milde straf kunnen noemen. De rechters stonden echter voor de cruciale vraag of ze in zijn geval het jeugdstrafrecht zouden toepassen (met een maximale straf van twee jaar), of hem als volwassenen berechten. Zij besloten tot het eerste, het was geen criminele jongen, een normale gezonde puber, zoals de deskundigen vaststelden en hijzelf was daarom ook verbijsterd over zijn eigen daad. De kans dat hij ooit iets vergelijkbaars uithaalt is miniem. In zulke gevallen, redeneert ook de wetgever, is toepassing van het jeugdstrafrecht op zijn plaats, om voor de delinquent een tweede kans mogelijk te maken.

Daar wil Teeven nu dus een eind aan maken. Hij eist openbaarheid van de zitting, waarmee de tweede kans aardig verpest wordt. En hij wil dat, om zodoende rechters min of meer te dwingen onder druk van de publieke opinie toch maar het volwassenenrecht toe te passen. Wie wordt daar wijzer van? De dader? De nabestaanden van het slachtoffer? Of de samenleving die een dergelijke ’lichte’ straf moeilijk kan verkroppen?

Toeval of niet, dezer dagen beleefde ’Het puberend brein’ van de ontwikkelingspsycholoog Eveline Crone binnen enkele weken een derde druk. Daarin schetst ze aan de hand van de jongste inzichten hoe anders de hersenen van pubers werken dan die volwassenen. Bij pubers zijn de emotiegerelateerden hersengebieden en de controlegerelateerde hersengebieden slecht op elkaar afgestemd. Pubers kunnen daardoor snel uit hun evenwicht raken. De ’arousal’, het gedeelte dat zorgt voor de emotionele spanning en opwinding, kan van het ene op het andere moment opspelen. Er is dan sprake van een ’impulsdoorbraak’ zoals dat in het jargon heet.

In HP/deTijd van vorige week legt Crone uit dat dit impulsieve gedrag in de loop der jaren vanzelf minder wordt. Ze is er daarom fel op tegen om jeugdige delinquenten volgens het volwassenenrecht te behandelen. Natuurlijk, de samenleving dient zich tegen losgeslagen pubers te beschermen. Opsluiten dus. Maar niet langer dan nodig en volgens haar zou je veel meer werk moeten maken van therapieën die hen bijsturen. Een zinnige analyse lijkt me, die nochtans voor Fred Teeven aan dovemansoren lijkt te zijn gericht. Als het aan hem ligt verdwijnen zulke ’moordenaars’ voor jaren achter de tralies.

Ik heb lang nagedacht wat het Kamerlid tot zijn keiharde, onverzoenlijke opstelling kan hebben gebracht. Helaas, ik kwam niet veel verder dan dat er van een impulsdoorbraak sprake moet zijn, van een overjarig puberend brein.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden